Ga naar de inhoud
Magazine

Als je man een groot kind blijft: 'Hij speelt de hele dag Call of Duty'

Het wordt het Peter Pansyndroom genoemd. Volwassen mannen met bindingsangst die weigeren op te groeien en moeite hebben met het dragen van verantwoordelijkheid. Twee partners-van doen hun verhaal. "Het hele huis hing vol racefietsen."

Goed. Zo erg als Michael Jackson is het niet, erkent Linda (53) als ze over de problemen met haar ex-echtgenoot vertelt. Maar er zijn overeenkomsten. Linda leerde Kees kennen toen ze beiden eind twintig waren en ze was gelijk weg van hem. “Hij had heel veel humor. Echt iemand die de kamer vulde als je met hem binnenkwam.”

Maar de gezellige, flamboyante vent bleek ook een andere kant te hebben, vertelt Linda. Hij was -letterlijk- niet in beweging te krijgen. In plaats van iets te doen met zijn leven, bleef Kees op de bank zitten. In het begin dacht Linda nog dat dit een overblijfsel was van zijn studententijd. “Er waren wel meer jonge mannen die er de kantjes vanaf liepen.”

Met Kees was het toch een beetje anders. Naast een passieve houding ontwikkelde hij een gegeven de neiging om van de ene obsessieve hobby in de andere te rollen. Zo ging hij op een gegeven moment kookboeken verzamelen. De vloeren van het appartement zakten bijna door. “Terwijl hij nooit kookte, want dat deed ik altijd.”

Thumbnail

Wat in Linda’s ogen in het begin nog onschuldig leek, een partner die bevlogen zijn liefhebberijen najaagt, werd onderdeel van een zorgelijk patroon. Kees trok zich steeds vaker terug in zijn werkkamer waar hij uren in zijn eentje doorbracht. Na de kookboekenperiode volgde een obsessie voor peperdure racefietsen. Ook stortte hij zich op knipperende ledverlichting die hij bij Chinese webshops kocht.

Linda: “Dat ons huis veranderde in een kerstboom en een fietsenwinkel was niet het enige probleem. Het punt was dat hij zich terugtrok uit ons gezin. Ik moest onze twee jonge kinderen verzorgen. Hij stak geen vinger uit.”

'Als ik hem wees op zijn gedrag, kregen we ruzie'

Kees werd steeds afhankelijker van zijn vrouw. Hij raakte werkloos en teerde op haar zak. Ondertussen bleef hij online bestellingen plaatsen wat de laatste jaren tot financiële problemen leidde. Linda had eindeloze gesprekken over zijn gedrag, al maakte dat weinig indruk. “Volgens mij verergerde dat de situatie alleen maar. Als ik hem wees op zijn gedrag, kregen we ruzie. Hij gaf hij alles en iedereen de schuld, behalve zichzelf.”

Toen Kees achter haar rug om het laatste huishoudgeld besteedde aan een peperdure carbon-fibre racefiets, was voor Linda de maat vol. “We hadden er al elf! Ik kon geen fiets meer zien.”

Kees leidt, concludeerde Linda achteraf, aan wat het Peter Pan-syndroom is gaan heten. Dit informele psychologische ziektebeeld werd begin jaren tachtig voor het eerst beschreven door dokter Dan Kiley in het boek The Peter Pan Syndrome, Men Who Have Never Grown Up. Hierin beschrijft hij het fenomeen van mannen die zich op latere leeftijd puberaal, narcistisch en onverantwoordelijk blijven gedragen.

Een bekend voorbeeld is Michael Jackson die zijn landgoed Neverland zelfs naar de fantasiewereld uit het sprookje van Peter Pan noemde. Een plek om je terug te trekken en te doen alsof de rest van de wereld niet bestaat. Beelden van Jackson’s privépretpark vol kermisattracties gingen de hele wereld over. 

Dichterbij is pianist Wibi Soerjadi een bekende Nederlandse Peter Pan. Naast pianospelen besteedt hij zijn vrije tijd aan het verzamelen van enorme pluche Disney-figuren die de kamers van zijn landhuis vullen. Net als Jackson toen hij nog leefde, wordt Soerjadi achtervolgt door schuldeisers.

'Iedere Peter Pan heeft een Wendy nodig'

Relatietherapeut Jolande Rommens-Musquetier uit Breda kent de voorbeelden van Peter Pans uit de praktijk. Ze schreef er een blog over. Volgens haar zijn Peter Pans, in de zin van onvolwassen mannen die hun verantwoordelijkheden ontlopen en zich graag laten pamperen door hun partner, niet los te zien van een partner die daar in meegaat. Jolande: “Iedere Peter Pan heeft ook een Wendy nodig, een vrouw die zich als een moeder over hem ontfermt.”

Wat ze vaak ziet is dat Peter Pans in hun jeugd erg verwend zijn. Ze zijn altijd in de watten gelegd en hebben niet geleerd om enige verantwoordelijkheid te dragen, zelfs niet in de vorm van een vakantiebaantje. Jolande: “Later zoeken dat soort mannen een vrouw die op hun moeder lijkt. En er zijn vrouwen die nu eenmaal graag zorgen. Dus als die twee bij mekaar komen, dan zet dat patroon zich voort.”

Mascha (36) heeft ook een relatie met een kind-man. Chaim heeft al zo lang ze hem kent moeite om volwassen te worden. Wat in het begin van hun relatie voor een soort evenwicht zorgde (‘Ik ben best serieus, hij helemaal niet.”), werd later juist een last. Mascha: “Hij is aan drie studies begonnen, maar heeft niks afgemaakt.” 

Thumbnail

Om toch uitzicht op een baan te krijgen, stimuleerde ze hem een cursus programmeren te volgen. Maar ondanks een schreeuwend tekort aan IT’-ers, lukt het hem niet om werk te vinden. Mascha: “Hij zegt dat we in het verkeerde deel van land wonen.” Ondertussen huurt Chaim een kantoortje waar hij de dag doorbrengt met het spelen van het computerspel Call of Duty. Dat hij zich nergens op laat aanspreken, haalt het bloed onder haar nagels vandaan. “Al kan hij ook heel lief zijn. Dat is het moeilijke.”

Zowel Mascha als Linda zoeken naar een verklaring voor het onuitstaanbare gedrag van hun huidige en voormalige liefdes. Linda denkt dat haar ex zich altijd heel erg onderdrukt heeft gevoeld. “Hij is de middelste in een gezin van drie kinderen en werd gepest. Het is bizar maar lange tijd heeft hij gedacht dat hij een onecht kind was. Hij dacht dat de reden was dat hij er niet bij hoorde.” Achteraf bleek van die verdenking niks te kloppen.

Chaim groeide juist op in een streng religieus gezin. Zijn ouders, vertelt Mascha, hadden zijn levensloop voor een groot deel uitgestippeld, van zijn werk, waar hij ging wonen tot de vrouw waar hij mee zou trouwen. “Ze hadden hele hoge verwachtingen van hem. Hij mocht slechts uit een beperkt aantal studies kiezen die allemaal gericht waren op status en geld verdienen.” Alleen door zich te bekeren, wist Mascha te voorkomen dat haar schoonfamilie zich tegen hun huwelijk zou verzetten.

'Van al die grootse plannen kwam maar niets terecht'

“Ik ben geen psycholoog. Maar soms denk ik dat zijn wegvluchten een manier was om grip te krijgen op zijn leven.”, zegt Linda over het passieve, narcistische gedrag van haar ex. “Hij bleef maar fantaseren en grootse plannen maken waar niks van terecht kwam. Alles draaide om hem.”

Linda steekt de hand ook in eigen boezem. Ze vindt dat ze te lang verzorgend is gebleven en het gedrag van haar ex-man heeft goedgepraat. Zelfs toen hij een buitenechtelijk kind kreeg, wachtte ze op hem in de hoop dat de affaire wel zou overwaaien. “Ik dacht het wel goed kwam. Ik wilde ook heel graag dat het goed kwam.”

Bij Linda heeft het onvolwassen gedrag van haar ex er flink ingehakt. Al was het een enkele keer, toegegeven, ook best leuk. Ze heeft zich weleens laten meeslepen naar een champagneontbijt en ze noemt de vakanties, die zij meestal betaalde, ‘fantastisch’. “Ik leerde op een andere manier kijken. Hij gaf het gevoel dat alles mogelijk was.”

Mascha denkt dat het feit dat hun de relatie tot nu toe stand houdt, vooral komt doordat de nood nooit echt aan de man is. De familie van Chaim springt stilzwijgend bij als er geldgebrek is. Ze betalen de huur van zijn kantoor. Het zorgt er voor dat haar man niet hoeft te veranderen, zelfs als hij zou willen. Dat ze binnenkort gaan verhuizen, helpt misschien. Mascha: “We wonen straks bij een grote stad. Het argument dat hij geen werk kan vinden, gaat dan niet meer op.”

Jolande ziet aan de in scheiding liggende echtparen die zich bij haar melden, dat de natuur vaak roet in het eten gooit bij stellen als de man zich ook op latere leeftijd als een kind blijft gedragen. Jolande: “Als vrouwen in de overgang komen, dan neemt de aanmaak van het hormoon oestrogeen af, net als de behoefte om te moederen en te verzorgen. Op dat moment denken veel vrouwen: nou is het mooi geweest.” De mannen die op dat moment hulp zoeken, hebben vaak niet door dat de verwijdering al jaren aan de gang is en trekken dan pas aan de bel. Jolande: “Maar dan is het al te laat.”

Als Mascha en Chaim straks ergens anders wonen, en het lukt hem nog steeds niet om werk te vinden, ziet ze dat dan als zijn laatste kans? Mascha: “Dat weet ik niet.” Linda is door schade en schande wijs geworden. Ze kijkt met meer dan gemengde gevoelens terug op haar huwelijk: “Een kinderlijke man van begin dertig, dat is misschien nog wel grappig. Maar op een bepaalde leeftijd, dan wordt het gewoon triest.”

Door Matthijs van der Pol

* De namen van Linda, Kees, Mascha en Chaim zijn gefingeerd