Magazine

Bij de vertrouwenspersoon: ‘Twee keer kwam iemand bij me met een zware zedenzaak’

16 november 2017 13:50 Aangepast: 17 november 2017 13:49

Je werk zou een veilige, gezellige omgeving moeten zijn. Maar dat dat lang niet altijd het geval is, blijkt bijvoorbeeld wel uit de #MeToo-verhalen over handtastelijke bazen of opdringerige collega’s. Of kijk naar de militair die laatst aan de Volkskrant vertelde hoe hij vier jaar lang geïntimideerd en vernederd werd door zijn sergeanten en korporaals. Geen wonder dat steeds meer bedrijven behoefte hebben aan een vertrouwenspersoon.  

Wat als een collega bij je thuiskomt om je computer te maken, maar hij wil daarna niet meer weg? Of als je manager zijn hand heel subtiel even langs je billen laat glijden als jullie samen in de lift staan? Er zijn bazen die niet eens doorhebben dat hun opmerkingen zo vernederend zijn dat iemand elke vrijdagmiddag reikhalzend uitkijkt naar het weekend. Sommige leidinggevenden hebben geestelijke intimidatie tot kunst verheven. Soms hebben ze het niet eens door. Of ze zijn zich er wel bewust van, maar wordt hun gedrag getolereerd omdat het ‘er nu eenmaal bij hoort’.

Heb je zo’n probleem op je werk, dan sta je voor een keuze: leer je ermee leven, of ga je er iets aan doen? Misschien twijfel je zelf wel hoe ernstig je klacht nou eigenlijk is. Gelukkig hoef je niet direct naar je baas of zelfs naar de politie te stappen. Op steeds meer werkvloeren loopt iemand rond die weet wat je kan doen als je met bijvoorbeeld pesten of seksuele intimidatie in aanraking komt: de vertrouwenspersoon. Met hem of haar kan je dan overleggen: wil je een klacht indienen, wil je de confrontatie aangaan, of wil je misschien gewoon je hart luchten?

Geertje Spijkerman was 20 jaar vertrouwenspersoon bij de Politie. Sinds 1,5 jaar werkt ze als zelfstandige, externe vertrouwenspersoon binnen de zorg en welzijn, een gemeente en een gasbedrijf.

Miniatuurvoorbeeld

“Mijn grootste drijfveer is dat iemand lekker in zijn vel zit en met plezier naar zijn werk gaat. Helaas is dat niet bij iedereen zo. Sommige werknemers krijgen op hun werk te maken met ongewenst seksueel gedrag en kunnen hun verhaal niet kwijt. Bij mij vinden ze een plek waar ze oordeelvrij kunnen vertellen wat ze is overkomen."

"Ik maak aan het begin van elk gesprek altijd duidelijk wat ik voor iemand kan betekenen. Als 'vertrouwenspersoon ongewenste omgangsvormen' ben ik er helemaal voor je als je last hebt gehad van ongewenst gedrag op de werkvloer. Maar als je me iets vertelt wat de integriteit van het bedrijf schaadt of een strafbaar feit is, dan moet daar wel iets mee worden gedaan. Natuurlijk ligt dit genuanceerd en verschilt het per zaak en per bedrijf. Twee keer is iemand bij me gekomen met een zware zedenzaak. Dat zijn heftige verhalen."  

"Soms kiest iemand ervoor geen aangifte te doen van een aanranding omdat het een-tegen-een verhaal is en er weinig bewijs is. In mijn eerste jaren als vertrouwenspersoon wilde ik dat iemand dan actie ondernam, maar nu snap ik het als een slachtoffer ervoor kiest niks te doen. Mensen die met seksuele intimidatie te maken hebben, staan voor een lastige keuze: doe je aangifte en wordt het een strafrechtzaak, dan is er bewijs nodig en dat is er niet altijd. Ook wordt zo'n zaak dan algemeen bekend, wat niet elke melder wil. Maar doe je geen aangifte, dan blijft iemand het gevoel van onrecht houden. Samen met de melder denk ik na over de consequenties, want soms kan een klacht indienen bij een onafhankelijke klachtencommissie ook genoeg zijn."

"Ik vind het ontzettend jammer als mensen jarenlang met een last rondlopen die ze voor hun gevoel nergens kwijt kunnen. Gelukkig weten ze mij nu steeds beter te vinden. Ik vind het fijn om anderen in hun kracht te zetten en iemand te zien groeien. Als mensen na ons gesprek weer door kunnen met hun werk, daar krijg ik energie van."

Het is voor de meeste bedrijven nog niet wettelijk verplicht om een vertrouwenspersoon in dienst te hebben. Maar nu de MeToo-discussie in volle hevigheid is losgebarsten, merkt de Landelijke Vereniging van Vertrouwenspersonen (de LVV) wel dat er meer behoefte aan is. Bestuurslid Inge te Brake ziet dat veel bedrijven het wel graag zouden willen instellen, maar niet zo goed weten hoe. Bovendien is er nog een tekort aan opgeleide vertrouwenspersonen, hoewel de beroepsgroep steeds meer professionaliseert. Deze week is er ook een congres van Vertrouwenspersonen, om te praten over de ontwikkelingen in het vak.

Maar een vertrouwenspersoon is er natuurlijk niet alleen in gevallen van seksuele intimidatie of ongepast gedrag. Ook bij pesterijen door collega’s, een wel heel veeleisende manager of als je misstanden op je werk tegenkomt, kan je bij ze terecht. Te Brake legt uit dat er twee soorten vertrouwenspersonen zijn: een voor omgangsvormen, bijvoorbeeld bij agressie en geweld, seksuele intimidatie dus, of discriminatie. De ander is er voor integriteitszaken, zoals fraude, diefstal, het lekken van gegevens of het misbruiken van de bedrijfssystemen   

Fred Julio werkt bij een bank met meer dan 3.000 werknemers. Naast zijn functie als IT’er is hij al meer dan 10 jaar een van 15 vertrouwenspersonen.

Miniatuurvoorbeeld

“Mensen die bij me komen, doen dat vaak omdat ze niet gehoord worden. Niet geloofd. Of ze vinden dat zij gefaald hebben en daardoor minderwaardig zijn. Ik neem als vertrouwenspersoon de tijd voor iedereen die bij me komt. Dat ik naar hun verhaal luister en ze geloof, geeft veel mensen net dat steuntje in de rug dat ze nodig hebben. Elk verhaal dat iemand aan me vertelt, is waardevol. En ieder mens heeft behoefte om er toe te doen, om geloofd en gewaardeerd te worden. Dat is het gevoel dat ik ze wil geven.”

“Medewerkers komen het meest naar me toe omdat ze geïntimideerd worden terwijl ze aan het werk zijn. Maar ze benaderen me ook als er thuis iets is gebeurd waardoor ze zich minder goed kunnen concentreren op hun werk. Bijvoorbeeld als ze gaan scheiden of als ze van iets worden beschuldigd wat ze niet hebben gedaan. Maar er zijn veel verschillende verhalen en redenen waarom mensen mij en mijn collega’s durven te benaderen en ons in vertrouwen nemen.”

“Het eerste jaar kreeg ik dingen te horen die ik niet had verwacht binnen het bedrijf. Een medewerker vertelde me met tranen in zijn ogen over zijn armoedeprobleem waar hij met niemand over kon praten. Ik heb hem op regelingen en instanties gewezen om hem verder te helpen. In mijn beginperiode nam ik sommige verhalen mee naar huis en ging ik het mijn probleem maken. Dat doe ik niet meer, anders houd ik het niet vol. Toch zijn er een paar zaken die me altijd zullen bijblijven. Zo heb ik iemand kunnen helpen die geen oplossing meer zag en aan zelfdoding dacht. We hebben nog steeds af en toe contact en diegene is blij dat ik heb geholpen.”

“Mensen die klem zitten, geef ik zelfreflectie. Ik coach ze en geef ze andere inzichten, soms door middel van rollenspel. We sparren samen en dan kan de werknemer met vertrouwen het gesprek in. Uiteindelijk moet de oplossing vanuit de medewerker zelf komen. Mensen moeten niet kiezen voor ‘de gemakkelijke uitweg’, mensen moeten weten dat wij er voor ze zijn en hen kunnen bijstaan en meehelpen. Dat ik ze goed kan helpen en dat zij hun dankbaarheid tonen, daar doe ik het voor en daar haal ik mijn energie uit.”

Het is trouwens lang niet altijd zo dat iemand die naar een vertrouwenspersoon gaat, daarna nog verdere stappen onderneemt. Integendeel. De LVV hield een peiling onder 300 leden in het bedrijfsleven, het onderwijs, de zorg en de overheid. Zij vertelden dat van de werknemers die melding maken van ongewenst seksueel gedrag, maar 1 op de 5 ook echt iets met hun klacht willen doen.

Uit de peiling blijkt ook dat de melder vaak een goede (werk)relatie heeft met de dader. Maar in veel gevallen gaat het om een leidinggevende – mensen in een machtspositie misdragen zich soms gemakkelijker. Dat maakt het voor veel mensen lastiger om ook echt wat te ondernemen. 67% van de melders geeft aan dat ze bang zijn om hun baan te verliezen, 66% durft uit schaamte niks te doen en 65% is bang om niet geloofd te worden.

Gedragscode vertrouwenspersonen

Als je ergens mee zit, wat mag je dan van een vertrouwenspersoon verwachten? In de eerste plaats natuurlijk: vertrouwelijkheid. Je kan er je hart luchten, de vertrouwenspersoon kan bijvoorbeeld een lastig gesprek met je voorbereiden of je doorverwijzen naar een instantie die je verder kan helpen. Mocht je dat willen, kan de vertrouwenspersoon samen met jou een gesprek aangaan met de dader. Helpt dat niet, kan hij je op weg helpen bij het indienen van een officiële klacht, bij een geschillencommissie of zelfs bij de politie.

De vertrouwenspersonen die aangesloten zijn bij de LVV houden zich aan de volgende richtlijn:

* De vertrouwenspersoon moet integer handelen, of zoals het in de code staat ‘de professionele code en de gedragscode en de algemene sociale en ethische normen en waarden’ naleven en handhaven. Dat betekent onder meer dat hij geen cadeaus of giften mag aannemen van de mensen die bij hem komen, en geen persoonlijke relaties met hen mag aangaan.
* De vertrouwenspersoon vertelt duidelijk aan de medewerker wat hij of zij mag verwachten en wat zijn rol precies is.
* De vertrouwenspersoon stelt zich onafhankelijk op en dient uitsluitend het belang van de medewerker, en niet zijn eigen belang of dat van het bedrijf.
* De vertrouwenspersoon is geen onderzoeker; het is niet aan hem om uit te zoeken of de medewerker de waarheid spreekt.
* In kwesties waar het om de integriteit gaat – bijvoorbeeld bij (vermoedens van) fraude of diefstal – kan de vertrouwenspersoon een melding doen bij het bedrijf namens de medewerker. Diegene blijft dan anoniem.
* Als de vertrouwenspersoon dat nodig vindt, kan de begeleiding worden stop gezet. Dat moet natuurlijk wel in overleg gebeuren en de vertrouwenspersoon verwijst de melder waar nodig en mogelijk door naar een andere vertrouwenspersoon of instantie.
* Niet tevreden over de vertrouwenspersoon? Dan kan je terecht bij de Commissie van Toezicht van de LVV. Zij kijken dan wat er mis is gegaan.
* Het dossier dat de vertrouwenspersoon over de zaak aanlegt, blijft vertrouwelijk. Ook als het aan een andere vertrouwenspersoon wordt overgedragen, moet degene die de melding heeft gedaan daar eerst toestemming voor geven.

De hele gedragscode lees je hier.

Door Linda Samplonius

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`