Gezondheid

Niet sexy, wel belangrijk: praten over de overgang

15 september 2020 14:07 Aangepast: 16 september 2020 15:22
Beeld © GettyImages

Praten over de overgang doen we niet graag, want: niet sexy. Maar dat imago is niet alleen onterecht, het is ook nog eens ronduit gevaarlijk om het onderwerp links te laten liggen. Vrouwen weten nu vaak niet op welke klachten zij moeten letten en wanneer een bezoekje aan de huisarts toch echt verstandig is, merkt redacteur Frederique Rote.

Als jong meisje werd me al vroeg duidelijk dat ik op een dag ongesteld zou worden. Een noodzakelijk kwaad dat zich voortaan elke maand zou aandienen - maar tot op de dag van vandaag vind ik het wel iets gezelligs hebben. Het is een goed excuus om een extra reep chocola op te eten, een bevestiging dat je weer een maand niet zwanger bent en geeft een groot gevoel van saamhorigheid: vraag op een openbare wc om een tampon en elk aanwezige vrouw begint verwoed in haar tas te graaien.

Maar de overgang, daar had ik dus heel weinig over gehoord. Vrouwen klagen bijvoorbeeld niet over de overgang met een stuk appeltaart erbij, vieren niet dat ze af zijn van het risico op een zwangerschap en niemand biedt tissues aan als je een opvlieger krijgt. Weer onvruchtbaar worden is blijkbaar geen sexy onderwerp. Ik wist ergens vaagjes wel dat het einde van je ongesteldheid misschien geen reden tot feest zou zijn, maar het was ook een zaak om nog lekker een hele tijd - ik ben 25 - niet over na te denken. Tot mijn moeder dus drie jaar terug in de overgang kwam. Een ware hel.

Miniatuurvoorbeeld
Lees meer

Dokters, neem vrouwen (en hun kwalen) eens serieus

Opvliegers die zich dag en nacht aandienden, waardoor mij arme moeder haar pyjama standaard zo'n drie keer moest verwisselen. Of in hartje winter met een open autoraam reed om droog bij een client aan te kunnen komen. De overgang was voor mijn moeder bepaald geen pretje. Gewrichtspijn, hoofdpijn, slaapproblemen, en zo kan ik nog wel even doorgaan. Toen ik op een avond toevallig bij mijn ouders op bezoek was, waren mijn moeders beste vriendinnen er ook en kwam het onderwerp aan bod. Het stemgeluid daalde en vervelende klachten werden op fluistertoon besproken. Blijkbaar was het iets om je toch een beetje voor te schamen. En iets wat er nou eenmaal bij hoorde, zo leken een paar van hen besloten te hebben: je moest het maar gewoon ondergaan.

Aanstellerij, zelfmedicatie en onwetendheid

Maar die instelling leidt tot onnodig lijden, zegt gynaecoloog Bart van Aken, want met een doelgericht behandelplan kunnen best veel overgangsklachten als sneeuw voor de zon verdwijnen.

Naast gynaecoloog bij Vrouw&klinieken in Lelystad, maakt Van Aken deel uit van het bestuur van de DMS, de beroepsvereniging van gynaecologen die zich bezighouden met de overgang. Zijn specialiteit ligt met name bij de menopauze, omdat hij heeft gezien hoe vrouwen kunnen lijden onder de overgang, en hoe weinig van hen weten wat wel en niet goed werkt.

Van Aken kan je dus met recht een man met passie voor de overgang noemen, die vindt dat vrouwen weleens wat meer voor zichzelf zouden mogen opkomen als zij klachten ervaren. Sommigen vrouwen hebben namelijk het idee dat ze zich aanstellen en dat hun omgeving niet op hun klachten zitten te wachten. Daarom proberen zij die zelf op te lossen. "Ze laten zich vaak middeltjes aanpraten bij de drogisterij, waarvan bewezen is dat ze niets uithalen. Of ze gaan over op zelfmedicatie in de vorm van de pil. Er zijn verschillende soorten oestrogeen en progesteron, en in de pil zitten minder goede progestagenen voor de overgang", vertelt Van Aken.

'Net als hun omgeving, nemen vrouwen zelf vaak hun klachten niet serieus'

Wat voor klachten kunnen vrouwen dan ervaren in de overgang? Van Aken weet er een hele hoop op te sommen, die ernstig genoeg klinken voor een bezoekje aan de huisarts in plaats van aan de drogist. Zoals opvliegers, nachtelijk zweten, gewrichtsklachten, een dunner wordende huid van de vagina, minder zin om te vrijen, psychische klachten en slaapstoornissen, om er maar even een paar te noemen.

Naast dat vrouwen hun eigen klachten vaak niet serieus genoeg nemen en meestal ook geen steun krijgen uit hun omgeving, wordt de overgang ook nog vaak verward met een burnout. Deze klachten kunnen namelijk erg op elkaar lijken, en vrouwen hebben vaak niet door hoe vroeg zij in de overgang kunnen komen, of hoelang zij erin kunnen blijven. Het wisselt sterk, maar meestal komen vrouwen ergens tussen hun 50e en 55e in de overgang. Hoelang het duurt is ook weer bij iedereen anders, maar Van Aken weet te vertellen dat zijn oudste patiënt inmiddels 94 is en nog steeds last heeft van opvliegers.

De boosdoeners

Het is trouwens niet zo gek dat vrouwen denken dat het nemen van de pil zal helpen, want het zijn toch oestrogenen en progestagenen. Alleen gaat het slikken van de pil niet zo goed helpen, omdat er onder andere een stopweek inzit waarbij de hormoonspiegels weer naar bijna nul dalen. Alleen een arts kan de juiste medicatie voorschrijven. "Je lichaam komt in de overgang doordat het geen oestrogeen en progesteron meer aanmaakt, waardoor je klachten krijgt. Bij een hormoonbehandeling probeer je diezelfde hormonen dus zo identiek mogelijk terug te geven", legt Van Aken uit.

Ga dus niet zelf aanrommelen als je ernstige klachten ervaart, maar laat je door je huisarts behandelen en als die het niet weet doorverwijzen naar een specialist, die een persoonlijk behandelplan voor jou kan opstellen. "Als je hormonen kiest, is dit een erg persoonlijk traject. Je kan ze bijvoorbeeld krijgen via een tablet, spray, een gel of zelfs een pleister. Er is erg veel variatie mogelijk."

'Vrouwen in de overgang komen zo'n 3 tot 5 kilo aan'

Toch zijn er ook manieren waarop je zelf de overgang wat dragelijker kunt maken, stelt Van Aken. Zo is het belangrijk om gezond te leven en jezelf fit te houden. "Drink met mate koffie en alcohol, want dat zijn veroorzakers van opvliegers. Sporten is ook heel goed, want dat helpt met het op peil houden van je gewicht."

En dat gewicht, dat is nog weleens een dingetje. Vrouwen in de overgang lijken namelijk vaak aan te komen, maar die klacht is mede te wijten aan het veranderen van de hormonale huishouding, aldus Van Aken. "Wetenschappelijk onderzoek wijst uit dat vrouwen die in de overgang komen 3 tot 5 kilo aankomen. Als je minder oestrogeen en progesteron aanmaakt, krijg je meer zin in vette dingen, terwijl je metabolisme juist vertraagt. Deze extra kilo's gaan er soms door een passende hormoonbehandeling ook weer af."

Slechte reputatie

Maar als hormonen zo'n wondermiddel zijn, waarom worden ze dan niet massaal toegediend?

Volgens Van Aken hebben hormonen onterecht een slechte reputatie gekregen doordat ze in nieuwsberichten vaak gelinkt werden aan een verhoogde kans op borstkanker. "Het is inderdaad zo dat na de eerste vijf jaar hormonen de kans op borstkanker stijgt. Deze stijging in risico is vergelijkbaar met het drinken van een glas rosé per dag."

De gepubliceerde artikels hadden het niet direct bij het verkeerde eind, maar waren dus wel ongenuanceerd. "Als je als vrouw sociaal gehandicapt bent doordat je bijvoorbeeld zes á zeven keer per dag kletsnat van het zweet bent door een opvlieger, zijn hormonen een goede optie om te overwegen. Je moet de ernst van je klachten afwegen tegen het extra risico dat je loopt op borstkanker na vijf jaar hormoongebruik. Ook moet je meenemen dat het een positief effect heeft op hart- en vaatziekten, de doodsoorzaak nummer één bij vrouwen na de overgang. Om die reden is goede voorlichting verschrikkelijk belangrijk."

Van Aken verwijst ook naar publicaties van EMAS (European Menopause and Andropause Society), die aantonen dat vrouwen na vijf jaar hormoongebruik langer leven. Het is dus belangrijk om jouw persoonlijke voor en tegens te bespreken met iemand die er verstand van heeft.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

Zwangerschapscomplicaties: 'De meeste vrouwen komen hier sterker uit'

Dat kan je eigen huisarts zijn als die hier genoeg van de overgang weet of anders een gynaecoloog. De richtlijn van de huisarts over de overgang loopt wel wat achter bij de laatste inzichten, zegt Van Aken. Die richtlijn gaat nu worden herzien, maar voor die klaar is zal het nog wel even duren. 

Het Nederlands Huisartsen Genootschap laat in een reactie over de richtlijn van hormoongebruik bij de overgang weten dat deze inderdaad herzien wordt, maar niet vanwege baanbrekende nieuwe inzichten. Eens in de zoveel tijd worden alle richtlijnen namelijk herzien, en nu is het de beurt aan deze. Het is volgens hen dus nog de vraag of hij er daadwerkelijk heel anders uit gaat zien.

En mijn moeder?  

Met mijn moeder gaat het inmiddels gelukkig een stuk beter. Een bevriende huisarts wist haar te vertellen over een goede gynaecoloog, die haar kon helpen met een behandelplan. Weg zijn de slapeloze nachten, opvliegers en hartkloppingen. Natuurlijk is niet iedereen meteen af van al zijn klachten door een hormoonbehandeling, maar Bart Van Aken weet het gros van zijn patiënten klachtenvrij te krijgen, zo stelt hij.  

'De overgang heeft een onpopulair imago, heftige bevallingen zijn meer in trek'

Het was trouwens niet zo makkelijk om een arts te vinden die mijn moeder kon helpen, de eerste twee die ze benaderde hadden een patiëntenstop: er was te veel vraag naar hun kennis. “Logisch”, vertelt Van Aken, “de overgang heeft nog erg te kampen met een onpopulair imago, van artsen, maar ook van vrouwen zelf en de kennis laat soms nog wat te wensen over.  Er zijn in Nederland  maar zo’n twintig gynaecologen die gespecialiseerd zijn in de overgang. Meestal zijn heftige bevallingen of andere aandoeningen meer in trek.”

Dat staat het verkrijgen van de juiste informatie of zonodig het ondergaan van een hormoonbehandeling helaas nog vaak in de weg. Ik kan dan ook alleen maar hopen dat elke vrouw zich goed laat informeren, en niet denkt: ‘Ik stel me aan, het gaat vanzelf wel weer over.’ En dat er meer mensen komen zoals Bart van Aken, zodat tegen de tijd dat ik in de overgang kom er geen sprake meer is van een taboe. Misschien wordt het ooit zelfs gezellig, bonden en chocola eten, net als bij ongesteld zijn. 

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore