Elfstedendag

Buiten beeld: de winnaressen van de Elfstedentocht

15 januari 2020 17:33 Aangepast: 11 februari 2020 13:57
Beeld © Eigen foto van Klasina Seinstra

Henk Angenent, Evert van Benthum, Reinier Paping: wie kent ze niet? Sporthelden die ooit de tocht der tochten wisten te winnen. Maar hun vrouwelijke tegenhangers zijn een stuk minder bekend. Op de eerste officiële Elfstedendag spreken we een van hen.

Het is ijzig koud, het publiek juicht en de fanfare speelt. Na een bloedstollende eindsprint komt de eerste vrouw de finish van de 15e Elfstedentocht over, die ze in minder dan 8 uur volbracht. Ze barst in tranen uit, de emoties zitten hoog. Een absoluut hoogtepunt in de schaatssport en de mooiste dag van haar leven, aldus de winnares. Toch is de kans heel groot dat u nog nooit van haar gehoord heeft.

Windkracht 6

Klasina Seinstra heeft alleen maar positieve herinneringen aan de historische dag. In het holst van de nacht startte ze, in hetzelfde startvak als de mannen. De eerste twee kilometer gaat te voet, naar het ijs toe, door het pikkedonker. Ze voelt zich sterk, maar is ook nerveus. Ook is ze zwanger, iets waar ze op dat moment alleen nog een vermoeden van heeft. Ondanks het vroege uur, zit de sfeer er goed in. "De menigte langs de kant, de muziek, het feest, het was overweldigend en prachtig", vertelt ze. En dan moet de schaatstocht nog beginnen. "Ik probeerde er met volle teugen van te genieten, maar ik zat natuurlijk ook met mijn hoofd in de wedstrijd, dus ik moest ook daarop focussen."

Dat ze als eerste vrouw schaatst hoort ze pas halverwege. Van haar man, die haar vanaf de kant met een krijtbordje op de hoogte houdt

Eenmaal op het ijs is het koud, je ziet weinig, het voelt echt als overleven. De andere vrouwen die meedoen heeft ze tijdens die eerste kilometers nog in het vizier, maar als ze eenmaal het duister in schaatsten rijdt Seinstra met een groepje mannen. Dat was ze overigens wel gewend, tijdens haar tochten op de Weissensee reed ze ook altijd tussen mannen. Omdat het hard waait is onderlinge samenwerking belangrijk, maar dat loopt niet zo lekker. "Bij Harlingen besloot ik te wachten op een volgend groepje en daarbij aan te sluiten, in hoop op een betere samenwerking."

In dat andere groepje treft ze Gretha Smit, die die dag de tweede plaats zou behalen. Dat ze als eerste vrouw schaatst hoort ze pas halverwege. De organisatie besteedt daar geen aandacht aan, de vrouwen spelen eigenlijk geen rol in de wedstrijd. Seinstra's man brengt het goede nieuws vanaf een off road motor met een klein krijtbordje langs de route. Tot aan de finish rijdt ze samen met Smit, met een gruwelijk spannende eindsprint tot besluit. "We zigzagden over het ijs, het was een prachtig beeld. "

Klasina Seinstra en Henk Angenent Klasina Seinstra en Henk Angenent

Dat beeld is helaas maar moeilijk terug te vinden. "Zou er nu nog een tocht worden gereden zou dat anders zijn: vrouwelijke deelnemers krijgen een eigen startvak en -moment en cameraploegen. In 1997 was daar nog geen sprake van. De mannen werden geïnterviewd voor de tv, naar de vrouwen keek niemand om.

Om het bijzonder Friese sportevenement te eren heeft de Elfstedentochtcommissie samen met een aantal musea besloten tot een jaarlijkse Elfstedendag, en die vieren we vandaag! Vanaf dit jaar wordt elk jaar op 15 januari stilgestaan bij de schaatstocht en de verhalen die erover verteld worden, om ook als er lang niet geschaatst kan worden, toch in ieder geval de traditie in leven te houden.

De winnaar van de laatste tocht in 1997 was Henk Angenent, een naam die velen zullen herkennen. Net als Reinier Paping, winnaar in '63, en Evert van Benthum, die in 1985 en '86 als eerste over de finish kwam. Als helden werden ze onthaald, met een krans omhangen, hun namen in steen gegraveerd. Maar dat er vanaf de tweede editie in 1912 ook vrouwen meededen aan de loodzware tocht, lijkt zo'n beetje vergeten.

Andere Tijden Sport wijdde vorige week een aflevering aan een winnares van een andere editie, die uit 1985: Lenie van der Hoorn. Haar ouders vonden het maar niks dat ze zo fanatiek aan sport deed: zo zou ze nooit een man vinden. Dat hield haar niet tegen, en die man vond ze overigens wel. Ze deed mee aan tientallen wedstrijden, waar ze vaak als enige vrouw aan de start verscheen. Ze kreeg te horen dat ze niet aan de lange afstand mee mocht doen, maar alleen de kortere dameswedstrijd zou kunnen rijden. Of ze mocht überhaupt niet starten. Vrouwen werden buitengesloten, dat was haar duidelijk.

Geen tijd voor sinaasappels

Haar Elfstedentocht was niet makkelijk, vertelt van der Hoorn in Andere Tijden. Ze liep haar eerste tasje met eten mis, en in de tweede zaten alleen wat sinaasappels. Voor het schillen van sinaasappels heeft een koploper geen tijd, dus schaatste ze de hele rit van 200 km op water en een onvermoeibaar doorzettingsvermogen. Haar finish werd niet gefilmd door een van de veertig ingezette camerateams, die na het binnenkomen van de eerste tien mannen het voor gezien hielden.

De schaatsers met Seinstra in het rood-witte pak in het midden De schaatsers met Seinstra in het rood-witte pak in het midden

De zilveren tabakspot

Toch was het mooi dat vrouwen mee deden, vinden ook Betty Westerveld en Ineke Kooiman-van Homoet, die tweede en derde werden bij de tocht in 1985. Het was niet gebruikelijk, en de meeste mannen dachten dat we het nooit zouden halen. 'Laat ze maar meedoen, het lukt ze toch niet'. Een prijs voor de vrouwelijke winnaar was er niet, maar op het laatste moment kreeg ze een zilveren tabakspot uitgereikt, die eigenlijk bedoeld was voor de eerste Leeuwarder. Een traditie was geboren: Tineke Dijkshoorn, de snelste vrouw in 1986, ontving hem het jaar daarna, en in 1997 mocht Seinstra het zilveren potje een jaar in haar bezit hebben.

De winnaressen van de laatste drie tochten spreken elkaar nog regelmatig. Vandaag ook, ter ere van de kersverse Elfstedendag. Klasina Seinstra vindt het een mooi initiatief, omdat er zo ontzettend veel verhalen te vertellen zijn. "Iedereen heeft herinneringen aan, alle deelnemers, het publiek, en ook de mensen die eigenlijk geen interesse in schaatsen hebben. Iedereen weet waar hij was op 4 januari 1997". Ook jongeren en kinderen, die toen nog niet geboren waren, zijn geïnteresseerd in het fenomeen, weet ze uit ervaring. In lezingen die ze geeft op scholen laat ze haar toehoorders beleven hoe bijzonder mooi het was.

'Een nieuwe tocht moet niet te lang op zich laten wachten, over twintig jaar ben ik 70 en ik weet niet of het dan nog gaat'

Nog één keer?

Dat de tocht er nooit meer komt, weigert ze te geloven. Ze gunt iedereen het plezier het ooit nog mee te maken. Ze zou het fantastisch vinden voor de meiden van het marathonteam waar ze nu coach van is. Zelf zou ze natuurlijk ook meerijden, maar als toerrijder. "Als hij ooit nog komt, neem ik de tijd en geniet ik nog meer van de mensen langs de kant. Maar het moet niet te lang op zich laten wachten, over twintig jaar ben ik 70, en ik weet niet of het dan nog gaat".

In haar herinnering leeft het Friese fenomeen in ieder geval voort, ze weet het nog als de dag van gisteren. "Het besef wordt hoe langer hoe groter wat een ongelooflijk groot geluksmoment het was, van het begin tot het einde". En gelukkig deelt ze haar verhalen maar al te graag. En een jaarlijkse Elfstedendag is daar natuurlijk de uitgelezen gelegenheid voor. Het is mooi als de traditie bewaard blijft en de Elfstedentocht blijft leven in ieders geheugen, vindt Seinstra. Zodra er natuurijs is, gaan al die mobieltjes in de tas, verwacht ze, en bindt iedereen de ijzers onder. Met zijn allen aan de warme chocomel en snert, en lekker samen schaatsen. Iets mooiers is er niet.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore