Nederland

Een verkiezingsoverwinning van de PVV: en dan?

09 maart 2017 05:59 Aangepast: 28 juli 2017 17:00
Mark Rutte en Geert Wilders op bezoek bij het Jeugdjournaal. Beeld © ANP

Hoewel het beeld lijkt te kantelen, zou Geert Wilders met zijn PVV best eens de verkiezingen kunnen winnen. Omdat veel partijen een samenwerking met zijn partij hebben uitgesloten, wordt het vormen van een kabinet waarschijnlijk lastig. Hoe gaat het proces na 15 maart precies in zijn werk?

Als de stemmen zijn geteld en er een officiële verkiezingsuitslag is, wordt er in de Tweede Kamer gedebatteerd over de uitslag. De net geïnstalleerde Kamerleden zullen een informateur benoemen, die gaat onderzoeken wat voor kabinet er mogelijk is.

Die moet zich houden aan de opdracht die hij van de Tweede Kamer meekrijgt en die dus politiek gekleurd is. In 2012, toen de VVD de grootste werd, werd partijprominent Henk Kamp tot informateur benoemd.

Onderhandelingen

Wie de informateur wordt, is geen uitgemaakte zaak, vertelt politiek commentator Frits Wester. "Dat kunnen wijze mensen van buiten zijn, maar ook de vice-voorzitter van de Raad van State of politici of bestuurders van partijen die bij de formatie betrokken zijn." 

In het verleden benoemde de koning(in) de informateur, maar sinds 2012 is de rol van het staatshoofd bij het vormen van een nieuw kabinet geminimaliseerd. De enige rol die nog is weggelegd voor koning Willem-Alexander is het beëdigen van de ministers en staatssecretarissen.

Als het de informateur gelukt is om partijen te vinden die met elkaar een kabinet willen vormen, beginnen de onderhandelingen over het beleid. In 2012 werden die onderhandelingen door Henk Kamp en Wouter Bos (PvdA) geleid. Als het beleid op grote lijnen is afgesproken, wordt dat vastgelegd in een regeerakkoord. Vervolgens stelt de informateur de Kamer voor om een formateur te benoemen.

Formeren

De formateur kiest de bewindspersonen voor het te vormen kabinet, dat hij of zij zelf als minister-president zal leiden. Voor hij dat doet, verdeelt hij eerst de ministersposten zodat iedere partij weet welke departementen het krijgt.

Als de toekomstige premier zijn of haar ministersploeg compleet heeft, overlegt het kabinet voor het eerst. De ministers geven het regeerakkoord daarbij hun zegen, waarna de koning het kabinet beëdigt en de traditionele bordesfoto op paleis Noordeinde gemaakt kan worden.

Thumbnail

Diederik Samsom en Mark Rutte presenteren het regeerakkoord 'Bruggen slaan', op 29 oktober 2012. (Foto: ANP)

Bovenstaand scenario geldt als er partijen zijn die samen meer dan 76 zetels winnen in de Tweede Kamer en het ook met elkaar eens zijn of uiteindelijk worden. En dan nog kan het wel tijd in beslag nemen. De formatie van het kabinet Rutte II duurde 54 dagen.

Lastige klus

Maar als de verkiezingsuitslag geen duidelijke winnaar oplevert, dan wordt het vormen van een kabinet een lastiger klus. En aangezien er slechts een partij is die überhaupt meer dan 25 zetels lijkt te gaan halen (bron Peilingwijzer 7 maart.), sluit men in Den Haag een kabinet met vier of zelfs vijf partijen niet uit.

Dat Geert Wilders' PVV de op een na grootste partij lijkt te worden, maakt een formatie waarschijnlijk nog gecompliceerder. Bijna alle grote politieke partijen hebben in de campagne al gezegd niet met Wilders te willen regeren. Van de partijen met meer dan 2 zetels in de peilingen sluit alleen de 50Plus van Henk Krol regeren met de PVV niet expliciet uit

Thumbnail

Dries van Agt (CDA, links) en Hans Wiegel (VVD, rechts) gingen uiteindelijk regeren in 1977, ondanks de winst voor de PvdA. (ANP)

"Het is geen wetmatigheid dat de grootste partij gaat regeren", vertelt Wester. Hij geeft de formatie van 1977 als voorbeeld. "De PvdA won de verkiezing met overmacht, maar na een lange formatiepoging die uiteindelijk mislukte, gingen het CDA en de VVD regeren."

Minderheidskabinet?

Waar partijen in Den Haag nog niet openlijk over durven spreken, maar al wel rekening mee houden, is dat het niet lukt om een kabinet te vormen dat een meerderheid heeft in de Tweede Kamer. "Er wordt ernstig rekening gehouden met zo'n minderheidskabinet dat dan gaat kijken hoe ver ze komen", vertelt Wester. Per voorstel zal dan gezocht moeten worden naar een meerderheid in de Kamer.

Als Geert Wilders wil 'regeren', zal dat waarschijnlijk via een constructie moeten die de PVV-leider nog wel kent: die van een minderheidskabinet met gedoogsteun. Wilders steunde tussen oktober 2010 en november 2012 het eerste kabinet Rutte, met VVD en CDA in de regering.

De partij die het kabinet gedoogt, zit niet in de regering en levert dus ook geen bewindslieden. Wel worden er afspraken gemaakt over het beleid, die worden vastgelegd in het gedoogakkoord. "Dat was in 2010 een extra aanhangsel bij het regeerakkoord, waar Wilders zijn handtekening onder had gezet", legt Wester uit. 

Thumbnail

Het beroemde Catshuis-overleg met onder andere Sybrand Buma, Geert Wilders, Mark Rutte en Maxime Verhagen (van links naar rechts). (Foto: ANP)

Uiteindelijk klapte het kabinet Rutte-I omdat er geen deal bereikt kon worden over de begroting voor 2013. Wilders trok daarop zijn gedoogsteun in, waarna Rutte het ontslag van het kabinet aanbood bij koningin Beatrix.


Thumbnail

15 maart gaan we naar de stembus. Waar ligt Nederland wakker van? Op lievepremier.nl stellen 16 Nederlanders vragen aan de toekomstige premier.

Wat vind jij belangrijk? Laat het ons weten in je eigen videoboodschap!

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore