Magazine

Als je in dat diepe dal zit: pillen of praten?

22 maart 2018 11:56 Aangepast: 24 april 2018 18:31

Wat helpt mensen er het beste weer bovenop als ze depressief raken: pillen? Of toch praten? “Na twee pillen dacht ik: nooit meer zonder.”

Miniatuurvoorbeeld

Altijd had ze een grote mond over pillen. Je moet dingen oplossen, vond Sophie Fleur (38) uit Rosmalen. Erover praten. “Als je medicijnen slikte tegen psychische problemen, nou, dan was je vooral bezig met symptoomonderdrukking, vond ik.” Tot ze zelf in een postnatale depressie belandde, na de geboorte van haar derde dochter. De huisarts adviseerde: ga maar praten. Dus Sophie praten en praten. “Maar ik had eigenlijk niets om óver te praten, met die psycholoog. Het was gewoon een heel donker, naar gevoel dat ik had. Een somberheid, paniek – het idee van: ik kan dit niet, ik kan dit niet. Terwijl ik al twee kinderen had en dat altijd goed is gegaan. Elke minuut van de dag was een gevecht met mezelf.”

'De paniek was weg, ik kon weer genieten, ik had geen angsten of zorgen' 

Aanmodderen
Na een halfjaar aanmodderen stelde de huisarts de vraag wat ze dan wilde. Toch maar aan een antidepressivum dus. “Ik wilde van die continue paniek af, ik wilde weer wat reëler na kunnen denken.” En: er ging een wereld voor haar open. “Het zou een paar weken kunnen duren voor ik verschil merkte, maar op dag twee had ik al zoiets van: nou, wat is dit?! Het was een bevrijding, het was fantastisch. De paniek was weg, ik kon weer genieten van dingen, ik had geen angsten of zorgen. Ik dacht meteen: nooit meer zonder.”

Zo’n verhaal zoals dat van Sophie, dat is prachtig, zegt Frans Zitman, emeritus hoogleraar psychiatrie in het Leids Universitair Medisch Centrum. “Dat je hoort dat mensen uit hun depressie komen, en eruit blíjven, ja, dat wil je.” En hoe die mensen dat doen – of dat met pillen is of door te praten – maakt niet zo heel veel uit. “Als het maar helpt.”

Maar als we naar de feiten kijken: wat werkt dan beter en wáárdoor wordt een depressie veroorzaakt? Zitman schreef er een boek over, Knijpen in de Ziel, dat volgende week uitkomt. Zijn antwoord: zelfs de knapste koppen in de psychiatrie kunnen geen uitsluitsel geven. En daardoor verkeert de psychiatrie in een crisis, terwijl het aantal psychiatrisch patiënten toeneemt. “Het is een continue discussie: is een depressie iets geestelijks, of iets lichamelijks? Wetenschappelijk gezien is het moeilijk te verklaren, de geest is een raadsel voor ons. De ene arts zwéért erbij dat een depressie iets lichamelijks is, dat het te maken heeft met een tekort aan bepaalde stoffen in je lijf en dat pillen werken. De ander stelt juist dat het een geestesziekte is die je alleen kunt oplossen door te praten.”

Wie zich lichamelijk niet goed voelt, voelt zich ook sneller geestelijk niet lekker

Kloof
Weer anderen zitten ertussenin. Zoals Zitman zelf. “Praten heeft effect, antidepressiva ook. En dat kunnen we niet echt verklaren.” De hoogleraar – en nu dus ook schrijver – spreekt van een ‘onoverbrugbare kloof’ tussen lichaam en geest – de explanatory gap (vrij verteld: een tussenruimte) die veel raadsels met zich meebrengt. Zijn boek is dan ook eigenlijk een pleidooi om vooral die twee niet apart van elkaar te zien. Wie depressief is, voelt zich vaak ook lichamelijk niet goed, en wie zich lichamelijk niet goed voelt - niet lekker in z'n vel zit -  lijdt ook sneller aan depressies. “Het is een vicieuze cirkel. Het één versterkt het ander.” Hóé, dat weten we niet, maar het is bijvoorbeeld ook één van de redenen dat we gelukkig worden (iets geestelijks) van sporten (iets lijfelijks). 

Gouden combi
De enige middelen die worden voorgeschreven bij een depressie en effectief zijn gebleken, zijn antidepressiva. Daar zitten stoffen in zoals fluoxetine (ook bekend als Prozac) en paraxetine (ook bekend als Seroxat). Stofjes die ons in betere stemming brengen. Wat praten betreft: uit onderzoek is gebleken dat alles werkt. Psychotherapie, cognitieve gedragstherapie, psychodynamische therapie… “Als het maar een gediplomeerd iemand is die weet wat-ie doet, dan maakt het type therapie niet uit”, weet Zitman.


Miniatuurvoorbeeld

Waaróm praten werkt? “Het is niet zozeer opluchting, al denken veel mensen dat wel. Het gaat er vooral om dat mensen behalve een luisterend oor, ook een handvat krijgen om anders te leren denken.” Mensen met een depressie hebben namelijk vaak een negatief zelfbeeld, weet Zitman uit de praktijk. “Je probeert de oude visie die iemand op zichzelf heeft, te vervangen voor een nieuwe visie. De gesprekken waarin dat gebeurt, die helpen je er weer bovenop te komen.” 

Volgens Zitman is de combinatie van praten en pillen, een gouden. “Dat werkt beter dan pillen alleen, zo liet onderzoek ons zien”, vertelt hij. Juist omdat lichaam en geest sámen in een depressie zitten. “Het heeft bovendien meer effect als je de depressie op twee manieren tegelijk aanpakt, zéker als de depressie ernstig is.”​

Negatieve gedachten
Herkenbaar voor Sara de Waal (33). Ze kende in haar leven meerdere depressieve periodes. “Ik voel ze inmiddels aankomen. Een donker gevoel bekruipt me, ik ga dingen negatiever zien en voel een bepaald soort onrust in mijn lijf en hoofd. Het werd vaak getriggerd door iets. Werkloosheid, een overlijden…” Voor Sara hielp het om in therapie te gaan. “Ik vond de gesprekken heel zwaar, was naderhand altijd doodop, maar ik ging er wel door inzien dat wat ik denk, niet altijd handig is. En ook niet altijd klopt. Ik ben gaan oefenen met helpende, positieve gedachten. Op lange termijn was dat voor mij een sterk instrument om uit dat dal te komen.” Ze ging steeds meer in haar eigen ‘helpende boodschappen’ geloven. Daarnaast slikte ze pillen. “Ik weet niet wat die pillen precies hebben gedaan. Ik dacht wel vaak: misschien was het zonder die pillen nog wel erger geweest... Je weet het niet.”

Het wordt tijd dat we die stigma's in de prullenbak gooien

Zitman bekent: beide remedies, zowel praten als pillen, zijn niet altijd even populair bij iedereen. “Mensen zien er vaak tegenop om te gaan praten. Het kost geld, het is vermoeiend, zwaar, mensen vinden het eng, willen niet over hun trauma’s praten. Ook pillen hebben zo’n stigma: moet je het niet zelf kunnen doen?” Sophie: “Mijn vriendinnen noemden het ‘happy pills’, dat klonk wat minder heftig dan antidepressiva. En op het schoolplein zeiden de moeders me: ‘Goh, ik ben zó benieuwd hoe jij zou zijn zonder pillen’. Halló! Ik ben geen ander persoon, mijn gedachten worden alleen wat positiever door de antidepressiva.”

Het wordt volgens Zitman tijd dat we die stigma's in de prullenbak gooien. “Zowel praten als pillen hebben allebei gewoon écht effect op mensen die zich zo slecht voelen. We kunnen het nog steeds niet verklaren, en we kunnen er een taboe van blijven maken, maar die combinatie kan mensen wél uit zo’n diep dal trekken. En dat lijkt mij het belangrijkste.”

Door Lisanne van Sadelhoff

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore