Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

03 oktober 2017 07:15

Medicijnen testen op menselijk weefsel kan dierproeven overbodig maken

Met gekweekt menselijk weefsel kan veel beter worden vastgesteld of een medicijn voor taaislijmziekte aanslaat. Dit ontdekte medisch bioloog dr. Jeffrey Beekman. Deze methode is zo nieuw dat de hele wereld met hem meekijkt, want hierdoor worden dierproeven in de toekomst misschien wel overbodig.

Medicijnen die getest worden op menselijke cellen kunnen een betere uitkomst voorspellen dan via dierproeven, blijkt uit het onderzoek van Beekman. Hij is hoofd van het laboratorium dat de test voor taaislijmziekte ontwikkelde. "Een medicijn dat twee jaar geleden in ontwikkeling was voor taaislijmziekte en werkte bij muizen, testte ik op menselijk weefsel. Het werkte niet. Onlangs bleek uit een grote klinische studie dat het medicijn inderdaad niet werkt bij mensen."

De methode van Beekman is goedkoper en stukken sneller. "Het unieke aan deze kweekmethode is dat je de cellen oneindig kunt kweken", zegt Beekman. "Normaal menselijk weefsel houdt na een paar celdelingen op, maar omdat we nu een begincel pakken, een stamcel, deelt het verder. Daarnaast groeien deze stamcellen automatisch uit tot mini-orgaantjes die het weefsel waaruit ze afkomstig zijn heel goed nabootsen."

Darmpjes kweken

De techniek voor het kweken van mini-orgaantjes of de mini-darmpjes die Beekman gebruikt, is ontwikkeld door geneticus Hans Clevers. Beekman benaderde de onderzoeker in 2010 met de vraag om met deze techniek naar een oplossing voor taaislijmziekte te kijken, het specialisme van Beekman. "Om vast te stellen of iemand de ziekte heeft, doen we een biopt. Het weefsel werd daarna weggegooid. Zo zonde. Vanuit dat restmateriaal kweken we de mini-darmpjes via de techniek van Clevers. We zagen meteen dat het werkte."

De methode is eigenlijk heel simpel. "We nemen een simpel biopt (stukje weefsel) uit de endeldarm, dat is binnen een kwartiertje gedaan, en dat zetten we op kweek. Bij minidarmpjes kun je nabootsen of ze goed zout en vloeistof transporteren door ze diarree te geven. Dan zwellen de darmpjes als een waterballon op." 

Die zwelreactie in de minidarmpjes is bij mensen met taaislijmziekte weg. "We testen verschillende medicijnen op de mini-darmen. Werken de medicijnen goed, dan gaan ze zwellen. Is er geen zwelling, dan heeft het medicijn ook weinig effect."

Alternatief voor dierproeven

Het testen op menselijk weefsel kan veel grootschaliger dan bij dierproeven. Beekman kan in zijn lab makkelijk 500 metingen op een dag doen. Bij dierproeven zijn dat er misschien maar 10 per week. Vrijdag won hij er de Willy van Heumenprijs mee, een prijs georganiseerd door de Stichting ‘Stimuleringsfonds Alternatieven voor Proefdieren’.

Beekman kreeg al vele internationale prijzen voor zijn baanbrekende onderzoek. 

Mini-darmpjes in de vriezer

De mini-darmpjes kunnen gewoon in de vriezer worden bewaard. "We werken samen met stichting Hubrecht Organoid Technology die nu vierhonderd mini-darmpjes van Nederlanders met een zeldzame mutatie van taaislijmziekte hebben. Er komt een aantal nieuwe medicijnen op de markt. Wij kunnen elke keer een stukje darm uit de vriezer pakken en kijken wat de reactie van het weefsel is op een medicijn. Zo zien we meteen wat voor die ene patiënt effectief is en wat niet."

Die medicijnen zijn duur: ongeveer 200.000 euro per persoon per jaar. Door het onderzoek van Beekman kan voorkomen worden dat een patiënt jarenlang een duur medicijn slikt dat helemaal niet werkt. Een onderzoek om de beste stoffen te testen en te selecteren in het lab op menselijk weefsel kost een fractie van wat deze medicijnen per jaar kosten. "En dan heb je meteen de perfecte combinatie medicijnen."

Andere ziektes

Er wordt nu gekeken of deze kweekmethode ook kan werken bij andere ziektes, zoals darmkanker. In het lab van de arts Hans Clevers wordt gewerkt aan het kweken van de alvleesklier, lever, maag, longen en andere organen. "Stel, iemand hoest in de toekomst wat slijm op: dat gaat naar het kweeklab en dan kan snel gekeken worden welke cocktail van medicijnen het beste aanslaat."

"Het is verbazingwekkend hoe goed deze methode werkt. Ik droomde over wat mogelijk zou kunnen zijn. Nu blijkt er veel meer mogelijk. Soms praat ik met iemand die door dit onderzoek de juiste medicijnen heeft gekregen en nu veel meer kan. Daar krijg ik echt kippenvel van."

Wat is taaislijmziekte?

Taaislijmziekte is een erfelijke ziekte waarbij de slijmvliezen in het lichaam niet goed werken. De slijmvliezen scheiden naast slijm ook zout en vloeistof af, zodat het slijm goed vloeibaar blijft. Bij mensen met taaislijmziekte is de uitscheiding van zout en vloeistof verstoord, zodat slijm erg taai wordt en de organen verstopt raken met slijm. Door het taaie slijm werken de organen niet meer goed. Het grootste probleem zit in de longen: het taaie slijm is een voedingsbodem voor bacteriën waardoor de longen steeds minder goed functioneren. Er zijn meer dan 2000 verschillende vormen van de ziekte, waardoor verschillende medicijnen mogelijk zijn en het moeilijk is de juiste medicijnen voor de juiste patiënten af te stellen.

Meer op rtlnieuws.nl:

Topnieuws