Magazine

Ja, ook mannen hebben weleens last van hun hormonen

08 november 2017 15:59 Aangepast: 14 november 2017 20:30

Reageert een vrouw wat aangebrand, dan is een opmerking als: ‘ben je ongesteld, ofzo?’, geen uitzondering. Huilbuien, prikkelbaarheid, opvliegers, vaak krijgen hormonen de schuld. Maar hoe zit dat bij mannen? “Je merkt pas wat testosteron met je doet, als je het niet meer hebt.”

“Dat de lust verloren ging, was niet het allerergste. Al het andere dat met de hormonen verdween, maakte me een vreemde. Zo herinner ik me een autorit naar Antwerpen. Ik zit achter het stuur. Er blijkt een lange file te staan. We krijgen woorden over wiens schuld het is dat we te laat gaan komen. Marion, omdat we niet op tijd zijn vertrokken. Of ik, omdat ik deze route heb gekozen. Als een puber met te veel zelfmedelijden begin ik te huilen en kan niet meer stoppen. Ik voel de wanhoop bij Marion die niet eens meer behoorlijk ruzie met me kan maken omdat ik een tere ziel heb ontwikkeld en daardoor niet meer gelijkwaardig ben: iemand die je moet ontzien.”

Miniatuurvoorbeeld

Bovenstaand fragment komt uit het boek Heimwee naar de lust van hoogleraar Gezondheidszorg en Cultuur, voormalig huisarts en schrijver Ivan Wolffers (69). Op zijn 54ste werd bij hem prostaatkanker geconstateerd. Om de groei van kankercellen af te remmen, krijgt hij sindsdien hormoonbehandelingen waarmee het mannelijke geslachtshormoon testosteron wordt verminderd. Wolffers: “Als je die hormonen hebt, weet je het niet eens. Je denkt: zo ben ik, zo zit ik in elkaar. Je merkt pas wat ze met je doen, als ze wegvallen.”

Wolffers zag zichzelf door de behandelingen veranderen van een ‘behoorlijk ambitieus alfamannetje’ in een gevoelige man die liever op zichzelf is. “Inmiddels ben ik gewend geraakt aan de vermindering van testosteron en kan ik weer normaal functioneren, maar in het begin is die omslag heel dramatisch”, vertelt hij. “Testosteron is het spul waardoor mannen mannen worden. Het zorgt voor vitaliteit, lustgevoelens en zelfvertrouwen, voor spieropbouw, lichaamsbeharing en baardgroei, ineens valt dat allemaal heel abrupt weg. Seksualiteit was moeilijker, ik werd gevoeliger en kon enorm gaan huilen. Mijn vrouw was ineens met een andere man getrouwd.”

Het is een herkenbaar verhaal voor endocrinoloog Menno Vergeer. Hij behandelt in het UMC Utrecht mensen met hormoonaandoeningen. Te weinig testosteron maakt mannen vaak minder initiatiefrijk, weet hij. “Ze kunnen emotioneler zijn, hebben vaak een laag libido en meer kans op depressiviteit.”

Maandelijkse cyclus
Toch is het niet zo dat mannen net zo veel te stellen hebben met hun hormoonwisselingen als vrouwen, benadrukt Vergeer. “De meeste hormonen delen mannen en vrouwen met elkaar. Als mensen het over ‘de hormonen’ hebben, bedoelen ze de geslachtshormonen. Bij mannen is dat dus testosteron, bij vrouwen gaat het om oestrogeen en progesteron. Die laatste twee gaan veel meer op en neer. Vrouwen hebben een cyclus waardoor elke dag van de maand anders is, bij mannen is het testosterongehalte veel constanter.”

'Bij ongeveer een kwart van de mannen daalt het testosterongehalte zo extreem dat ze in een soort overgang belanden'

Wat wél hetzelfde is bij mannen en vrouwen, is dat de hoeveelheid geslachtshormonen afneemt naarmate men ouder wordt. “Alleen neemt het bij mannen veel geleidelijker af”, zegt Vergeer. “Bij vrouwen zie je echt een knik in de geslachtshormonen, waardoor ze in de overgang komen. Bij alle vrouwen stopt de menstruatie en vruchtbaarheid op een dag.”

Mannen blijven over het algemeen testosteron produceren, hoewel er uitzonderingen zijn. Bij sommige mannen daalt het testosterongehalte zó erg, dat ze in een soort mannelijke versie van de overgang komen. Uroloog-seksuoloog Cobi Reisman behandelt dit soort mannen in de mannenkliniek van het Ziekenhuis Amstelland. Meestal gaat het om mannen met flink wat overgewicht, die klagen over seksuele problemen, opvliegers, vermoeidheid en lusteloosheid, vertelt hij. “Bij alle mannen daalt vanaf het 30ste levensjaar de hoeveelheid testosteron met 1 procent per jaar, maar bij ongeveer een kwart van de mannen daalt de hoeveelheid testosteron extreem. Die mannen krijgen eenzelfde soort klachten als vrouwen in de overgang.”

Syndroom van Klinefelter

Miniatuurvoorbeeld

Nog vervelender is het als je zonder of vrijwel zonder testosteron wordt geboren, weet Alfred Jonker (45). Hij heeft het syndroom van Klinefelter, wat bij zo’n 1 op de 500 mannen voorkomt. “Een weeffoutje”, noemt hij het zelf. Klinefelter is een syndroom waarbij de geslachtschromosomen tijdens de zwangerschap veranderd zijn. In plaats van één X-chromosoom en één Y-chromosoom, hebben Klinefeltermannen één of meer X-chromosomen extra.

Jonker, die ook voorzitter is van de Nederlandse Klinefelter Vereniging, ontdekte twaalf jaar geleden dat hij het syndroom heeft. “De meeste mannen komen erachter zodra ze een kinderwens hebben, zo ging het ook bij mij. Het lukte niet, daarbij had ik pijn bij het vrijen. Ik kon wel een erectie krijgen, maar er kwam niets uit. Het kostte zo veel pijn en moeite, dat ik op een gegeven moment tegen seks op ging zien. Toen ik me lichamelijk liet onderzoeken, was de diagnose snel gesteld.”

Ineens viel alles voor Jonker op zijn plek. “Toen ik 18 jaar was, had ik nog geen baard in de keel. Ik had geen haar op mijn armen en benen en geen baardgroei. Een snorretje kweken, zoals mijn broer, zat er bij mij niet in. Ik schaamde me ook altijd voor mijn lichaam. Mannen met Klinefelter hebben een grotere borstvorming dan andere mannen. Ik voelde me in de puberteit niet prettig om te sporten op school, omdat je daarna verplicht moest douchen.”

Sinds een jaar of 12 smeert Jonker nu testosterongel. “Daardoor heb ik nu eindelijk een baardje”, vertelt hij. Qua karakter zag hij zichzelf weinig veranderen. “Veel mannen met Klinefelter vertonen uitstelgedrag, vinden het moeilijk sociale contacten aan te gaan en komen moeilijk uit hun woorden. Die problemen heb ik allemaal niet en dat maakt het leven voor mij een stuk makkelijker. De testosterongel verandert dan ook alleen mijn fysiek.”

'Testosteronboosters worden als wondermiddel gezien. Een gevaarlijke ontwikkeling'

Wondermiddel
Het effect dat testosteron op het lichaam heeft, maakt het ook geliefd onder bodybuilders. In webshops zijn onder meer testosteronboosters te koop; supplementen waarvan men claimt dat ze het testosteron verhogen. Met behulp hiervan bouw je sneller spieren op en gaan sportprestaties vooruit, beloven de producenten. Ook wordt testosteron neergezet als wondermiddel dat depressieve klachten en vermoeidheid wegneemt en voor een hoger libido zorgt.

Een gevaarlijke ontwikkeling, vindt hoogleraar Wolffers. “Een tijdlang was het slikken van oestrogenen populair onder vrouwen, omdat dit veroudering zou tegengaan. Jammer genoeg bleek hiervoor een flinke prijs te moeten worden betaald. De oestrogenen namen een verhoogde kans op borstkanker en hart- en vaatziekten met zich mee. Over de gevolgen van het slikken of smeren van testosteron als je er geen gebrek aan hebt, is nog weinig bekend. Daar moet eerst nog jarenlang onderzoek aan voorafgaan. Wel weten we dat een hoog testosteronniveau prostaatkanker kan bevorderen.”

Testosteron is geen wondermiddel, benadrukt ook uroloog Cobi Reisman. “Mensen willen graag geloven dat het smeren van testosteron het minder zin in vrijen, slechte erecties en andere klachten oplost. Net zoals men wil geloven dat je rimpels wegsmeert met antirimpelcrème, maar zo werkt het leven niet. Als je alleen testosterongel smeert, gaat er weinig veranderen. Je moet bewegen, zorgen dat je lekker in je vel zit en weer zin in seks krijgt, dán stijgt je hormoonspiegel. Het klinkt misschien handig: je problemen wegsmeren, maar het zou het leven ook heel leeg maken.”

Door Madelon Meester

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore