Nederland

Wiebes over Belastingdienst: we hebben op onze falie gehad, terecht

25 oktober 2017 13:27 Aangepast: 25 oktober 2017 14:41
Eric Wiebes. Beeld © ANP

Eric Wiebes heeft zijn laatste Kamerdebat erop zitten als staatssecretaris van Financiën. Bij tijd en wijle licht emotioneel werd er teruggekeken op twee jaar doffe ellende bij de Belastingdienst.

Veel Kamerleden grepen het algemeen overleg aan om Wiebes te laten reflecteren op de gang van zaken bij de fiscus. De laatste jaren kenmerkten zich door een grote reorganisatie waar nog weinig van terecht is gekomen, een gigantische uitstroom van het personeel waar vrijwel het gehele reorganisatiebudget aan op is gegaan en dat bleek de dienst ook nog eens gegevens van tienduizenden mensen gelekt te hebben.

Een geëmotioneerde Wiebes wond er geen doekjes om: het is te danken aan de medewerkers van de dienst dat alles nog overeind staat, niet zozeer aan de organisatie zelf. "We zijn door de medewerkers gered", aldus de staatssecretaris.

Bonuskaart

Over de ICT, die hard aan vernieuwing toe is, zei Wiebes zelfs dat in sommige gevallen de 'bonuskaart van de grootgrutter geavanceerder was' toen hij de dienst aantrof. Sommige systemen zouden er nu beter voorstaan, maar andere 'zijn nog niet aangeraakt'.

Om de deplorabele staat te beschrijven waarin de fiscus zich begaf toen de reorganisatie van start ging, had Wiebes meerdere metaforen nodig. "De Belastingdienst zat in een doodlopende straat. We zijn gekeerd, maar we hebben een paaltje geraakt."

Daarna was de Belastingdienst een dode kerstboom. "Je verplaatst de boom een beetje en woefff, alle naalden vallen eruit."

Op ons falie gehad

De vertrekregeling, waarmee personeel geleidelijk moest uitstromen, werd massaal gebruikt door ambtenaren die in de buurt van hun pensioen zaten en de benen namen met een grote zak geld. Er gebeurde precies het tegenovergestelde van waar de regeling voor bedoeld was.

"We hebben op ons falie gehad van de Algemene Rekenkamer, terecht", zei Wiebes. "Maar de eigen fiscale beheersing was het toppunt", zei Wiebes met zichtbare schaamte. Met dat laatste doelt hij op het feit dat de Belastingdienst zelf ook niet altijd op de juiste manier belasting afdraagt.

Deemoed

Anders dan bij eerdere, verhitte debatten was de sfeer vandaag niet bijtend. De staatssecretaris werd bedankt om zijn deemoedige houding. Maar hoe het nu verder moet, dat kon Wiebes niet zeggen.

Hij gaf schoorvoetend toe dat het achteraf beter was geweest om het voorstel van Pieter Omtzigt, Kamerlid voor het CDA, te volgen om van de reorganisatie officieel een groot project te maken. Daaraan worden strikte voortgangs- en rapportage-eisen gesteld, zodat het makkelijker is om in de gaten te houden of een project niet ontspoort.

Hij benadrukte dat het aan zijn opvolger is om de keuzes te maken hoe de reorganisatie nu verder moet.

Jongste schandaal

Het nieuwste schandaal bij de Belastingdienst, de informatiebeveiliging, zorgde nog wel voor wat open eindjes. Uit recente rapporten bleek dat de dienst de beveiliging van data niet altijd op orde heeft.

De rapporten zijn naar de Autoriteit Persoonsgegevens gestuurd, zei Wiebes. Die moet nu beoordelen of de Belastingdienst regels heeft overtreden bij de manier waarop zij met gevoelige data is omgegaan.

Zo werd er data gemaild naar externe adressen en waren er mensen die toegang hadden tot vrijwel alle data van de dienst en die konden downloaden op een usb-stick. Wat er daadwerkelijk op die sticks werd gezet, werd dan weer niet gemonitord.

In de toekomst moet dat voorkomen worden door zoveel mogelijk data te anonimiseren en niet alles bij elkaar te bewaren, zei de staatssecretaris. Maar zelf zal hij dit niet meer meemaken.

Laatste woorden

"Ik heb de commissie (Kamercommissie Financiën, red.) altijd gewaardeerd om zijn inhoudelijkheid. Het zal niemand zijn ontgaan dat de Kamer op overtuigende wijze zijn controlerende rol heeft gespeeld. Dat is precies wat de Tweede Kamer moet doen.”

Ook de frustraties die bij het leidinggeven aan de Belastingdienst horen, zag Wiebes uiteindelijk nog iets positiefs. "Constructieve frustratie is de zweepslag van de vooruitgang. Positieve energie komt uit frustratie”.

Tenslotte wist Wiebes nog aan welke eisen zijn opvolger Menno Snel moet voldoen: "Een onverwoestbaar humeur en geen enkele interesse in de eigen loopbaan. Dan lukt het."

Wiebes zelf is vanaf morgen minister van Economische Zaken in het kabinet Rutte III.

`