Lifestyle

De eenzaamheid als je je kind verliest

10 oktober 2021 08:28 Aangepast: 11 oktober 2021 10:11
Beeld © Mandy @Miezelmoods

Ouders die een kind verliezen, worstelen niet alleen met verdriet, maar vaak ook met eenzaamheid. “Ik ben naast mijn kind ook sommige vrienden verloren.”

Je kind verliezen. Voor iedere ouder de ergst denkbare nachtmerrie. Alleen al de mogelijkheid dat het zou kúnnen gebeuren: je wil het je liever niet eens voorstellen. En precies dat maakt dat veel ouders die het daadwerkelijk meemaken niet alleen worstelen met een diep verdriet, maar ook met een gevoel van eenzaamheid. Klinisch psycholoog en rouwdeskundige Manu Keirse: "Als je je kind verliest, maak je iets mee waar veel mensen liever niet mee geconfronteerd worden. Het idee dat een kind kan sterven is voor veel mensen zo beangstigend, ze weten simpelweg niet hoe ze ermee om moeten gaan."

Voor Carlijn Breukink (38) is dat herkenbaar. Zij verloor haar dochtertje Florine onverwacht met 37 weken zwangerschap. Het meisje overleed in haar buik, door zuurstofgebrek vanwege een knoop in de navelstreng. "De dag voordat ze overleed, voelde ik me raar, maar de verloskundige kon niets vinden. De volgende ochtend voelde ik haar niet meer bewegen." Er volgden onderzoeken in het ziekenhuis. Florine bleek die nacht te zijn overleden. "In het begin ben je zo overmand door shock en verdriet, dat je alleen maar bezig bent met overleven. Ik moest bevallen van een meisje dat niet meer leefde. We moesten een begrafenis regelen. Ondertussen had ons zoontje, die toen anderhalf was, ook gewoon aandacht nodig. Ik weet nog dat ik dacht: hoe kom ik hier ooit overheen? Maar je gaat er doorheen. Je moet."

'Nu was het klaar, nu konden we verder. Maar verder waarmee?'

Vrijwel meteen voelde ze: je bent in zo’n periode erg samen, maar toch ook erg alleen. "Iedereen is verdrietig. Iedereen is geschokt. Maar niemand voelt precies wat jij voelt." Carlijn worstelde in eerste instantie met gevoelens van schaamte en schuld. "Voordat duidelijk was dat de knoop in de navelstreng de oorzaak van Florines overlijden was, heb ik mezelf gepijnigd met de vraag of ik het misschien had veroorzaakt." Toen de doodsoorzaak was vastgesteld, bracht dat ergens rust, maar ook een enorme leegte. "Nu was het klaar, nu konden we verder. Maar verder waarmee? Verder waar naartoe? Ik bleef achter zonder mijn dochter, met een agenda die ik al had leeggemaakt voor mijn zwangerschapsverlof. Haar dood sloeg een gat in onze toekomst."

Carlijn en haar vriend hebben zich enorm gesteund gevoeld door hun omgeving. "Brieven. Bloemen. Kaartjes. Zoveel mensen lieten ons weten hoezeer ze met ons meeleefden. We hebben ons echt gedragen gevoeld." Maar na een paar maanden werd ze langzaamaan ook geconfronteerd met de harde realiteit: voor anderen gaat het leven gewoon weer door. "Dat is logisch, maar ook een eenzaam besef, want jouw leven zal nooit meer hetzelfde zijn. Je voelt je totaal ontheemd. Alles lijkt vreemd. Niets doet er nog toe. Niets sláát nog ergens op. Iets simpels als: bij de Albert Heijn staan en dat de caissière vraagt of je ook zegeltjes spaart, en dat je alleen maar kan denken: zegeltjes? Hoe bedoel je zegeltjes? Wat moet ik met zegeltjes? Mijn kind is dood."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

Wat ik had willen weten voordat... ik mijn eicellen liet invriezen

Ook Marguerite Gorter (36) herkent dat gevoel van totale vervreemding. Haar zoontje Olivier bleek na de geboorte ernstig ziek en overleed toen hij zeven maanden oud was. "Het verlies van je kind is zo allesomvattend. Je moet je opnieuw tot de wereld leren verhouden, terwijl de wereld ondertussen niet weet hoe hij zich tot jou moet verhouden. Wij hebben sinds de dood van Ollie zo vaak gemerkt dat onze samenleving helemaal niet is berekend op de dood van een kind. Dan belde het UWV na twee weken met de vraag waarom ik niet kon werken, want: je kind is dood, jijzelf toch niet? Van de belastingdienst kregen we een boete van 10.000 euro, die we moesten betalen omdat wij wettelijk de erfgenamen van Ollie waren en we daarover blijkbaar iets hadden moeten aangeven. Maar van een baby valt natuurlijk niet zoveel te erven. Dat moet je dan gaan uitleggen."

Volgens Marguerite is het tekenend voor het 'buiten de normale orde' staan dat veel rouwende ouders ervaren. "Een kind dat sterft, dat hoort niet, dat snapt het systeem niet." Niet alleen bij instanties, ook bij vrienden en kennissen is het soms alsof een overleden kind een soort error geeft. En dat maakt dat mensen soms raar reageren. Of helemaal níet reageren. Zoals laatst nog, toen ze bij de borrel van een vriendin liet vallen dat ze zwanger was van de vierde. "De vader van een vriendje van mijn zoon reageerde heel joviaal: 'Huh, maar ik tel er hier twee, plus één in je buik, dus waar is nummer vier dan?' Dus ik antwoordde: 'Die was ernstig ziek en die is overleden.' Waarop die vader er gewoon totaal overheen praatte. Zo van: oh nou ja, blablabla, ander onderwerp. En dan denk ik: joh vriend, het is helemaal niet erg dat niet weet wat je moet zeggen. Maar zeg dát dan. Alles beter dan doen alsof je het niet hebt gehoord."

'De mensen die je kwijtraakt in zo’n periode, dat is eigenlijk een soort tweede verlies'

Volgens Manu Keirse ervaren veel ouders van wie een kind overlijdt een zeker verlies van connectie met de wereld om hen heen. "Als je kind sterft, maak je iets mee dat relatief weinig mensen in onze samenleving nog meemaken. Dat kan het gevoel geven dat ook maar weinig mensen werkelijk begrijpen hoe je je voelt." Daar komt bij, zegt hij, dat we in een cultuur leven waarin we onderwerpen als sterven, rouw en verlies in het dagelijks leven maar liever uit de weg gaan. Zeker als het om kinderen gaat. "Ik pleit er al jaren voor dat verlies en rouw een vak op school zou moeten zijn. Hoe kun je verwachten dat mensen weten hoe ze een rouwende tot steun kunnen zijn als dat hen nooit is bijgebracht? Omgaan met verdriet, verlies en rouw, dat kun je leren. Maar we praten er niet over. We leren kinderen niet hoe ze erover moeten praten. Met als resultaat dat veel mensen het onderwerp maar liever vermijden."

En dat geldt niet alleen voor vreemden of vage kennissen, zo merkte Marguerite. "We zijn na het overlijden van Ollie echt wel vrienden verloren. Ik zeg er meteen bij: we hebben er ook heel veel dierbare vrienden bijgekregen. Maar er zijn helaas ook mensen geweest die er niet mee om konden gaan. Mensen die niets meer lieten horen. Die wel iets lieten horen, maar dan meer bezig waren met hun eigen problemen. Mensen die na een maand tegen mij zeiden: ik heb de dood van Ollie nu wel een plekje gegeven. Echt, je kunt het zo gek niet bedenken of we hebben het meegemaakt." Ook Carlijn had zulke ervaringen. "De dood van Florine zette niet alleen mijn leven, maar ook al mijn relaties in ander licht. Sommige mensen van wie ik het nooit had verwacht, bleken een enorme steun. Maar er waren ook mensen die me dierbaar waren die ineens verder weg leken te staan. De mensen die je kwijtraakt in zo’n periode, dat is eigenlijk een soort tweede verlies."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

'Amper aandacht voor verdriet na miskraam', en dat moet anders

Marguerite had op dit gebied veel aan de duiding van Alice Molderink, een psycholoog in het VU-ziekenhuis die meer ouders bijstaat van wie het kind komt te overlijden. "Zij heeft ons enorm geholpen door de dingen die wij meemaakten met mensen in onze omgeving te normaliseren. Zij zei: 'Ik zie dit soort reacties heel vaak voorbij komen en, hoe pijnlijk en ongemakkelijk ook, ze zijn volkomen normaal.' En op een gekke manier gaf dat troost, vertelt ze. "Want het deed ons inzien dat we niet allemaal rare en lompe mensen in onze omgeving hadden, maar dat dit soort reacties nu eenmaal horen bij het gevoel van ongemak en onmacht dat een stervend kind blijkbaar oproept. Dat maakt het nog niet leuk of gemakkelijk. Maar de wetenschap dat meer ouders hiermee te maken kregen, maakte het wel wat minder eenzaam." Bovendien nam het een deel van de woede weg. "In plaats van ‘hé klootzak’ dachten we nu ‘hé sufferd’ als iemand iets stoms zei. En dat is uiteindelijk toch een fijnere manier om in het leven te staan. Want wij weten natuurlijk ook wel dat niemand het echt kwaad bedoelt."

Ook voor Carlijn heeft duiding en erkenning door een betrokken professional veel betekend. "Toen ik weer zwanger bleek te zijn kwamen we bij Monique Haak terecht, een zeer goede en betrokken gynaecoloog verbonden aan het LUMC. Ze is recentelijk een onderzoek* gestart naar het voorkomen van intra-uteriene vruchtendood (sterfte van ongeboren baby’s in de buik van de moeder). Zij heeft mij niet alleen ontschuldigd, door me op het hart te drukken dat er niets was wat ik had kunnen doen om het leven van Florine te redden, ze heeft ons ook doen beseffen dat we verre van alleen zijn in wat we hebben meegemaakt. Ik had het me nooit eerder gerealiseerd, maar het gebeurt in Nederland twee keer per dag dat een baby na tweeëntwintig weken zwangerschap, of meer, overlijdt in de buik van de moeder. Er moet dringend meer onderzoek naar komen. Dus daar zetten we ons nu voor in." Als ze ook maar iets kan doen om te zorgen dat anderen dit in de toekomst niet meer mee hoeven maken, dan wil ze dat graag doen. "En het is voor ons ook weer een manier om weer actief met de nagedachtenis van Florine bezig te zijn."

Als iemand Ollie’s naam noemt, doet dat mij altijd goed

Tegen het verdriet ‘helpt’ uiteindelijk niets, maar je verbonden weten met een groter geheel, met anderen die weten hoe het is, dat kan wel helpend zijn, merkte ook Marguerite. Een keer per jaar haalt ze via een sponsoractie geldt op voor Stichting Living Memories, een organisatie die ouders helpt om het leven van kinderen die gaan sterven te vereeuwigen. Ze houdt via de stichting zelf ook een blog bij over Ollie en weet uit ervaring hoe belangrijk dat kan zijn. Toch voelt ze naarmate de tijd verstrijkt steeds meer schroom om mensen in haar omgeving voor de jaarlijkse sponsoractie te ronselen. "Blijkbaar ben ik toch bang dat er een houdbaarheidsdatum zit bij mijn omgeving. Dat mensen zullen denken: heb je haar weer met haar dode kind. Zeker omdat ik na Ollie een gezonde zoon heb gekregen en nu ik weer zwanger ben, heb ik soms het gevoel dat mensen denken: alles is nu toch goed gekomen? Maar hoe dankbaar we ook zijn voor onze andere kinderen, wij zullen altijd iemand missen."

Ook Carlijn merkt dat mensen soms behoefte hebben aan een soort afsluiting. "Alsof de rouw zich volgens een bepaald schema naar een soort einde toe zou moeten bewegen. Maar er is een quote die voor mij heel betekenisvol is gebleken: you can’t heal on someone elses timeline. Helen doe je in je eigen tempo en op je eigen manier. En dat gaat soms alle kanten op. Het verdriet is niet meer continu zo rauw als in het begin, maar er zijn nog steeds momenten dat ik erdoor onderuit geschoffeld word." Manu Keirse kan dan ook niet genoeg benadrukken: "Het verlies van een kind verwerk je niet, je kunt het alleen overleven. De wereld draait verder, maar ouders die hun kind missen, zullen daar bij iedere mijlpaal, iedere stap in het leven weer aan herinnerd worden. Ook als anderen er misschien allang niet meer aan denken."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook

Baas over eigen baren: 'Vaginaal bevallen lijkt me veel te rommelig'

Zijn belangrijkste advies voor de omgeving? "Veel mensen maken zich druk omdat ze niet weten wat ze moeten zeggen. Bedenk dan: het gaat niet om wat jij te zeggen hebt. Mensen in verdriet hebben vooral behoefte aan iemand die naar hen luistert." Marguerite kan het daar alleen maar mee eens zijn. "Mijn man en ik zijn allebei arts en de ziekte en dood van Ollie heeft ons veel geleerd. Ook wij dachten vroeger dat we ons wel konden voorstellen hoe ouders zich voelden. Maar we weten nu: dat is niet zo. Je kunt het je niet voorstellen. En dat is oké. Zeg gewoon: ik hoor je. Dat is genoeg."

Een kind verliezen is een eenzame weg, weet ze nu. Dus alles wat je als dierbare kunt doen om iemand daarin minder alleen te laten voelen, is goed. "Een kaartje op verjaardagen, een appje op sterfdagen, dat zal altijd fijn zijn. Hoe lang het ook geleden is. Als iemand Ollie’s naam noemt, doet dat mij altijd goed. En weet je niet wat je moet zeggen? Bedenk dan maar dat veel ouders honderd keer liever af en toe een onhandige opmerking hebben, dan dat niemand ooit nog over hun kind begint."

* Gynaecoloog Monique Haak doet onderzoek naar wat de oorzaken zijn dat baby’s in de buik overlijden, en hoe dat kan worden voorkomen. Voor meer onderzoek zijn donaties hard nodig. Wil je haar onderzoek steunen? Neem voor meer informatie contact op via onderzoekiuvdlumc@gmail.com of maak jouw donatie rechtstreeks over naar: NL33DEUT0464156629 t.a.v. AZL/LUMC p/a projectenbureau.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore