Gezondheid

Dansen, flirten en conflicten: 'Wat in de operatiekamer gebeurt, lijkt op een apenrots'

03 juli 2018 16:15 Aangepast: 05 juli 2018 09:54
Een medisch team voert een operatie uit. Beeld © ANP

Wat gebeurt er in de operatiekamer, wanneer je onder het mes gaat? Er wordt gedanst, gezongen, geflirt en er zijn conflicten, ontdekte onderzoeker Frans de Waal. "De machtsstrijd tussen chirurgen en het medisch team lijkt op die van apen."

Primatoloog Frans de Waal was een van de onderzoekers die in drie Amerikaanse ziekenhuizen de interacties tussen chirurgen, het operatieteam en verpleegkundigen analyseerde.  "Wat mensen niet beseffen, is dat er in een operatiekamer ook veel interactie is die niets met de operatie te maken heeft", vertelt De Waal. "Er staat vaak muziek op en dan wordt er gedanst en gezongen. En nu het WK bezig is, wordt er ongetwijfeld veel over voetbal gepraat."

Operatie van 12 uur

Een vreemd idee natuurlijk, als je een operatie ondergaat waarbij het gaat om leven of dood. Maar eigenlijk is het heel logisch, zegt de onderzoeker. "Soms gaat het om operaties van 12 uur lang. Je kunt niet verwachten dat het operatieteam dan alleen maar bezig is met de patiënt. Er is van alles gaande in de operatiekamer."

Met een iPad namen De Waal en zijn team plaats in een hoekje van de operatiekamer om de interacties tussen de chirurgen en het team te analyseren. Zo bestudeerden ze 200 operaties met een ethogram in de hand; een lijst gedragingen die dieren vertonen. Wanneer ze een bepaald type gedrag terugzagen in de operatiekamer, werd er een vinkje gezet.

Ernstige conflicten

In 2 procent van de gevallen kwamen er ernstige conflicten voor, soms potentieel schadelijk voor de patiënt of het personeel, ontdekten de primatoloog en zijn team. Zo gooide een van de chirurgen tijdens De Waals observaties zijn instrumenten neer, omdat de verpleegkunde vloeistof in zijn oog zou hebben gespoten. Vervolgens stampte hij woest de operatiekamer uit.

De conflicten die er speelden, richtten zich meestal op mensen lager in de hiërarchie, vertelt De Waal. In tweederde van de gevallen was de chirurg de aanstichter en richtte die zich op mensen met een lagere functie. Meestal moesten verpleegkundigen het ontgelden.

Anne de Leeuw werd wakker tijdens de operatie:

Dat gebeurt volgens experts 1 ​à 2 keer per week.

Geslacht

Daarnaast speelde het geslacht van het team en de chirurg een belangrijke rol, vertelt De Waal. "Als je een mannelijke chirurg hebt, kun je het beste een team met voornamelijk vrouwen hebben. Hetzelfde geldt voor vrouwelijke chirurgen, dan werkt een overwegend mannelijk team beter."

Dat komt doordat alfamannetjes en –vrouwtjes, zoals je die ook ziet bij apen, zich wat hun positie betreft alleen zorgen maken om het eigen geslacht. "In het dierenrijk hebben alfamannetjes over het algemeen ruzie met andere mannetjes. Zij voelen zich door hen bedreigd, als het om hun toegang tot vrouwen gaat. Tussen de vrouwtjes gaat de bedreiging meer over voedsel, status en bescherming van de jongen."

Gespannen sfeer

De sfeer in operatiekamers is al langer een item voor ziekenhuizen. In 2002 overleed er een baby in een ziekenhuis in Utrecht, omdat de arts die gespecialiseerd was in dit type operaties boos was weggelopen. Een minder ervaren arts moest het opvangen. De sfeer tussen de chirurgen was al langer gespannen, bleek later uit gesprekken met betrokkenen.

Het LUMC Leiden voerde in 2016 zelfs een tijdlang minder lever-, nier- en alvleeskliertransplantaties uit door een conflict tussen zeven chirurgen. Door het conflict kon de veiligheid van patiënten bij complexe ingrepen niet langer meer worden gegarandeerd. Complexe operaties waarbij twee chirurgen nodig waren, werden daarom uitbesteed aan het Erasmus MC. 

Mensenlevens in gevaar

Ook in de Verenigde Staten speelt dit. Dit was de reden dat De Waal en zijn team van de ziekenhuishoofden toegang kregen tot de ziekenhuizen om hun studie uit te voeren. "Zij vonden dat er iets moest gebeuren."

Maar eigenlijk vond De Waal het aantal conflicten in de operatiekamers meevallen. "Door mensen uit de medische wereld was ik gewezen op de slechte sfeer in OK's. Uiteindelijk was de interactie in minder dan 3 procent van de gevallen conflictueus. Dat is dus goed nieuws, maar het slechte nieuws is dat áls er een conflict optreedt, dat wel meteen verstrekkende gevolgen heeft. Dan zijn er mensenlevens in gevaar."

Meer op rtlnieuws.nl:

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore