Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

Vrijdag de dertiende

Vrijdag de dertiende

Dit artikel verscheen eerder in de RTL Nieuws app in de commerciële bijlage Weekend Magazine.

App StoreGoogle Play

Deze vrijdag zullen er opvallend weinig bruiloften plaatsvinden en duimen veel hoogzwangere vrouwen dat hun baby nog een dagje kan wachten. Want vrijdag de dertiende brengt ongeluk. Tenminste, dat zijn we ooit gaan geloven. Net zoals we iets afkloppen op onbeschilderd hout en liever niet onder een ladder doorlopen. Waar komt al dat bijgeloof vandaan?
 

10 april 2018 13:14, in:

Vrijdag de dertiende

5x bijgeloof

André Hazes leed aan paraskevidekatriafobie. Dit onuitspreekbare woord staat voor de irrationale angst voor vrijdag de dertiende. En die angst had de volkszanger. Hij weigerde op zo'n dag op te treden. Sterker nog, hij kwam zijn huis niet eens uit. Nu zullen de meesten van ons nog wel naar buiten durven op vrijdag de dertiende, maar sommige reisorganisaties melden wel een kleine daling in het aantal geboekte vluchten die dag. Het is slecht één vorm van bijgeloof, want daarnaast durven we geen spiegels te breken en worden we dolblij bij het vinden van een klavertje vier.

Theo Meder, volksverhaalonderzoeker bij het Meertens Instituut, vertelt dat sommige soorten bijgeloof zijn verdwenen, maar dat daar weer andere voor in de plaats zijn gekomen. "Volksgeloof leeft nog steeds heel sterk. We geloven nu niet meer in duivels en tovenaars, maar hangen nog wel hoefijzers aan de muur of kloppen iets af op onbeschilderd hout."

Veel vormen van bij- geloof hebben een eeuwenoude heidense of christelijke oorsprong, maar er komen ook nieuwe vormen bij. Meder: "Het gaat telkens om ideeën die bij mensen ontstaan en die worden doorgegeven. Met nieuwe technologieën ontstaan ook nieuwe soorten volksgeloof. Vroeger was men bang voor de duivel, nu zijn we bang voor straling van de magnetron of denken we dat de sporen die vliegtuigen in de lucht achterlaten het bewijs zijn dat er chemische troep wordt verspreid om burgers koest te houden."

Zelf is Meder verre van bijgelovig. "Soms zie ik mensen iets afkloppen op hout, een gebaar dat we maken om de goden niet te verzoeken. Maar het is mij een raadsel waarom dat zou moeten helpen."

Afkloppen
Dit hardnekkige bijgeloof is op twee manieren te verklaren. De eerste komt uit het christelijke (volks)geloof, waar de Nederlandse cultuur natuurlijk van doordrenkt is. Het afkloppen op hout verwijst naar het kruis waaraan Jezus werd gekruisigd. Wie zich onbescheiden had gedragen, moest een houten kruis aanraken om eraan herinnerd te worden dat Jezus opriep tot nederigheid. Overmoed was een zonde en een manier om het noodlot te tarten.

Een andere verklaring is gebaseerd op vermeende Germaanse mythologie. Die zouden hebben geloofd dat bomen de lichamen waren van hun goden. Als je als Germaan bang was voor kwade krachten, raakte je hout aan om de goden om hulp en bescherming te vragen. Maar het is niet helemaal duidelijk of dit echt zo was, of in de 19de eeuw verzonnen als verklaring. Hoe dan ook: een klopje op hout moet voorkomen dat je ongeluk over jezelf afroept.

Duivelsdrek
Het plantje Asafoetida, in de volksmond duivelsdrek genoemd, speelde de hoofdrol in een Oudhollands bijgeloof dat bij uitstek in Groningen en Friesland voorkwam. Duivelsdrek geeft een nogal heftige lucht af en aan die stank werd een magische werking toebedeeld. Friezen en Groningers begroeven het plantje vaak onder de drempel van de voordeur om zo kwade krachten af te weren. Begin twintigste eeuw was dit nog de normaalste zaak van de wereld, maar nuchter als de Noorderlingen zijn, hield het bijgeloof geen stand. Jongere generaties vonden het maar onzin en inmiddels zit geen Fries meer te wachten op zo'n stinklucht bij de voordeur.

Ongeluksgetal 13
In veel Amerikaanse hotels vind je geen dertiende verdieping en in de meeste vliegtuigen is rij 13 overgeslagen. Dertien wordt in de Westerse wereld beschouwd als het ongeluksgetal. Er zaten dertien mensen aan tafel tijdens het laatste avondmaal en dat bracht Jezus zeker geen geluk. Ook de andere keren dat het getal dertien in de Bijbel voorkomt, is het gekoppeld aan iets negatiefs. Vrijdag de dertiende was dubbel onzalig, want op vrijdag werd Jezus gekruisigd.

Wetenschappelijk bewijs voor extra ongelukken op vrijdag de dertiende is er niet, al zien sommigen dat anders. Zo ontplofte de zuurstoftank van ruimtevaartuig Apollo 13 op 13 april 1970, waardoor de bemanning flink in de problemen kwam. Stom toeval of een teken van bovenaf? Prins Bernhard haalde er zijn schouders voor op. Dertien was zijn geluksgetal, wat onder meer te zien was aan zijn Ferrari die met kenteken AA-13 rondreed.

Zwarte kat
Over zwarte katten doen al eeuwenlang de gekste verhalen de ronde, die wisselen per cultuur of land. Waar de Engelsen een zwarte kat als gelukssymbool zien, denken veel andere volkeren daar anders over. Zeker in de Middeleeuwen. Zo zouden zwarte katten metgezellen van heksen zijn, maar heksen konden zelf ook in zwarte katten veranderen. Dan sta je toch raar te kijken.

In andere culturen wordt het dier simpelweg als symbool van het kwaad gezien en het zou ongeluk brengen als een zwarte kat je pad kruiste. Daar maken we ons tegenwoordig niet zo heel druk meer om, maar nog altijd heeft de zwarte kat het zwaar. Het dier belandt tegenwoordig vaker in een asiel dan anders gekleurde soortgenoten om een wel heel bizarre reden: zwarte katten doen het niet goed op social media, omdat je ze op foto's slecht ziet. En dat is voor sommige mensen helaas al genoeg reden hun huisdier in te wisselen.

Onder een ladder lopen
Bij schilderwerkzaamheden in de straat kun je ineens voor een dilemma komen te staan: loop ik koeltjes onder de ladder door of geef ik toe aan mijn bijgeloof en ga ik eromheen? Schilders zien het ongetwijfeld vaak gebeuren dat mensen met een boogje om hun ladder gaan. Nu is dat sowieso wel zo veilig mocht er een potje verf naar beneden lazeren, maar zit er ook meer achter? Een mogelijke verklaring is dat het lopen onder een ladder vroeger werd gezien als een oneerbiedige daad. Samen met de grond en muur waar de ladder tegen aanstaat, wordt namelijk een driehoek gevormd en dat is het symbool van de heilige Drie-eenheid. Wie onder een ladder liep en dus het symbool doorbrak, werd beschuldigd van duivelverering.

Maar Meder betwijfelt of dat echt het geval is: "Ik denk dat het eerder praktisch was, het kan ook gewoon gevaarlijk zijn, ook voor wie er op de ladder staat. Bovendien vormden de daken van huizen en boerderijen ook driehoeken, maar daar zat dan kennelijk niemand mee." Wat hem betreft kunnen we dus gewoon onder die ladder door. "Het leven barst van de driehoeken, dan kunnen we wel eeuwig bang zijn."

Door Kita van Slooten