Doen of laten?

Je collega verlinken bij de baas: Anja deed het en raakte haar baan kwijt

03 juli 2019 09:15 Aangepast: 05 juli 2019 11:16
Beeld © iStock

Wat doe je als je vindt dat het gedrag van een collega niet door de beugel kan? Bemoei je je er niet mee, spreek je diegene erop aan of stap je direct naar de baas? Anja (52) raakte haar baan kwijt toen ze klikte. Ook Dave (35) verlinkt regelmatig een collega, maar heeft daar juist nog nooit last mee gehad.

Anja* (52) aarzelde geen moment toen ze merkte dat er gefraudeerd werd bij de non-profitorganisatie waar ze werkte. "Toen we met z'n allen in de tuin zaten, zei een collega dat ze haar baan ging opzeggen. Ze was toe aan iets anders. Een dag of wat later werd ik bij de manager geroepen. Of ik mee wilde kijken of ze het ontslagformulier goed had ingevuld? Ze had de zaken omgedraaid. In plaats van dat die collega haar baan opzegde, stond er dat haar contract niet werd verlengd. Zodat ze een uitkering zou krijgen."

Anja gaf gelijk aan dat het niet klopte en dat ze het niet integer vond, maar werd vriendelijk verzocht zich stil te houden. Het zat haar niet lekker. Ze sprak erover met haar directe collega's en samen besloten ze naar het bestuur te stappen. Dat werd hen niet in dank afgenomen. "Ze hebben het hele team per direct de laan uitgestuurd. Twee collega's die al een mondelinge overeenkomst hadden voor een contractverlenging konden gelijk vertrekken en de drie stagiairs mochten hun spullen pakken. Zo zuur, iedereen was er echt ziek van. Ook van mij wilden ze af, maar omdat ik een contract voor onbepaalde tijd had ging dat niet zo makkelijk."

'40 euro uit het kasboek was gebruikt voor schoenen voor een van de bestuursleden. Dat kan toch niet?'

'Verwend kreng'
Op advies van de rechtswinkel meldde ze zich vervolgens ziek omdat de situatie onhoudbaar was. "Er moest een mediationgesprek komen, maar dat heeft mijn werkgever heel lang getraineerd. Pas maanden later kwam het er eindelijk van. Wat er in dat gesprek werd gezegd, mag officieel niet naar buiten, maar daar lusten de honden geen brood van. Het kwam erop neer dat ik een verwend kreng was en me nergens mee moest bemoeien. Dat je als non-profitorganisatie zo met mensen omgaat, daar kan ik met mijn kop niet bij."

Het fraude-incident was niet het enige wat haar binnen het bedrijf tegen de borst stuitte. "Daarvoor was er ook al een incident met een werknemer die seksueel geïntimideerd was door een cliënt. Dat werd door de organisatie onder het tapijt geveegd. Een andere keer ontdekte ik dat er 40 euro uit het kasboek was gebruikt voor schoenen van een van de bestuursleden. 'Dat kan toch niet', riep ik. Maar toen werd ik meteen weer op het matje geroepen, want ik moest me er niet mee bemoeien.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

Knipoog naar die knappe collega: flirten op de werkvloer kan echt niet

Principieel
Met een vaststellingsovereenkomst werd de samenwerking uiteindelijk beëindigd. "Het heeft me mijn baan gekost. Ik vond het de leukste baan van de hele wereld, tot het moment dat de nieuwe voorzitter erbij kwam." Toch heeft ze geen moment spijt gehad dat ze zich heeft uitgesproken. Sterker, bij haar nieuwe baan heeft ze onlangs ook weer een misstand aangekaart. "Ik ben daar vrij principieel in. Ik werk nu voor de gemeenteraad en kwam erachter dat er documenten waren achtergehouden over een bepaald onderwerp, waardoor een beslissing is genomen op basis van onvolledige informatie. Dat vind ik niet integer. Ik heb het gemeld en er komt nu een interpellatiedebat."

Anja ziet wat ze heeft gedaan niet als verraad. "Het is anderen erop attent maken dat er dingen gebeuren die het daglicht niet kunnen verdragen. Je doet zoiets met de beste intenties, om ervoor te zorgen dat alles integer gebeurt. Je hebt gewoon hart voor de zaak. Maar klokkenluiders trekken helaas vaak aan het kortste eind."

'Wanneer ik zie dat een collega de regels niet opvolgt en ik heb hem er al op aangesproken, dan ga ik naar mijn leidinggevende'

'Iedereen doet het'
"Een collega verlinken, dat doet iedereen toch weleens?", reageert Dave Baker (35). "Ik zie dat niet als iets negatiefs." Hij werkt als chauffeur bij Jumbo en is al meerdere keren naar zijn leidinggevende gestapt om melding te maken van fouten van collega's. "We hebben veel te maken met rolcontainers met zware vrachten. Die moeten goed vaststaan in de vrachtwagen. Ik let erop dat mensen de regels opvolgen. Veiligheid is belangrijk, net als goede koeling. Als de producten niet goed worden gekoeld, heeft de klant bedorven boodschappen."

Dave neemt een kant en klare salade als voorbeeld. "Als je die koopt, wil je dat die tot de houdbaarsheidsdatum goed blijft in de koelkast. Maar als mijn collega zijn werk niet goed doet, kan die salade binnen een dag bedorven zijn. Terwijl jij er een hoop geld voor betaalt. Dat is niet de bedoeling. Dus wanneer ik zie dat een collega de regels niet opvolgt en ik heb hem er al op aangesproken, dan ga ik naar mijn leidinggevende."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

De 5 spelregels van… lunchen met collega's

Niet altijd spreekt hij zijn collega er eerst op aan. "Bij directe collega's gaat dat wat makkelijker dan bij collega's van ingehuurde transportbedrijven. Bij die mensen die je af en toe ziet, heeft dat ook geen zin. Die denken dan toch: wie ben jij om dat zo te zeggen? Als mijn leidinggevende het zegt, heeft het meer impact."

Gezamenlijk doel
In tegenstelling tot Anja heeft Dave nooit negatieve gevolgen ondervonden van zijn 'klikgedrag'. "Nee hoor. Ik weet op het moment dat ik het meld dat ik gelijk heb, en dat weten de anderen ook. Als je een 'overtreding' begaat, dan weet je dat je fout zit. Trouwens, het maakt me ook niets uit wat ze ervan vinden. Het werk moet goed en veilig gedaan worden, dat vind ik belangrijk. Dat is ons gezamenlijke doel: zorgen dat de portemonnee van de grote baas gevuld blijft. Uiteindelijk moeten we er met z'n allen voor zorgen dat het werk goed wordt gedaan en de klant op een fatsoenlijke manier zijn spullen kan kopen. Ik ben niet iemand die zeurt over iets kleins, maar van wezenlijke dingen zal ik altijd wat zeggen."

Fatsoenlijk klikken doe je zo

Hoogleraar Sociologie Rafael Wittek van de Rijksuniversiteit Groningen deed onderzoek naar informele sociale controle en roddelen in organisaties. Hij adviseert degene met wie je een issue hebt op het werk, daar direct op aan te spreken. "Mensen hebben er een hekel aan als er achter hun rug om dingen over hen worden besproken." Maar als de persoon in kwestie boven je staat of als je afhankelijk van diegene bent, is het niet altijd makkelijk om je mond open te trekken. "In dat geval kun je een vertrouwenspersoon inschakelen om te bespreken wat de goede weg is. Het hangt natuurlijk ook heel erg af van waarover het gaat."

Volgens Wittek is in 90 procent van de situaties de beste strategie om op de persoon zelf af te stappen. "We denken vaak dat iemand iets moedwillig heeft gedaan, maar dan blijkt als je doorvraagt dat er omstandigheden zijn die je niet kende en dat hun gedrag is te verklaren. Daarom kan het al heel veel helpen om tegen die collega te zeggen: 'Ik heb de indruk dat… Klopt het?' of 'Zou je het willen uitleggen?' Open kaart spelen is altijd goed. Kom je er op die manier niet uit, zeg dan bijvoorbeeld: 'Ik kan me daar niet in vinden, het druist in tegen hoe wij dingen hier doen. Ik wil dat toch graag met onze baas bespreken. Misschien moeten we dat samen doen, of met het team.'"

Wat ook kan helpen, is één iemand het woord laten doen namens een groep. "Dat hoeft niet degene te zijn die de overtreding heeft gezien of zelf heeft ervaren. De 'vertegenwoordiger' gaat naar de baas en zegt: 'Luister, we hebben de laatste tijd steeds vaker dit en dit gezien en we willen dit even bespreken.' Deze manier werkt het beste als het niet steeds dezelfde persoon is. Het voordeel hiervan is dat je niet in je eentje alle gevolgen draagt. Je wordt niet snel gezien als een klikspaan. Bovendien zet je je woorden kracht bij omdat je niet alleen namens jezelf spreekt, maar namens een groep." Waak er wel voor dat je geen mobbing-situatie creëert waarbij een hele groep zich steeds tegen een individu keert, waarschuwt Wittek. "In een gezonde organisatie kun je dit soort gesprekken voeren zonder dat het meteen betekent dat mensen er de dupe van worden en onterecht in een kwaad daglicht komen te staan."

* De naam Anja is op verzoek van de geïnterviewde gefingeerd. Haar echte naam is bekend bij de redactie.

Roxanne Vis
`