Zondaginterview

Er is een draagmoeder, een embryo, maar de kinderwens van dit stel mag niet in vervulling gaan

16 december 2018 06:45 Aangepast: 30 december 2018 15:25
Twan en Femke willen graag een kindje, maar het lukt niet.

Voor Twan (38) en Femke (39) uit het Brabantse Vinkel begint de tijd te dringen. Ze proberen al zeven jaar kinderen te krijgen. Tevergeefs. Nu hebben ze kerngezonde embryo's in de vriezer van het ziekenhuis én een draagmoeder, maar de enige kliniek waar de behandeling mogelijk is, helpt het stel niet. De reden: de artsen kunnen niet vaststellen waarom Femke onvruchtbaar is. "Ze pakken ons onze kans op kinderen af."

Zeven. Een half voetbalteam. Zo veel embryo's hebben Twan en Femke in de vriezer van de VivaNeo-kliniek in Düsseldorf liggen. Kerngezond, klaar om in de buik van een draagmoeder te worden geplaatst. Maar de ziekenhuizen houden dat tegen, omdat artsen niet kunnen aantonen dat Femke echt onvruchtbaar is. En de tijd begint te dringen. 

Eerste date

Het verhaal van Twan en Femke begint zeven jaar geleden. Een liefdesverhaal. Ze hadden allebei een lange relatie achter de rug en ontmoetten elkaar via een datingsite. Op date één, op de bowlingbaan in Venlo, werd het al gevraagd – recht voor z'n raap. 'Wil jij kinderen?'

"Omdat ik al 31 was, vond ik het belangrijk om dat meteen te bespreken", vertelt Femke aan de keukentafel in hun ruime, lichte huis in Vinkel. Achter hen een weiland, voor hen een nieuwbouwwijk met even zo grote huizen. Wie hier binnenstapt, denkt meteen: mooie plek voor een kind om op te groeien. Femke: "Ik wilde zó graag een gezin. Als Twan 'nee' had gezegd, was ik hem gesmeerd."

Maar Twan zei ja. Volmondig. Hij zag het wel voor zich: een klein Twannetje. "Ik moest alleen nog iemand vinden met wie het klikte. Als je als jonge twintiger datet, dan maakt het allemaal niet zo veel uit hoe het loopt. Maar als je ouder bent, ben je kritischer."

Verliefd

Met Femke was het anders. De klik was er, de vonken ook, net als de liefde, en na een half jaar woonde het stel samen – tot over de oren verliefd. 

Op vakantie in Cuba was Femke tien dagen over tijd. Kriebels in haar buik van enthousiasme en spanning. "Maar ik werd ongesteld. Ik heb een erg onregelmatige cyclus, soms ben ik zeven weken niet ongesteld." Het stel haalde de schouders op. Ach, als het deze maand niet lukt, dan volgende maand wel. Of de maand dáárop. 

Maar het lukte niet. "Na een halfjaar gingen we timen. Weg spontaniteit. We hadden nooit ruzie, maar ineens voerden we hele discussies als 'het' moest gebeuren in de slaapkamer. Langzaam veranderde de manier waarop we met elkaar omgingen." Femke: "Het was niet meer gezellig."

Hormonen

Dat werd versterkt door de hormonen die Femke van de fertiliteitsarts kreeg. "Ik werd prikkelbaar, huilde snel." Twan liep op eieren. "Femke werd boos om álles." Nu kunnen ze erom lachen – 'weet je nog dat ik uit mijn slof schoot toen jij de handdoeken niet goed had teruggehangen' – maar toen was het allesbehalve grappig. "Zij was mijn Femke niet meer door al die troep die ze kreeg."

En daar bleef het niet bij. Femke bleek een myoom in haar baarmoeder te hebben. "Ik wilde eerst een kindje krijgen, was bang dat er iets beschadigd zou raken bij een operatie. Maar de dokter zei: 'Als ik die myoom nu niet verwijder, dan zit jij straks gillend van de pijn op de eerste hulp'."

Geen wanhoop

Het stel ging over op IUI-behandelingen. Ze hielden zich vast aan de hoge verwachtingen die de artsen schiepen. Bovendien waren er geen grote gekke dingen gevonden. Ja, Femke menstrueerde onregelmatig, Twans zaad was 'niet het beste van de klas', maar de arts zag geen redenen waarom het niet zou lukken. 

Even leek hij gelijk te hebben. Bij de allereerste terugplaatsing was het raak. "We waren eerst met stomheid geslagen, maar zó blij." Twan weet nog hoe hij langs een winkel met babykleertjes liep. Hoe vaak ze dáár wel niet waren geweest om cadeautjes te kopen voor familieleden en bevriende stellen die een kindje kregen. En nu mochten ze er voor zichzélf naartoe.

Ongemakkelijk

"Het was moeilijk om het geheim te houden. Vooral toen er een bevriend stel bij ons kwam, schoorvoetend, schaamrood op de kaken. Ze kwamen ons vertellen dat ze een kindje zouden krijgen, en ze vonden het zó moeilijk, omdat het bij ons niet lukte. Toen besloten we, hoe pril onze zwangerschap ook was, het te vertellen."

Twan lacht als hij aan het ongemakkelijke moment terugdenkt. "We moesten die mensen uit hun lijden verlossen."

Toen ging het mis

Maar drie dagen nadat hun vrienden op hun achtwekenecho hadden gezien dat alles goed was, kregen Femke en Twan te horen dat het hartje van hun kindje niet klopte. Tranen. Ook nu weer, als ze het erover hebben. Femke: "We zijn die eerste keer in een valkuil getrapt. Ik vind het zo naïef dat we er niet bij hebben stilgestaan dat we ons kindje ook weer konden kwijtraken."

Daarna volgden nog veertien terugplaatsingen, heel veel hormonen, net zo veel hoop. En om hen heen werden veel kinderen geboren. Femke vertelt hoe ze de eerste jaren familieverjaardagen meed. "Die kinderen konden er niets aan doen, maar ze confronteerden ons met iets wat we zó graag wilden."

Twan vond het lastig om met de zoon van zijn broer – zijn petekind – iets te gaan doen. "Nu gaat het goed, maar ik moest een drempel over. Ik herken veel van mijn broer in mijn neefje. En dan besef ik dat ik dat misschien nooit ga hebben."

'We stoppen'

De achtste terugplaatsing resulteerde in een kortstondige zwangerschap, die weer eindigde in een miskraam. "Dát was het moment dat we zeiden: het hoeft niet meer."

Bij het woordje 'dat' slaat Twan op de keukentafel. Femke blaast in haar dampende thee, knikt langzaam en zegt: "We wilden elkaar door onze kinderwens en mijn fysieke ellende niet kwijtraken."  

Twan en Femke gaan vaak op reis samen. "Eén van de weinige voordelen van geen kinderen hebben." Twan en Femke gaan vaak op reis samen. "Eén van de weinige voordelen van geen kinderen hebben."

Psychische terreur

'Psychische terreur'. Zo noemt Twan het. Zweven tussen hoop en wanhoop. "We waren al vier jaar bezig hè. Vier jaar! We hadden zoiets van: wie ben jij? En wie ben ik?"

Ze namen een time-out.

Willen we met elkaar verder? Oók als het níét lukt, een kindje? Gaan we elkaar dan niets verwijten? 

Er kwam een gesprek. En weer een volmondige ja. Ze wilden bij elkaar blijven. Ook als ze daarvoor hun kinderwens moesten opofferen. Femke stopte met de hormonen. Binnen twee weken was het weer 'zoals vanouds'. Er volgde een bruiloft. 

Adopteren?

Na de huwelijksreis begonnen de behandelingen weer. Ze hebben het ook uitvoerig over de andere opties gehad. Adopteren? Een draagmoeder? De eerste optie viel af. Al heeft het stel al twee jaar de papieren in huis, ze weten niet of ze dat proces in willen.

"Het gaat járen duren, en we weten niet of het ons een gezinnetje oplevert", zegt Twan. "Mensen vragen zo snel 'en adopteren, is dat geen optie?'. Ze walsen over het feit heen dat we zielsgraag een kind van onszélf willen." Dat maakte dat ook een donor geen optie is.   

Draagmoeder meldt zich

Wat wel zou kunnen: een draagmoeder. Tijdens een familiefeestje, ergens in 2014, sprak Twans zus hem aan. 'Als jullie mij zouden vragen of ik draagmoeder zou willen zijn, dan zou ik daar niet onwelwillend tegenover staan'. Haar woorden. "Het mooiste wat een zus voor je kan doen." Een paar maanden later kregen ze bericht van Twans schoonzusje. Ook zij zou wel draagmoeder willen zijn. 

En ja, dan laait-ie weer op. De hoop. Het echtpaar is gaan bellen. Naar ziekenhuizen, naar fertiliteitsklinieken. Alleen in het VUmc in Amsterdam is een IVF-traject met een draagmoeder mogelijk. "Maar ze zeiden daar: 'Bespaar je de moeite'." 

Volgens de wet mogen Twan en Femke hun embryo bij een draagmoeder laten plaatsen, máár: ziekenhuizen mogen zelf een invulling geven aan die wet. Volgens de regels van het VUmc komen alleen vrouwen die een medisch aangetoonde afwijking aan hun baarmoeder hebben, in aanmerking voor de behandeling. Bij Femke is niet aan te tonen waaróm het niet lukt. "Toen ik dat hoorde, brak ik. Bijna iedereen in Nederland krijgt hulp: lesbische stellen, homoseksuele stellen. We hebben de embryo's, we hebben de draagmoeder – twéé zelfs – en we hebben het jarenlang geprobeerd."

Kans afgepakt

Frustratie. Boosheid. Wanhoop. Er liggen nog zeven kerngezonde embryo’s in die vriezer. "Als we ze bij Femke terug zouden plaatsen, dan voelt het alsof we in oorlogstijd zeven soldaten één voor één de woestijn in sturen. Je wéét dat ze sneuvelen."

Femke: "De oplossing is voorhanden, maar toch ook zo ver weg. Alleen maar door een paar regeltjes wordt onze kans op een kind ons afgepakt." Twan: "Het schoot zelfs door mijn hoofd: dan neem ik het paspoort van Femke, plak ik daar de foto van m’n zus op en dan gaan we met mijn zus naar het ziekenhuis voor de terugplaatsing."

Hij glimlacht. Boer met kiespijn. "We zouden zoiets nooit doen, maar het laat wel zien hoe belachelijk het is." Femke: "Ik heb zelfs even gedacht: hadden ze mijn baarmoeder dan maar wél beschadigd tijdens die operatie. Dan kunnen artsen wel aantonen wat er mis is."

Ontnomen

Ook op andere plekken, zoals in België, is de behandeling niet mogelijk – alleen voor mensen die in België zelf wonen. "Ergens hopen we dat er iemand opstaat die de regels in het VUmc verandert", zegt Femke zacht. Dáárom vertellen ze hun verhaal. Niet dat ze er graag mee te koop lopen – integendeel – maar ze moeten íéts doen, vinden ze. In de hoop dat er iemand luistert die invloed heeft. "Er wordt ons iets moois ontnomen."

Twan en Femke tijdens hun reis door Australië. Twan en Femke tijdens hun reis door Australië.

Onrustig

En tot die tijd? Femke haalt haar schouders op. "We zijn niet ongelukkig, niet meer. We hebben een fijn leven, maar er ontbreekt iets groots waarvan we niet weten of het ooit nog komt." Twan: "We staan in de wacht. Op pauzestand. En ik word er onrustig van dat we zeven goede embryo's hebben. Ik kan het niet over mijn hart verkrijgen om ze te laten vernietigen."

Ze proberen hun leven te leven. "Die pijn die ik de eerste paar jaren had als ik een moeder met een baby zag, is afgezwakt", zegt Femke. Twan: "We willen niet kinderloos door het leven, maar als het dan toch moet, dan willen we er ook de voordelen van."

Verre reizen

Ze gaan dus regelmatig samen op reis, Twan werkt veel in het buitenland. En hun huis is prachtig ingericht. Hun droomhuis. Zelf ontworpen. Een architectonisch hoogstandje. Niet heel kindvriendelijk, overigens. "We hebben ook expres geen extra kamers boven", vertelt Twan. "In ons eerste huis waren er twee kamers op de bovenverdieping, overduidelijk bedoeld als kinderkamers. Pijnlijk leeg."

Maar stél hun wens komt in vervulling, ooit. Stél er is een ziekenhuis dat wil meewerken. Stél… Dan maken ze er meteen een kinderkamer bij. Of twee. Of drie. Plek zat. Voor een half voetbalteam. 

Reactie VUmc:

"Hoogtechnologisch draagmoederschap (htdm) is een ingewikkelde behandeling die een zeer zorgvuldige benadering vereist", stelt Roel Schats, hoofd Afdeling Voortplantingsgeneeskunde van Amsterdam UMC (waar het VUmc deel van uitmaakt).

De Nederlandse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (NVOG) heeft in 1998 een richtlijn opgesteld waarin vastgelegd werd op welke voorwaarden deze behandeling mocht plaatsvinden. De vrouwen die in aanmerking komen voor de hoogtechnologisch draagmoederschap moeten óf geen baarmoeder meer hebben, óf een aandoening hebben waardoor de vrouw in gevaar komt zodra ze zwanger wordt. "Hierbij kun je denken aan ernstige hartaandoeningen", aldus Schats.

Ook vrouwen met afwijkingen aan de baarmoeder, waardoor het zeer waarschijnlijk is dat zij nooit kinderen kunnen krijgen, kunnen in aanmerking komen voor de behandeling. De arts denkt dat hoogtechnologisch draagmoederschap niet de oplossing is voor het vruchtbaarheidsprobleem van Femke en Twan. "Het is waarschijnlijk een embryo-probleem en geen stoornis in de baarmoeder."

Het ziekenhuis snapt heel goed dat zij het gevoel hebben 'tussen wal en schip te vallen'. Maar, zo stelt het ziekenhuis ook: het moet zich aan richtlijnen houden. "Dat betekent helaas dat wij geen paren in behandeling nemen die vooralsnog buiten de regels vallen."

`