Nederland

Strategisch stemmen? Dat is op eigen risico

28 februari 2017 14:17 Aangepast: 28 februari 2017 23:14
Beeld © ANP

Stemmen op de één, zodat een ander niet de grootste wordt. Nederlanders stemmen steeds vaker strategisch - maar schieten ze er ook wat mee op? "Het Nederlandse kiessysteem is hier niet op ingericht."

Even terug naar de verkiezingsstrijd in 2012. Het was ongemeen spannend. Wie zou de grootste worden: de linkse PvdA of de rechtse VVD? Honderdduizenden kiezers stemden toen strategisch, zegt hoogleraar kiezersonderzoek Joop van Holsteijn. "Dat heeft echt invloed gehad: de PvdA en VVD profiteerden van die tweestrijd."  

Koude kermis

Het gevolg is bekend: PvdA en de VVD gebruikten hun zetelwinst om samen een kabinet te vormen. Vooral PvdA-stemmers kwamen van koude kermis thuis, zegt Van Holsteijn. "Uit de peilingen bleek toen al snel dat er behoorlijk wat PvdA-stemmers teleurgesteld waren in de coalitie, want die hoopten op een linksere koers. Eigenlijk is de partij sindsdien niet meer omhoog gekrabbeld in de peilingen."

Thumbnail

Keuze genoeg bij de verkiezingen op 15 maart. Foto: ANP. 

Het strategisch stemmen is relatief nieuw in Nederland. Zo'n dertig jaar speelde het nauwelijks een rol bij de verkiezingen. Kiezers waren hun partij trouw. Maar de laatste decennia is het steeds normaler geworden, zegt Van Holsteijn. "Nederlanders verbinden zich nu veel minder aan één bepaalde partij. Ze hebben een aantal partijen waartussen ze kiezen. Dan kan een strategische keuze de doorslag geven. 

Voor bijna iedere groep is een plek

Ook dit jaar zullen veel kiezers een strategische keuze maken. Ze hopen zo invloed te hebben op de vorming van de regering. Maar daar is het kiessysteem in Nederland niet op ingericht, zegt de hoogleraar. "Het Nederlandse kiessysteem is ingericht op een goede vertegenwoordiging in de Tweede Kamer. Dat lukt ook, voor bijna iedere groep is er een plek in de Tweede Kamer."

Maar wie strategisch stemt, loopt altijd het 'koude-kermis-risico'. "Je stemt in Nederland voor de samenstelling van de Tweede Kamer, niet voor een regering. Er is maar een los verband tussen de uitslag van de verkiezingen en de vorming van de coalitie. Er zijn voorbeelden genoeg van partijen die gewonnen hebben, maar niet in de coalitie kwamen. En partijen die verloren, maar juist wel in de coalitie kwamen."


Thumbnail

15 maart gaan we naar de stembus. Waar ligt Nederland wakker van? Op lievepremier.nl stellen 16 Nederlanders vragen aan de toekomstige premier.

Wat vind jij belangrijk? Laat het ons weten in je eigen videoboodschap!

`