Nederland

Historische samenwerking ten einde: alle Fokkers van KLM op een rij

28 oktober 2017 10:01 Aangepast: 28 oktober 2017 13:54
Antony Fokker verlaat in 1935 een KLM-vliegtuig na aankomst op vliegveld Waalhaven in Rotterdam. Beeld © ANP

Vandaag maken de allerlaatste Fokkers, van het toesteltype Fokker 70, een vlucht voor KLM. De luchtvaartmaatschappij heeft sinds 1920, met enkele onderbrekingen, met heel wat Fokkers gevlogen. Een historisch overzicht.

In een Nederlands toestel vliegen met een Nederlandse luchtvaartmaatschappij. Vandaag kan dat voor de laatste keer. Je kunt met recht zeggen dat er een eind komt aan een bijzondere periode. Want welk land met de omvang van Nederland had nu zijn eigen vliegtuigbouwer?

De zeven Fokker 70's die KLM nog heeft maken hun laatste vlucht voor de Nederlandse luchtvaartmaatschappij. Gelukkig krijgen ze een nieuw leven, want zondag gaan ze naar Groot-Brittannië om daar in de kleuren van hun nieuwe eigenaren te worden gespoten.

1920

De relatie tussen Fokker en KLM gaat terug tot 1920. De KLM was net een jaar daarvoor opgericht. De KLM was begonnen met omgebouwde militaire vliegtuigen, maar in 1920 kocht KLM voor 45.000 gulden twee Fokkers F.II.

Die toestellen werden toen gezien als het toppunt van comfort. Maar al snel ging KLM over op de Fokker F.III. Want daarin pasten maar liefst vijf passagiers, in plaats van vier en dat was daarmee veel aantrekkelijker voor de Nederlandse luchtvaartmaatschappij.

Miniatuurvoorbeeld

Werkzaamheden aan de Fokker F.II en F.III in de hangar van Fokker. De F.II kwam in september 1920 in dienst van de KLM. De Fokker F.III begon bij KLM een jaar later.

De toestellen waren deels van hout en verder van stalen buizen die bekleed waren met linnen. De cockpit was half open, best koud dus voor de 'vliegeniers', oftewel piloten. In de winter werd dan ook niet gevlogen.

In Nederland werd Anthony Fokker, de oprichter van Fokker, in één klap beroemd toen hij in 1911 met zijn Spin een rondje vloog om de Bavokerk in Haarlem. Maar het prototype van de Fokker F.II werd in Duitsland gebouwd en dat gold ook voor de eerste toestellen van het type Fokker F.III.

Anthony Fokker ging namelijk al voor de Eerste Wereldoorlog naar Duitsland, destijds de 'place to be' voor de luchtvaart. Tijdens die 'Grote Oorlog' maakten Fokker-toestellen furore in het Duitse leger.

Miniatuurvoorbeeld

Luchtvaartpionier Anthony Fokker. Hij overleed in 1939.

Gouden jaren

De jaren 20 waren de gouden jaren voor Fokker. De KLM vloog tot de Tweede Wereldoorlog met in totaal 18 verschillende typen Fokkers. Een daarvan was de Fokker F.VII. Deze had plaats voor acht tot twaalf passagiers.

Ook ander luchtvaartmaatschappijen vlogen met dit toestel. Het werd zelfs door buitenlandse vliegtuigbouwers in licentie gebouwd. 

Miniatuurvoorbeeld

De Fokker F.VII kreeg al snel twee motoren extra, waarna het toestel in de VS de Trimotor werd genoemd.

De Pelikaan

Tot 1940 was KLM een bijzonder goede klant van Fokker. Sommige Fokkers werden zelfs speciaal voor het bedrijf gemaakt. KLM was één van de vliegtuigmaatschappijen die vroeg om een sneller toestel. Fokker kwam met de Fokker F.XVIII op de proppen.

Met dat toestel konden 16 passagiers mee. Het vliegtuig had drie motoren en bijzonder was dat het maar liefst 1500 kilometer kon vliegen voordat er bijgetankt moest worden. De KLM gebruikte de Fokker F.VIII dan ook voor vluchten naar 'Indië' (nu Indonesië).

Historisch is de zogenoemde kerstvlucht boordevol met post van december 1933 met 'de Pelikaan'. Die vlucht zorgde voor groot enthousiasme in Nederland. 'De Pelikaan' vloog namelijk in een recordtijd van vier dagen, vier uur en 40 minuten naar Jakarta, dat toen nog Batavia werd genoemd.

Miniatuurvoorbeeld

Toen 'de Pelikaan' op 30 december op Schiphol terugkwam werden het toestel en de vliegers door meer dan 20.000 mensen verwelkomd.

Toch was de relatie tussen Fokker en de KLM niet altijd even goed. Zo wilde de KLM in 1920 de Fokker F.II's inruilen voor de nieuwere Fokker F.III, maar daar ging Fokker niet mee akkoord.

In de jaren 30 werd Fokker in technisch opzicht voorbij gestreefd door de Amerikanen, zoals met de Douglas-toestellen DC-2 en DC-3. Fokkers waren nog van hout, linnen en stalen buizen, terwijl de DC-2 en DC-3 van aluminium waren.

KLM koos niet meer automatisch voor Fokkers. Het was daarmee de eerste maatschappij buiten de Verenigde Staten die met DC-2's ging vliegen. Het bedrijf kocht ook DC-3's.

Miniatuurvoorbeeld

De Fokkerfabriek in 1938, toen nog in Amsterdam-Noord. Pas in 1951 verhuisde de fabriek naar Schiphol.

Pas in de jaren 50 kwam Fokker eindelijk weer met een succesnummer: de F27 'Friendship'. Dit werd meteen het meest succesvolle toestel van Fokker ooit. Dit toestel was ook van aluminium en in de grootste versie pasten 52 passagiers. Er werden in totaal 786 toestellen gebouwd, deels in de VS in licentie.

De F27 was zijn tijd vooruit, de onderdelen werden namelijk voor een flink deel aan elkaar gelijmd.

Vanaf midden jaren zestig ging KLM ook met de 'Friendship' vliegen: een Nederlands toestel van een Nederlandse luchtvaartmaatschappij. Aanvankelijk gebeurde dat via dochteronderneming NLM, de Nederlandse Luchtvaartmaatschappij. Later werd deze omgedoopt tot KLM Cityhopper.

Miniatuurvoorbeeld

In 1991 werd de Fokker Friendship vervangen door een andere Fokker: de Fokker 50 (het toestel op de achtergrond).

Uiteindelijk ging KLM Cityhopper ook met de F28 'Fellowship' vliegen. Dit was het eerste straalvliegtuig van Fokker en kwam eind jaren 60 op de markt. De grootste versie had 85 zitplaatsen. Er werden in totaal 241 Fellowships gebouwd.

Later werd op basis van de F28 de Fokker 100 en de Fokker 70 ontwikkeld.

Miniatuurvoorbeeld

De F28 'Fellowship': het eerste straalvliegtuig van Fokker.

Fokker 50

Eind jaren 80 kwam Fokker met de Fokker 50: een propellervliegtuig met 58 zitplaatsen. In totaal werden er 213 van gebouwd. De Fokker 50 was gebaseerd op de F27.

KLM Cityhopper vloog tussen 1990 en 2010 met de Fokker 50. Het afscheid van het toestel betekende ook meteen het afscheid van KLM van propellertoestellen.

Miniatuurvoorbeeld

Een Fokker 50 van KLM Cityhopper in 1990.

Fokker 100

Tegelijkertijd met de Fokker 50 werd de Fokker 100 ontwikkeld. In tegenstelling tot de meeste modellen die Fokker ooit bouwde, is de Fokker 100 een straalvliegtuig. Dat heeft het toestel gemeen met de F28, waarop de Fokker 100 is gebaseerd.

De Fokker 100 is het grootste vliegtuig dat Fokker heeft ontwikkeld. Er zijn er in totaal 283 van gebouwd. KLM vloog van 1989 tot 2009 met dit toesteltype. Het oudste toestel werd destijds gedoneerd aan lucht- en ruimtevaartmuseum Aviodrome.

Ook staat er een Fokker 100 van KLM op het panoramaterras van Schiphol.

Miniatuurvoorbeeld

Een Fokker 100 van KLM. 

Fokker 70

Dan de Fokker 70, die in feite een kleinevariant is van de Fokker 100. Ook dit is een straalvliegtuig. Net als de F28 heeft het twee motoren aan de achterkant, waardoor passagiers minder last hebben van geluidsoverlast.

In de Fokker 70 kunnen 80 passagiers. Er zijn er maar 48 van gebouwd. KLM Cityhopper was de grootste afnemer.

De allerlaatste vlucht van de Fokker 70 in de KLM-kleuren is vanuit Londen. Een historische knipoog, want het is ook de route waarop het eerste Fokkertoestel in 1920 vloog.

Miniatuurvoorbeeld

 De Fokker 70's hebben als eerbetoon aan Anthony Fokker een foto van Fokker op hun staart.

`