Liefde & relaties

Tot het leven ons scheidt

28 december 2018 11:51 Aangepast: 28 december 2018 14:52
Beeld © GettyImages

Een nieuw jaar, nieuwe inzichten. Ook in de liefde. Grote kans dat jij met een andere partner aan de champagne zit dan een jaar of tien geleden. Of je geliefde is dezelfde, maar jullie verhouding is compleet veranderd. Hoe komt dat toch? En is het eigenlijk erg?

Zo rond de jaarwisseling - en net na de zomervakantie - zie je een piek in het aantal klappende relaties. Met de vrije dagen en de terugblik op het afgelopen jaar, komt er ook wat ruimte in je hoofd. Het is de tijd van goede voornemens en nieuwe doelen. We zijn een ijverig volkje met z’n allen en we ontwikkelen wat af. We willen niet meer alleen onze plicht vervullen, maar ook ons hart volgen. En dus verslinden we zelfhulpboeken, volgen we cursussen en hangen gerust een week in een mindfulness retreat op een zonnig eiland.

Resultaat? Iedere 10 jaar (gemiddeld dan hè) veranderen we nogal, en onze omgeving verandert niet altijd in hetzelfde tempo mee. Dat zet relaties onder druk. Relatietherapeut Esther Perel, je weet wel, de Madonna onder de therapeuten, zegt daarover: “Koppels hebben tegenwoordig veel hogere verwachtingen van elkaar en van de relatie. Liefde, passie, vriendschap, verbinding: alles zoeken we bij een persoon, terwijl we die verbinding vroeger in een hele gemeenschap vonden.”

Regels zijn vervangen door keuzes
“Vroeger was het huwelijk een pragmatisch instituut. Je moest het hebben, en je schikte je in je lot. Tegenwoordig onderhandelen we over alles. Waar we gaan wonen, wanneer we kinderen krijgen, wie er wanneer werkt,” beschrijft ze in de The New Yorker. “We komen uit een model waarin relaties en gemeenschappelijke structuren heel duidelijk waren. De gemeenschap gaf je je identiteitsgevoel. Je wist wie je was. Je wist wat er van je werd verwacht, en je wist hoe je je moest gedragen. Je had veel zekerheid, heel veel verbondenheid en geen vrijheid. Inmiddels zijn we verstedelijkt en zijn we verhuisd, zijn we individualistisch en materialistisch geworden en binnen dit nieuwe speelveld veranderen relaties snel. We hebben geen idee hoe we ermee moeten omgaan. Regels zijn vervangen door keuzes. Maar tegelijkertijd zijn we onzeker en twijfelen we vaak aan onszelf. We worstelen met verbondenheid en eenzaamheid. Volgens mij is dat de grote verandering: wat vroeger gedefinieerd werd door regels en plichten moet nu plaatsvinden in een gesprek. En zo is alles een onderhandeling geworden. Tegelijkertijd is het erg moeilijk om alles zelf te moeten definiëren. We worstelen niet zonder reden.”

'In je leven kies je een man om kinderen mee te krijgen, een man die je in het licht zet, een man om mee te ontdekken en een man om bij te sterven'

Je type verandert
Een herkenbaar verhaal voor Anja (49). Ze is vijf jaar samen met Bas en heeft naar eigen zeggen de rust nu wel gevonden. Allebei waren ze eerder getrouwd en brachten ze bij andere partners hun pubers groot. “Bas is mijn derde levenspartner en het zou zomaar kunnen dat er nog een vierde komt, ook al heb ik nu helemaal geen plannen om bij Bas weg te gaan.” Door de jaren heen verander je niet alleen zelf, maar ook je interesses en soms ook je waarden, ontdekte Anja. “Je kunt niet meer zeggen ‘hij is mijn type’, want ook je type verandert. In je leven kies je een man om kinderen mee te krijgen, een man die je in het licht zet, een man om mee te ontdekken en een man om bij te sterven. De vader van mijn kinderen is een heel andere man dan Bas. Niet beter of slechter, maar wel anders. Hij is een rustig loebes, die graag sleutelt aan zijn auto en liever thuis is dan meegaat naar feestjes. Dat paste goed bij het drukke gezinsleven met drie kinderen. Bas is meer een vrijbuiter. Die bedenkt op vrijdag dat we die middag naar Berlijn rijden voor een weekendje cultuur snuiven. Ik ben nu zelf ook makkelijker in dat soort dingen.”

Niet goed of fout
Voor Ellen (39) heeft haar persoonlijke ontwikkeling een heel andere blik op de liefde opgeleverd. Ze was 14 jaar samen met haar jeugdliefde en dat was vooral een veilige keuze. “Ik was een onzeker meisje en hij gaf me veiligheid en rust. Na jaren van therapie en innerlijke groei leerde ik mezelf kennen. En met mijn nieuw verworven zelfvertrouwen veranderde ook mijn kijk op seksualiteit. Waar ik vroeger expres vroeg naar bed ging, zodat ik een poging tot seks kon vermijden, wilde ik nu veel meer en uitbundiger dan ik ooit met mijn partner gedaan had. Trok ik een mooi setje aan, dan legde die verandering al zo’n druk op het moment dat het ongemakkelijk werd. Praten over seks vonden we allebei lastig, dus we kwamen al gauw op het punt dat we elkaar niet meer begrepen. Uiteindelijk zijn we een paar jaar geleden uit elkaar gegaan. Mijn nieuwe liefde is een heel mannelijke man, waarmee de vonken ervan af spatten in bed. Echt zo’n alphaman, met wie ik elke seksuele handeling en fantasie uitvoerig bespreek. In werkelijk alles is hij de tegenpool van mijn ex. En dat is geen goed of slecht, maar gewoon een kwestie van toen en nu.”

'Het is niet dat je een ander wil ontmoeten, je wil een ander stuk van jezelf ontmoeten'

Typerend voor deze tijd, vindt Perel: “We hebben ook hogere verwachtingen van seksualiteit. Het draait niet meer alleen om reproductie en het vervullen van de huwelijkse plicht, maar we willen genieten, passie en verbinding. Dat is best een uitdaging als je ook heel systematisch met elkaar om moet gaan omdat je een gezin runt, een bedrijf opbouwt of mantelzorg verleent aan ouders.” 

Het huwelijk is dood. Leve het huwelijk “We werken allang niet meer tot aan ons pensioen bij dezelfde baan, waarom verwachten we dan wel dat we al die tijd bij dezelfde man blijven?” vraagt Anja zich af. “Met een nieuwe man hoef ik geen kinderen,” zegt Ellen, “dus ik let op heel andere dingen. Ik wil trots zijn als ik naast hem loop en met hem lachen. Dat is toch anders dan je baby daddy.

Volgens Perel hoef je het niet altijd bij een volgend stationnetje te zoeken, maar kun je ook verschillende relaties aangaan binnen het bestaande samenzijn. En dan niet zoals een open relatie of polyamorie, maar een hernieuwde verhouding met je eigen partner. “Vroeger betekende monogamie één partner voor het leven, nu betekent het één partner tegelijk,” vertelde ze in Zomergasten. “Tegenwoordig hebben de meeste mensen in het Westen twee of drie lange relaties of huwelijken in hun leven en sommigen doen dat met dezelfde persoon. De regels van relaties veranderen voortdurend. Je moet ze zelf maken, zonder te weten wat het precies gaat brengen. Vaak als je je aangetrokken voelt door de blik van een ander, is het niet omdat je je partner wilt verlaten, maar omdat je de persoon wilt verlaten die je zelf geworden bent. Het is niet zo dat je een ander wilt ontmoeten, je wilt een ander stuk van jezelf ontmoeten. Er is geen grotere ander dan een andere versie van jezelf. Dus als er sprake is van dreigende break-up of bijvoorbeeld een affaire, kun je er ook samen voor kiezen om het huwelijk zoals het nú is af te sluiten en samen een tweede huwelijk aan te gaan. Of een derde of een vierde.”

Een mooi advies vindt Anja, al is zij niet rouwig om de keuzes die zij heeft gemaakt en de stappen die zij heeft gezet. “Het leven is nu, en nu is het goed. En wat volgend jaar brengt, dat zien we vanzelf.” 

Hanneke Mijnster
`