Van onze partner Rijksoverheid

Werken de huidige vaccins ook tegen (toekomstige) varianten van het coronavirus?

05 juli 2021 16:13 Aangepast: 05 juli 2021 17:01
Beeld ter illustratie. Beeld © Beeld @ ANP

Bianca kreeg eerst 'gewone' corona en een jaar later de gammavariant. Hoe kan dat? Wat is het verschil tussen de varianten? Hoeveel kunnen we er nog verwachten? En werken de huidige vaccins wel tegen alle mutanten van het virus?

Dit branded content-artikel is tot stand gekomen in samenwerking met de Rijksoverheid en valt buiten de redactionele verantwoordelijkheid van RTL Nieuws.

In deze artikelenreeks in samenwerking met de Rijksoverheid proberen we zoveel mogelijk vragen over het vaccineren tegen corona te beantwoorden. Vorige week spraken we Ton de Boer van het CBG over de effectiviteitspercentages van de coronavaccins en kwam Dunya Vermaat aan het woord. Zij heeft getwijfeld, maar zich uiteindelijk toch laten vaccineren.

Deze week legt medisch immunoloog Ger Rijkers uit hoe mutaties van een virus ontstaan en of de huidige vaccins ook opgewassen zijn tegen eventuele nieuwe varianten. Daarnaast vertelt Bianca den Toom haar verhaal: zij kreeg eerst 'gewone' corona en een jaar later de gammavariant, eerder bekend als de Braziliaanse variant.

Ontstaan van nieuwe mutaties

De alfavariant die uit het Verenigd Koninkrijk kwam, de bètavariant vanuit Zuid-Afrika en recent de delta- oftewel Indiase variant: in ruim een jaar tijd zijn er heel wat varianten van het coronavirus ontstaan. Hoe komt dat? Rijkers: "Als een virus zich vermenigvuldigt kan het steeds een heel klein beetje veranderen oftewel muteren. Die mutaties kun je zien als fouten in het overschrijven, zie het als tikfoutjes die erin sluipen wanneer je een hele lap tekst overtypt. Zo worden mutaties per ongeluk gemaakt in het lichaam van een geïnfecteerd persoon. Alle virussen proberen nieuwe cellen te infecteren. Zit er één virus tussen dat gemakkelijker infecteert en dus besmettelijker is, dan wint dat virus en zal dat zich weer verder verspreiden, zoals we nu bij de deltavariant zien. Gelukkig zijn de meeste mutaties fouten die zich niet tot een nieuw virus ontwikkelen."

Geheugen van ons immuunsysteem

Van alle verschillende mutanten die we nu kennen, bestempelt Rijkers vooral de gammavariant (ook wel bekend als de Braziliaanse variant) als een bijzondere. Rijkers: "Normaal gesproken ben je immuun als je één keer een virusinfectie hebt doorgemaakt. We weten nu dat de bescherming door de vaccins na drie maanden nog onverminderd hoog is, maar het is nog niet bekend of de immuniteit na verloop van tijd afneemt. Ben je niet meer 100% immuun, dan zijn de ziekteverschijnselen veel minder ernstig als je dezelfde infectie toch nog een keer doormaakt. Echter, in Brazilië ontdekte men gebieden waar mensen een tweede keer besmet raakte en zelfs ernstiger ziek werden. Dit betekent dat de varianten zodanig zijn veranderd dat het geheugen van ons immuunsysteem ze niet meer herkent."

Brandende longen en smaakverlies

Astmapatiënte Bianca den Toom (46) kan hierover meepraten. In het begin van de pandemie kreeg zij corona. Brandende longen, benauwdheid en smaakverlies waren slechts een paar van haar ziekteverschijnselen. "In eerste instantie ging niemand ervan uit dat ik corona had, simpelweg omdat ik niet in een risicogebied was geweest. Ik werd dus ook niet getest. Achteraf is pas op basis van mijn klachten vastgesteld dat ik corona heb gehad. En die klachten hielden zo lang aan, dat ik in oktober met fysiotherapie ben begonnen, speciaal gericht op mensen die COVID hebben gehad maar erg langzaam herstellen. Zelfs na vijf maanden boekte ik geen vooruitgang."

Paar dagen aan het infuus

Begin dit jaar moest Bianca de COVID-fysiotherapie noodgedwongen stoppen, omdat ze koorts kreeg. Het bleek weer corona te zijn. Deze keer had ze de gammavariant onder de leden, waardoor ze helemaal niets meer kon. "Ik bleek de derde persoon in Nederland te zijn bij wie de Braziliaanse variant vastgesteld werd. De symptomen waren totaal anders en nog heftiger dan de eerste keer. Ik had hoge koorts, kon niets eten of drinken, was duizelig, had geen energie, een hoge hartslag en mijn ontstekingswaarden waren heel hoog. Na een paar dagen moest ik in maart van dit jaar op de COVID-afdeling van het ziekenhuis worden opgenomen waar ik een aantal dagen aan een infuus heb gelegen."

Meer varianten op komst?

Zal het ontstaan van nieuwe coronavarianten ooit stoppen? Rijkers verwacht van wel. Hij gaat ervan uit dat het virus dat uiteindelijk 'overblijft' wel besmettelijk zal zijn, maar ons niet heel ernstig ziek meer maakt. Rijkers: "Want op die manier heeft het virus namelijk de grootste overlevingskans. Muteren zal het wel altijd blijven doen, dat hoort bij virussen."

Onschuldig verkoudheidsvirus

Over een tijd zal het coronavirus dus te vergelijken zijn met een relatief onschuldig verkoudheidsvirus. "Maar," zegt Rijkers, "zover is het nu nog niet. En of we daar volgend jaar al zijn, is lastig te voorspellen. Het is belangrijk dat we ervoor zorgen dat er zo min mogelijk virus in Nederland circuleert. Dat we de ziekteverwekker onder de duim krijgen en houden. En dat kan alleen door te vaccineren. Dat is de enige manier om mutaties tegen te gaan, panieksituaties in ziekenhuizen te voorkomen én het is de kortste route om zo snel mogelijk in het 'nieuwe normaal' te komen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Dit wil je weten over de effectiviteit van de coronavaccins

Nieuwe mutaties, toch vaccineren?

Maar als corona over een tijd toch onder de noemer ‘normaal verkoudheidsvirus’ te scharen is en het aantal besmettingen momenteel al hard terugloopt, is het dan nog wel nodig om je te laten vaccineren? Rijkers: "Zeker, daar zijn twee redenen voor. De eerste is om er zeker van te zijn dat je zelf beschermd bent tegen ernstige ziekteverschijnselen. De tweede is om het risico te verkleinen dat je anderen besmet. Hoe meer mensen zich laten vaccineren, hoe minder makkelijk het virus zich verspreid en hoe kleiner de kans op besmettelijkere mutaties." Rijkers geeft tot slot aan dat de vaccins die we nu hebben heel eenvoudig op nieuwe mutaties aan te passen zijn: "Het is internationaal afgesproken dat als een bestaand vaccin heeft aangetoond te beschermen tegen een ziekte, maar het virus verandert, het vaccin dan mag worden aangescherpt. Zo wordt een vaccin continu verbeterd en voor de situatie op dat moment geschikt gemaakt."

Liever gisteren dan vandaag

Bianca kan niet wachten tot zij haar vaccin krijgt. Momenteel zit ze nog altijd in de lappenmand. Ze heeft nog koorts en zolang dat het geval is mag ze niet gevaccineerd worden. "Ik kan nog steeds heel weinig. De wijkverpleegkundige helpt me met douchen, ik heb hulp bij het huishouden en ook het eten wordt voor me gemaakt, omdat ik niet kan staan." De positieve berichtgeving rondom coronapatiënten die al zijn gevaccineerd, geven haar kracht. "Regelmatig hoor ik berichten van medepatiënten dat ze opknappen nadat ze het vaccin hebben gekregen. Dus ik heb mijn vaccin liever gisteren dan vandaag."

Heb je vragen over het vaccineren tegen corona? Ga naar de website van de Rijksoverheid of bel het publieksinformatienummer: 0800-1351.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore