Nachtwacht360

De andere kant van Rembrandt

04 juli 2019 11:22 Aangepast: 05 juli 2019 11:16
Beeld © Nachtwacht360

Het is een van de beroemdste beeltenissen ter wereld: de Nachtwacht van Rembrandt van Rijn. In Amsterdam is nu een beeldschoon eerbetoon te zien: een minutieuze herproductie op foto. Inclusief een onverwachte twist.

Het is bijzonder goed mensen spotten bij de opening van Nachtwacht360. Want: wie van de aanwezigen is geportretteerd als een van de leden van Rembrandt's wereldberoemde schuttersstuk? Die man met die borstelige wenkbrauwen? Wat zijn nou typisch 17de-eeuwse trekken? Een prominente neus, die hangende oogleden, dat hoge voorhoofd daar? Het brengt, nog voordat de herinterpretatie van de Nachtwacht officieel onthuld is, het originele werk opnieuw tot leven. Alsof kapitein Frans Banninck Cocq en luitenant Willem van Ruytenburgh en hun militieleden zo zijn binnengewandeld.

Nachtwacht360 is een project van fotograaf Julius Rooymans en ontwerper Hans Ubbink. Het idee ontstond in een galerie waar ze, samen met producent Jessica Karelsen, een nagemaakte Nachtwacht volgesmeerd met rode verf zagen. Kan je zo'n iconisch schilderij, vroegen ze zich af, niet wat meer eer aandoen? En dus besloten ze het werk te herscheppen, maar dan met een dubbel perspectief: aan de voorkant het schuttersgilde zoals de meester ze ooit vastlegde, aan de achterkant het tegenperspectief, met de blik juist op de schilder zelf. 

"Het beeld is inmiddels zo vercommercialiseerd, dat je er bijna niet meer echt naar kijkt", vertelt fotograaf Julius Rooymans. "Daar wilden we verandering in brengen. De voorkant, het schilderij zelf, hebben we vooral zo natuurgetrouw mogelijk nagemaakt. Daar is gewoonweg niets aan toe te voegen: de fenomenale compositie, de lichtval, de beeldlijnen, de manier waarom Rembrandt je ogen over het doek geleid."

Een invulactie, noemt hij het, maar dat maakte het nog niet makkelijk. Rooymans bouwde zelfs het raam uit Rembrandt's atelier na, met daarachter een enorme lichtbak om de lichtinval op de foto zo authentiek mogelijk te krijgen. Ubbink was maanden bezig om de kostuums van de schutterij en hun attributen waarheidsgetrouw na te maken. Ook geen sinecure: de lookalikes vinden van de personages op het schilderij.

"We hebben allerlei oproepen op sociale media gedaan", vertelt Rooymans." Zo van: kijk eens naast je op de bank of daar toevallig een Frans Banninck Cocq zit. Op die manier hebben we veel deelnemers gevonden. Maar we hebben ook mensen in de kroeg aangesproken en in de supermarkt achtervolgd." Ook boden mensen zichzelf aan. Een buurman van Rooymans bijvoorbeeld: "Hij stuurde een foto van zichzelf, of hij niet ook op iemand leek. Dat deed hij toevallig, maar ik was nog blijer met het meisje dat er samen met hem opstond."

Lizzy met haar portret Lizzy met haar portret

Dat is Lizzy, van 7. Ze lijkt inderdaad als twee druppels water op het meisje op de Nachtwacht. Ze is ook bij de opening aanwezig en wil wel even vertellen wat ze het allermooist vond aan het hele project: "De oorbellen!" "En het kroontje. En alle aandacht was ook niet mis", vult haar moeder aan. Echt acteren hoefde ze niet. Lizzy: "Ik was gewoon mezelf." 

Dat geldt niet voor een ander prominent personage, de meester zelf, vertolkt door Dennis Hoogendoorn. Ook hij werd op een bijzondere manier ontdekt. Hij is marketing manager bij Canon, dat de techniek leverde voor het hele project. "We hadden een overleg bij ons op kantoor. Dat ging een beetje moeizaam, want de foto moest niet alleen heel groot worden, maar ook van hele hoge kwaliteit. Meestal sluiten die twee elkaar uit en we waren aan het peinzen op een oplossing. Het was dus heel onverwacht dat Jessica, de producente, ineens met een grote glimlach haar laptop naar ons omdraaide, een zelfportret van Rembrandt liet zien en zei dat ik eigenlijk behoorlijk op hem leek." 

'Rembrandt' en Rembrandt 'Rembrandt' en Rembrandt

Op de dag dat zijn foto genomen werd, voelde Dennis zich tijdens zijn transformatie ook van binnen een beetje veranderen. "Ik voelde echt een connectie met de man, mijn affiniteit voor hem is nog groter geworden." Dat hij een lookalike is, betekent niet dat er niks hoefde te gebeuren. Hij kreeg papierproppen in zijn neus om die wat boller te maken en, net als veel andere personages, een pruik op. 

Maar geen make-up, vertelt grimeur Arjen van der Grijn. Hij creëerde talloze personages voor bijvoorbeeld Van Kooten & De Bie en Jiskefet, zat onlangs vijftig jaar in het vak, maar zo'n opdracht als deze had hij nog nooit gehad. "Toen de mannen me uitlegden wat ze precies wilden, gooide ik mijn handen in de lucht en riep dat dat helemaal niet kon. De foto is zo enorm scherp, daar zou je ieder stukje lijm, ieder korreltje poeder op zien. En dan zou het niet meer authentiek zijn."

De uitdaging: onzichtbaar werken. "De camera is echt meedogenloos. We vroegen de mannen om hun baard zo veel mogelijk te laten staan. Die kon ik dan in vorm brengen, met waar nodig nog wat losse haren ingeplakt, een ontzettend precies werkje. Voor wat betreft de pruiken, hadden we het geluk dat veel van de personages op het doek een helm dragen. Dat maakt het makkelijker om lijmrandjes te verbergen." En soms speelde geluk ook een rol. "Lizzy bijvoorbeeld was zo verlegen dat ze tijdens het fotograferen prachtige rode blosjes kreeg, net als het meisje dat Rembrandt schilderde. Daar is geen make-up aan te pas gekomen."    

Links fotograaf Julius Rooymans, rechts ontwerper Hans Ubbink Links fotograaf Julius Rooymans, rechts ontwerper Hans Ubbink

Dat alles was nodig om de foto zo gedetailleerd mogelijk te krijgen. Van der Grijn: "Er is zoveel te zien, je kan wel uren naar de foto blijven kijken. Het werk van de meester natuurlijk, maar Julius en Hans hebben ook echt het uiterste eruit gehaald. Overal is een verhaal te zien, een dynamiek." 

Dat geldt ook voor de keerzijde van het doek, misschien wel de belangrijkste kant van het werk. Rooymans: "We wilden met dit project niet alleen de kunst, maar juist ook de kunstenaar naar voren halen. Terwijl Rembrandt aan dit doek werkte, was er van alles aan de hand in zijn leven. Daar denk je niet aan als je naar de Nachtwacht kijkt, maar in het tegenperspectief krijgt dat juist een prominente rol. Het zou fantastisch zijn als mensen daar vaker bij stilstaan als ze naar een kunstwerk kijken, er bij wijze van spreke even doorheen stappen om het vanuit het perspectief van het onderwerp te zien." 

Vanaf 4 juli is de Nachtwacht360 en zijn Keerzijde op het originele formaat te bewonderen op op de Oostenburgermiddenstraat 101 in Amsterdam. Hier zijn tickets te koop.

Op de expositie zijn naast de hele grote foto’s ook schuttersstukken van de afzonderlijke mannen te zien die op de Nachtwacht360 zijn afgebeeld. Ook kan je een deel van de originele kostuums en attributen bekijken. Meer informatie en bijvoorbeeld ook foto's van de lookalikes en hun evenbeelden vind je hier

`