Nederland

Jongeren belonen als ze niks vernielen met oud en nieuw kan werken

19 december 2017 16:28 Aangepast: 19 december 2017 16:28
Beeld © ANP Foto

Wijk bij Duurstede houdt een opvallende proef: vernielen de Wijkse jongeren minder rondom de jaarwisseling, dan worden ze daarvoor beloond. "Als met invloedrijke jongeren is gesproken en ze steken geen vuurwerk af, dan kan de maatregel effect hebben."

De oud-en-nieuwschade in het Utrechtse stadje was vorig jaar 13.000 euro. Als jongeren dit jaar voor minder dan 10.000 euro schade aanrichten, worden ze beloond. Het geld voor die beloning zou normaal gesproken gebruikt worden om de vuurwerkschade te herstellen. In de tweede helft van januari wordt duidelijk of het heeft geholpen.

Rationele keuze

Of het gaat werken, is lastig te voorspellen, volgens ontwikkelingspsycholoog Barbara Braams. "Aan de ene kant denk ik zeker dat het kans van slagen heeft, omdat je jongeren een beloning in het vooruitzicht stelt. Ten slotte hebben ze het hele jaar plezier van bijvoorbeeld een opgeknapt skatepark en maar even lol van het vuurwerk afsteken."

Dat het wel even duurt voordat de jongeren beloond worden, maakt de uitvoer wel lastiger, zegt ze. "We testen dit wel met een taak waarbij deelnemers kunnen kiezen tussen 5 euro nu en 10 euro over een week. De laatste zou een rationele keuze zijn, maar we zien dat jongeren moeite hebben om te wachten op een beloning in de toekomst."

Vuurwerkschade in Nederland

  • Bij de vorige jaarwisseling veroorzaakten vuurwerk en vandalisme zo'n 13 miljoen euro aan schade in Nederland (auto's en huizen).
  • In een grote stad als Den Haag gaat het om tonnen: bijna driehonderdduizend euro tijdens de jaarwisseling 2015-2016.
  • Een nieuw bushokje, vaak het doelwit van vuurwerk, kost zo'n 4000 euro. Een beetje prullenbak doet al gauw 1000 euro.

"Voor jongeren is het enorm belangrijk om bij de groep te horen", vervolgt psycholoog Braams. "Als voor het plan met een invloedrijke groep jongeren is gesproken, en deze jongeren steken geen vuurwerk af, dan kan het zijn dat de maatregel veel effect heeft. Andere jongeren zullen zich dan aan deze nieuwe sociale norm houden van geen vuurwerk afsteken."

Zou de Wijkse aanpak ook in een grote stad werken? Braams: "Ook dat is lastig te zeggen. Ik denk dat de gemeente in een grote stad minder direct contact heeft met de jongeren en het dus lastiger is om de juiste jongeren te bereiken. Ook is het in een grote stad moeilijker om een hele gemeenschap te bereiken. Als sommige jongeren toch overlast veroorzaken, dan is de kans groot dat andere jongeren hier in meegaan." 

Bijdragen aan oplossing

Jongerenwerker Eno Middelham, die belast is met de uitvoering van het plan, denkt te weten wat er speelt bij de Wijkse jeugd. "Ik heb een goed netwerk. Ik heb met de jongeren die ik ken gesproken en ze - ook via Facebook - gevraagd wat ze met het geld willen. Pure winst is dat het onderwerp op tafel ligt. Dat je ze duidelijk maakt dat er ook echt een probleem is met vuurwerkschade."

Hij kan zich kritiek op het plan wel voorstellen, zegt hij. "Maar de politie kan niet goed handhaven, dus dit draagt wel bij aan een oplossing."

Toezicht verhogen

Die kritiek komt onder andere vanuit de gemeenteraad. De VVD-lijsttrekker in Wijk bij Duurstede, Sybren van der Velden, vindt het de omgekeerde wereld. "Het plan laat de ruimte om vernielingen te plegen én geld te verdienen. Dat is dubbele winst voor vandalen."

Hij zou liever zien dat het geld wordt gebruikt om de opsporing van vuurwerkvandalen te intensiveren. "Of geef het desnoods aan mensen die tijdens de feestdagen wel wat extra kunnen gebruiken, als je tegelijkertijd het toezicht verhoogt. Dan komt het geld terecht bij de mensen die het echt nodig hebben."

Spannende sport

Mocht het plan van Marchal nou faliekant mislukken, dan weet Braams nog wel een alternatief. "Bied de jongeren tijdens de nieuwsjaarsnacht een spannend, positief alternatief."

Ze noemt het voorbeeld van IJsland. "Jongeren die anders met hun vrienden gingen drinken en roken, kregen spannende sporten aangeboden. Daarin konden ze hun spanningsbehoefte op een positieve manier kwijt."

De schade van vuurwerk: 

Carien ten Have van RTL Z laat zien welke schade vuurwerk precies veroorzaakt. 
`