Nederland

Eenzaamheid: hier komt het door en dit doe je ertegen

23 september 2017 11:48 Aangepast: 24 september 2017 14:17
Beeld © ANP

Naar schatting een miljoen Nederlanders voelen zich in ernstige mate eenzaam. Gedragswetenschapper Gerine Lodder legt uit wie het meeste kans maakt om eenzaam te zijn, maar ook welke trucjes er zijn om het aan te pakken en zelfs welke voordelen eenzaamheid biedt.

1. Waarom zijn mensen eenzaam, hebben ze bepaalde karaktereigenschappen of een gebrek daaraan?

Miniatuurvoorbeeld

"Er zijn meerdere oorzaken van eenzaamheid. Mensen zijn eenzaam als ze iets missen in hun sociale leven. Dat kan liggen aan het aantal relaties of aan de kwaliteit van de relaties. Het is een subjectief gevoel. Waar dat gevoel door ontstaat, verschilt van persoon tot persoon. Er zijn wel factoren die binnen de persoon liggen. Sommige mensen hebben bijvoorbeeld niet zulke sterke sociale vaardigheden, waardoor het moeilijker is om kwalitatief goed contact aan te gaan en te onderhouden", zegt Gerine (foto rechts).

ZIE OOK: Een sociaal leven en toch eenzaam: 'Ik lig aan het einde van de dag alleen in bed'

"Andere mensen bekijken hun wereld door een negatieve bril. Ze zijn ontevreden met zichzelf, denken dat anderen ze niet aardig vinden en focussen vooral op de negatieve aspecten van sociaal contact. Voor hen ligt eenzaamheid dus meer aan de manier waarop ze de wereld waarnemen én aan hun onzekerheid. Het is wel belangrijk om te beseffen dat de oorzaak niet altijd ligt in karaktereigenschappen: maatschappelijke factoren en de omgeving spelen ook een belangrijke rol."

2. Wat houdt eenzame mensen tegen om lid te worden van een club of sportvereniging?

"Uit deze vraag blijkt dat het idee bestaat dat eenzame mensen geen lid zijn van clubs of verenigingen. Natuurlijk geldt dat voor sommige eenzame mensen, maar er zijn ook een hoop eenzame mensen die wel gewoon deelnemen aan normale sociale activiteiten en zich desondanks toch eenzaam voelen."

"Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen sociale isolatie, waarbij er daadwerkelijk geen contact is met anderen, en eenzaamheid, wat een subjectief gevoel is. Een goed voorbeeld is Marilyn Monroe. Die beschreef zichzelf als vreselijk eenzaam, terwijl ze een enorm sociaal netwerk had. Natuurlijk zijn er wel mensen die niet naar een sportclub of iets dergelijks gaan, maar er is niet één reden aan te wijzen die dat verklaart, dat kan net zoveel redenen hebben als eenzaamheid zelf."

3. Zijn er ook voordelen aan eenzaamheid?

"Zeker! Je kunt eenzaamheid vergelijken met honger. Honger is een signaal van je lichaam dat je eten nodig hebt. Het is goed dat we dit kunnen voelen, omdat we anders misschien niet voldoende zouden eten om te overleven. Eenzaamheid is ook een signaal van je lichaam, een signaal dat je vertelt dat je sociale relaties nodig hebt. Mensen kunnen ook niet overleven zonder sociaal contact, al vanaf de oudheid geldt dat mensen elkaar nodig hebben om te overleven."

ZIE OOK: Miljoen Nederlanders voelen zich erg eenzaam

"Het is goed dat we dat signaal hebben, omdat het ons motiveert om contact te maken met anderen. Als je bijvoorbeeld aan een nieuwe baan begint, kan eenzaamheid je motiveren om contact te maken met je nieuwe collega's. Dat wil niet zeggen dat het helemaal nooit een probleem is: er zijn ook mensen die chronisch eenzaam zijn, wat wil zeggen dat ze gedurende meerdere maanden, jaren of zelfs altijd eenzaam zijn. Voor die mensen is eenzaamheid niet een signaal dat motiveert, maar een gevoel dat je juist gevangen houdt. Als het je niet lukt om zelf uit de eenzaamheid te ontsnappen is het wel een probleem."

4. Zijn er bepaalde groepen die eenzamer dan andere?

"Het is voor geen enkele groep zo dat iedereen eenzaam is of dat niemand eenzaam is, maar het is wel zo dat de kans op een van de oorzaken voor eenzaamheid voor sommige groepen groter is dan voor andere groepen. Bijvoorbeeld ouderen die minder mobiel worden, hebben minder mogelijkheden om anderen op te zoeken, dan wordt de kans dat je eenzaam wordt groter. Een ander voorbeeld zijn jongeren die buitengesloten worden, bijvoorbeeld omdat ze anders zijn dan anderen. Voor hen is het moeilijker om vrienden te maken."

5. Worden mensen eenzamer door sociale media?

"Niet per se. Als sociale media ons allemaal eenzaam zou maken, dan zou eenzaamheid in de afgelopen tien tot twintig jaar explosief gestegen moeten zijn. Dat zien we eigenlijk niet echt. Dus het is niet zo dat sociale media ons allemaal eenzaam maakt. De meesten van ons beseffen heel goed dat het beeld dat je op sociale media van anderen krijgt een te rooskleurig beeld is. Misschien voel je je er even rot bij, en heb je even een gevoel van eenzaamheid, maar meestal kunnen we het prima relativeren. Natuurlijk zijn er mensen die dat niet goed kunnen. Maar wat zouden dat voor mensen zijn in het 'offline' leven? Hoe zou hun leven eruit hebben gezien als er geen sociale media waren? Waarschijnlijk zouden ze zich dan ook eenzaam voelen, niet vanwege dingen die ze zien op sociale media, maar vanwege dingen die ze in het normale leven om zich heen zien."

"Natuurlijk kan socialmediagebruik wel problematisch zijn. Maar het wordt pas problematisch als het je dagelijks leven echt gaat belemmeren. Voor de meeste mensen is het een mix van positieve en negatieve dingen, net als ons normale leven. Het is fijn dat je online even na kunt denken voor je iets zegt, terwijl dat in een normaal gesprek veel meer zou opvallen. En het is fijn dat je contact kunt een onderhouden met mensen verder weg, maar het is rot dat je soms dingen die je online ziet, niet goed kunt relativeren. En het is lastig als het voelt dat het moet terwijl je er eigenlijk geen zin in hebt."

6. Was het vroeger erger of is het nu juist erger?

"Er zijn kleine veranderingen door de jaren heen, maar we zien geen grote verschillen."

7. Wat kun je als ouder doen als je kind eenzaam is?

"Ik denk dat alle ouders aandacht moeten hebben voor het sociale leven van hun kinderen. Niet alleen ouders die denken dat hun kind misschien eenzaam is. We weten namelijk uit onderzoek dat veel ouders geen goed zicht hebben op hoe eenzaam hun kinderen zijn. Het is ook niet makkelijk om ernaar te vragen. Vragen naar hoe het op school gaat lijkt bijvoorbeeld veel makkelijker."

"Wat je kunt doen is in elk geval vaak genoeg het gesprek aangaan met je kind. Het zou net zo normaal moeten zijn om te praten over eenzaamheid als over rekenen en taal. Zelf eerlijk zijn over eenzaamheid is dan misschien een goede eerste stap."

Eenzaamheid komt veel voor. De cijfers

  • Meer dan een miljoen Nederlanders voelen zich erg eenzaam.
  • Een op de drie mensen (30 procent) voelt zich matig eenzaam.
  • Eenzaamheid komt bij mannen (8 procent) en vrouwen (9 procent) vrijwel even vaak voor.
  • Ongeveer 78 procent van de Nederlandse bevolking denkt dat eenzaamheid heel vaak voorkomt onder ouderen. 
  • Maar cijfers geven aan dat het percentage eenzamen onder 60-74 jarigen niet hoger is dan onder 18-59 jarigen.
  • Eenzaamheid is dus niet leeftijdgebonden, al komt het onder de alleroudsten meer voor. Zo krijgen 75-plussers te maken met allerlei omstandigheden die eenzaamheid in de hand werken, zoals overlijden van de partner en fysieke of geestelijke beperkingen.
  • Bijna 60 procent van de gescheiden mensen en weduwen of weduwnaars voelt zich eenzaam. 
  • Ernstige eenzaamheid komt meer voor bij gescheiden mensen (20 procent) dan bij weduwen of weduwnaars (16 procent).

"Als je inderdaad merkt dat je kind eenzaam is, is het belangrijk om te achterhalen wat er aan de hand is. Is dit gewoon een normale fase omdat je kind bijvoorbeeld net op een nieuwe school is begonnen? Dan kun je je kind misschien al helpen door samen na te denken over wat je kunt doen om aansluiting te vinden. Is er meer aan de hand? Bijvoorbeeld een langdurig patroon van laag zelfvertrouwen en negatieve gedachten? Dan kun je overwegen om een professional in te schakelen. Uit onderzoek weten we namelijk dat cognitieve gedragstherapie in zulke gevallen het beste werkt. Uiteindelijk is er niet één enkele oorzaak van eenzaamheid, dus er is ook niet een ding dat altijd werkt. Ervoor zorgen dat je kind zich veilig genoeg voelt om het erover te hebben is in elk geval cruciaal."

8. Wat kun je doen om eenzaamheid te voorkomen of aan te pakken?

"Probeer bij jezelf na te gaan wat er aan de hand is. Is het nodig om nieuw contact aan te gaan of om je contact te verdiepen? Probeer daar dan eerst aan te werken. Lukt het je niet om er zelf uit te komen, en houden de eenzame gevoelens al langere tijd aan? Probeer dan hulp te zoeken, in veel steden zijn er allerlei initiatieven om mensen met elkaar in contact te brengen."

"Als zulke initiatieven voor jou niet lijken te helpen, is dat niet raar: dat geldt namelijk voor de meeste mensen bij wie meer aan de hand is. Neem je gevoelens serieus en zoek hulp, bijvoorbeeld door via de huisarts een afspraak te maken bij een praktijkondersteuner of psycholoog."

Video: Rotterdam is de strijd tegen eenzaamheid aan het winnen:

`