Magazine

Altijd je paraplu én je zonnebrand op zak: het dagelijks leven in 2045

11 januari 2018 09:10 Aangepast: 29 oktober 2018 17:32

Dit jaar gaat het ongetwijfeld wéér warmer worden. En dat deze trend doorzet, daar is 97 procent van klimaatwetenschappers het over eens. Maar wat betekent die klimaatverandering nou eigenlijk over dertig jaar in de praktijk? Allemaal op onze slippers naar werk? Journalist Rachel van de Pol zoekt het uit.

Miniatuurvoorbeeld

Als alles goed gaat, word ik over anderhalve maand voor het eerst moeder. We verwachten een dochter die we op een planeet zetten die in rap tempo warmer wordt. Nu ben ik geen doemdenker en heb ik veel geloof in wetenschap en het vermogen van mensen om samen te werken. In veel opzichten komt onze dochter terecht in een wereld die er een stuk veiliger, gezonder, zorgelozer en rechtvaardiger uitziet ten opzichte van vijftig jaar geleden. We leven langer en gezonder, verdienen meer, er gaan meer kinderen naar school en kindersterfte is nog nooit zo laag geweest, zo blijkt uit de Human Development Index van de Verenigde Naties. Ook geldt er een spectaculaire afname van geweld in de wereld.

Maar hoeveel blijft er over van deze vooruitgang nu opwarming van de aarde zo hard doorzet? Onderzoek toont aan dat er slechts 5% kans is om de temperatuurstijging naar het einde van deze eeuw onder de 2 graden te houden, zoals afgesproken in het klimaatakkoord van Parijs. Wat gaat verdere opwarming van de aarde betekenen voor het toekomstige leven van mijn dochter. Zal ze nog veilig naar buiten kunnen of moet ze in een UV-werend pak en per boot naar werk? Zijn koffie en chocola onbetaalbaar geworden – dat laatste zou ik vrij vreselijk vinden - vanwege aanhoudende droogte? Of zitten er ook voordelen aan? Gaat ze bijvoorbeeld naar Utrecht aan Zee in plaats van Spanje op vakantie en is de korte broek naar werk alom geaccepteerd?

'Weet je nog dat ze vroeger koeien gebruikten om hamburgers te maken?'

Superasperges
Wetenschapsjournalist Hidde Boersma is expert op het gebied van moderne voedselvoorziening en weet me direct gerust te stellen. “Chocola is er over dertig jaar nog wel. Sterker nog, de kans is groot dat er tegen die tijd zelfs verbeterde cacao-planten zijn ontwikkeld.” Als eco-modernist houdt Boersma zich bezig met hoe we ruimte terug kunnen geven aan de natuur door zeer hoogwaardige landbouw. “Door middel van gentechnologie zijn we in staat om planten weerbaar te maken tegen droogte of juist hele vochtige omstandigheden. Maar je kunt er voeding ook gezonder mee maken. Dat is cruciaal met het oog op klimaatverandering en een groeiende wereldbevolking. We moeten met minder ruimte en moeilijke weersomstandigheden, meer monden voeden. De technieken hiervoor worden steeds beter, preciezer en daarmee veiliger. Dat biedt hoop voor de toekomst.” In Nederland zal het volgens Boersma betekenen dat we betere en nieuwe soorten groenten en fruit in de supermarkt zullen aantreffen. “Denk aan een superasperge bomvol mineralen en vitaminen.”

WAT IS GENTECHNOLOGIE?

Gentechnologie of genetische modificatie is een veredelingsmethode waarmee je de erfelijke eigenschappen van levende organismen, 'micro-organismen' zoals bacteriën of schimmels, maar ook planten, dieren of mensen kan veranderen. Denk aan de tulpen in de Keukenhof, die lijken niets meer op de oorspronkelijke wilde tulpen uit de hooggebergtes uit Turkije. In een laboratorium worden genen overgezet van het ene organisme in het andere. Zo kun je planten minder kwetsbaar maken voor plagen van insecten of vrij maken van stoffen waar mensen allergisch voor kunnen zijn. Het verschil met andere veredelingsmethodes is dat je bij genetische modificatie sneller en preciezer en daardoor veiliger te werk kan gaan.

Wat we in 2045 nauwelijks in het schap zullen aantreffen is vlees. We eten heus nog wel een broodje bal, maar daar is geen dier meer voor gesneuveld. “Misschien is dertig jaar nog te kort, maar over vijftig jaar denk ik dat onze kleinkinderen zullen zeggen: weet je nog dat ze vroeger koeien gebruikten om hamburgers te maken?” Zo’n 70 procent van onze beschikbare landbouwgrond wordt momenteel gebruikt voor het verbouwen van veevoer of het houden van vee. “Het is een onhoudbare situatie gezien het enorme aandeel dat vleesconsumptie heeft in verdere opwarming van de aarde. We stappen in hoog tempo over op hoogwaardige vleesvervangers of kweekvlees”, zegt Boersma.

Skisokken én airconditioning
Wat betreft het weer moeten we op alles voorbereid zijn: zonnebrand factor 40, regenlaarzen en thermo-ondergoed. “We krijgen te maken met grotere extremen. Je zult dus vaker een weeralarm horen”, zegt Bert Heusinkveld, meteoroloog en onderzoeker van de universiteit van Wageningen. “Denk aan plotselinge felle, koude uitbraken of juist een hittegolf met temperaturen tegen de 40 graden.” Dat we in Nederland een siësta moeten inlassen in verband met de hitte, is volgens Heusinkveld echter onwaarschijnlijk. Het weer in Nederland wordt vooral grilliger. “Beken en rivieren zullen vaker overstromen en in steden krijgen we te maken met hittestress. Nu heb je 250 uur per jaar te maken met onaangename hitte. Als we zo doorgaan met de emissie van broeikasgassen, ervaren we in 2050 een verdubbeling, zo’n 500 uur.”

'En het Vondelpark? Dat is waarschijnlijk veranderd in moeras'

En krijgen we een Utrecht aan Zee? Zo’n vaart zal het volgens Heusinkveld niet lopen. En ook onze hoofdstad zal er over dertig jaar nog zijn, maar dan wat natter. “De zeespiegelstijging gaat harder dan gedacht, maar wat nog harder gaat is de bodemdaling van veengebieden. Die zakt 1 cm per jaar. Amsterdam gaat hier flinke gevolgen van ondervinden. Het Vondelpark is over 30 jaar waarschijnlijk veranderd in moeras.” Mijn eventuele kleinkind zal misschien een Venetiaans Amsterdam meemaken. Bij een zeespiegelstijging van vijf meter - we hebben het dan over een pessimistisch scenario in 2200 - zullen er hoge dammen rond Amsterdam gebouwd moeten worden om de stad te behouden. De kans dat de historische kernen van Amsterdam zomaar worden opgeven, acht de meteoroloog klein. Als oplossing oppert hij stadssluizen zoals in Venetië, waarmee de waterstand beter gereguleerd kan worden. “Een dagje Amsterdam zit er in de toekomst dus nog wel in, maar dan misschien per gondel.”

Lekker rustig
Gelukkig is het niet alleen maar kommer en kwel in de steden. Zowel Heusinkveld als Boersma voorspellen dat het er over dertig jaar rustiger, schoner en groener leven is. Zo is de water- en luchtkwaliteit op de meeste plekken in Nederland stukken beter dan in de jaren zestig en dit zet alleen maar door. “Gezondheid gaat alleen maar belangrijker worden. Over 25 jaar zeggen we waarschijnlijk tegen elkaar: ongelofelijk dat we met een verbrandingsmotor rondreden!”, zegt Heusinkveld. “Het zal ook veel stiller in steden zijn, omdat er geen motoren ronken. Verkeer in de bebouwde kom mag alleen op elektroconcept.”

En is Nederland in 2045 nog steeds een fietsland? Volgens Heusinkveld zal de populariteit van de fiets alleen maar toenemen en krijgen we speciale paden voor elektrisch fietsverkeer. “Vanwege ruimtegebrek in stedelijke gebieden is het veel logischer om ons te verplaatsen op de fiets. Er zit nu nog niets tussen fiets en auto, terwijl dat een onbenutte mogelijkheid is. Ik voorspel dat er meer hybride vormen zullen komen. zoals fietsen met overkapping en een elektromotor.”

Koken op kernenergie
Volgens Boersma bestaat er een grote kans dat mijn dochter later kookt op kernenergie. “De transitie naar groene energie gaat nog lang niet hard genoeg. Daarom zullen we in 2045 niet om kernenergie heen kunnen.” Want: een vingerhoedje aan uranium vervangt hectares aan zonnepanelen. Veel mensen vinden kernenergie echter doodeng, maar die angst is volgens Boersma ongegrond. “Bij Fukushima zijn er nul doden gevallen door de straling alleen. Jaarlijks sterven er 3 miljoen mensen vroegtijdig door de gevolgen van kool. Bedenk ook dat het afval van zonnepanelen heel giftig is. Iedere vorm van energie-opwekking heeft nadelen, maar de een wel aanzienlijk meer dan de ander. Kernenergie kan een relatief veilig en uiterst krachtig onderdeel zijn van een CO2-neutrale energiemix. Kijk maar naar Frankrijk waar driekwart van hun energie afkomstig is uit nucleaire centrales.”

Op snorkelsafari in de Noordzee
Voor 40 euro naar Barcelona vliegen, doen we dat nog in 2045? “Zeer onwaarschijnlijk”, zegt Heusinkveld. “Belastingvrij vliegen zoals we nu doen, is onhoudbaar. De luchtvaartindustrie is enorm vervuilend; vliegen gaat ongetwijfeld duurder worden, maar niet onbetaalbaar.” De onderzoeker ziet mogelijkheden voor nieuwe schonere mixvormen van brandstof voor vliegmotoren: bijvoorbeeld groene stroom en waterstof.

'Misschien zijn er over dertig jaar wel snorkel-safari’s voor de Noorse kusten'

En waar gaan we dan op vakantie? “Een skivakantie in de Alpen is tegen die tijd minder vanzelfsprekend. De kans dat er daar sneeuw ligt, zal over dertig jaar veel kleiner zijn. Voor sneeuwzekerheid moet je uitwijken naar Finland of Noorwegen.” Door de opwarming van de zee, treedt verzuring op waardoor koraalriffen sterven. Zit een snorkelvakantie er in de toekomst dan nog wel in? Dat is volgens Heusinkveld afhankelijk van hoe snel we wereldwijd inzetten op het schoner maken van de oceanen. “Door goede samenwerking is heel veel mogelijk. Kijk naar de Noordzee. Veertig jaar geleden was die nog hartstikke smerig, nu is het water schoner en helderder. En milieuwetgeving wordt alleen maar strenger. Misschien zijn er over dertig jaar wel snorkelsafari’s voor de Noorse kusten.”

Schouders eronder
De scenario’s die Boersma en Heusinkveld schetsen, maken me maar weer eens duidelijk: de toekomst is onzeker, maar daarom niet gegarandeerd donker. Boersma zegt: “Wanneer de druk het hoogst is, wordt het vloeibaar. De mensheid kan heel goed samenwerken als het moet. Daar zijn zoveel mooie voorbeelden van in onze geschiedenis. Maar het is geen vanzelfsprekendheid: we moeten wel nu in actie komen.” Dus: die biefstuk laten staan, doneren aan onze Boyan Slat die de oceanen plasticvrij wil maken, vuurkorf en houtkachel (grote bronnen van fijnstof) de deur uit, lang met je kleding doen, vaker op de fiets en met het OV en politieke partijen steunen die daadwerkelijk iets aan klimaatverandering doen. Wie weet kan ik dan samen met mijn dochter over dertig jaar op snorkelsafari in de Noordzee om de mooiste vissen te spotten.

Thumbnail

Door Rachel van de Pol

`