'Indrukwekkend'

Eerste euthanasie voor huisarts (64): 'Vooraf bedenkingen, maar het was indrukwekkend'

23 juli 2017 07:44 Aangepast: 15 oktober 2017 11:18
"Het gekke is: het was een mooie dag", zegt huisarts Bram Tjaden over de sterfdag van zijn patiënt. Beeld © Eigen foto

Bram Tjaden (64) wilde als huisarts nooit meehelpen met het toepassen van euthanasie. Tot hij dit jaar tot een nieuw inzicht kwam. En zo hielp hij een 82-jarige terminale patiënt bij het beëindigen van zijn leven. "Met een enorme wilskracht dronk hij het glas in drie slokken leeg."

Tjaden, die sinds 1981 werkt als huisarts, wilde tot dit jaar niet helpen bij euthanasie. "Ik had moeite met de dood op afspraak. Ik voelde weerstand tegen het plannen van de dood met de agenda ernaast. Dat mensen bij wijze van spreken zeggen: 'Donderdag kan ik niet, kan het vrijdag?' Het overlijden is zo'n enorm grote gebeurtenis. En dan het rationale van dat plannen, daar had ik moeite mee."

Verzoeken werden doorverwezen

Als alternatief bood Tjaden zijn patiënten in zijn praktijk in Zeist hulp bij pijnbestrijding in de laatste fase, vlak voor de dood. "Ik heb me altijd ingezet om zo goed mogelijk palliatieve zorg te verlenen."

Palliatieve sedatie

Bij palliatieve sedatie krijgen patiënten die veel pijn hebben of een ander symptoom dat niet goed op een andere manier te behandelen is (zoals bijvoorbeeld benauwdheid of braken) morfine in combinatie met een slaapmiddel.

Palliatieve sedatie gebeurt alleen als de verwachting is dat iemand nog minder dan twee weken te leven heeft. Patiënten komen door de medicijnen in een soort slaaptoestand. Daardoor lijden ze niet meer, maar ze ontwaken ook niet meer. Uiteindelijk overlijden ze aan de gevolgen van hun ziekte.

Tjaden kreeg in zijn loopbaan wel vaker verzoeken van patiënten voor hulp bij euthanasie. "Het kwam niet heel vaak voor. Maar als die vraag kwam, probeerde ik uit te leggen dat ik meer van de palliatieve zorg was. Ik heb mensen die het echt wilden, doorverwezen naar de levenseindekliniek of naar andere huisartsen."

Andere artsen laten opknappen

Toch begon dat laatste, het doorverwijzen naar collega's, te wringen bij Tjaden. "Ik kreeg er moeite mee om het bij anderen neer te leggen. Dat anderen het moeten opknappen, begon me te hinderen."

Ook mindfullness leidde ertoe dat Tjaden er langzaam anders over ging denken. "Het helpt me om evenwichtig in het leven te staan. Ik ben er rustiger en kalmer door geworden en ik heb een minder oordelende houding naar anderen toe. Daarnaast helpt het me om beter naar mensen te luisteren en te begrijpen wat ze willen. Het was een soort ontwikkeling. Ik was er langzamerhand aan toe."

Zuurstofflessen nodig

Tjaden kreeg van een 82-jarige patiënt, door hem meneer A. genoemd, het verzoek om te helpen bij diens wens om een einde aan zijn leven te maken. A. zat in een verzorgingshuis en had een terminale vorm van hartfalen, in combinatie met longproblemen. "Hij werd steeds benauwder en had zuurstofflessen nodig. Hij had al een tijd het idee dat het allemaal niet meer hoefde. In verschillende gesprekken gaf hij aan dat hij een einde aan zijn leven wilde maken."

De fysieke toestand van meneer A. was ernstig. "Als ik soms op mijn fiets bij het verzorgingshuis aankwam, dan hoorde ik hem door de openstaande balkondeuren al hoesten. Dat waren enorme hoestaanvallen. Dat vond ik erg naar."

Uitzichtloze situatie

Daarnaast zag huisarts Tjaden dat A. met zijn besluit om niet meer te leven niet over één nacht ijs was gegaan. "Het was een moeilijke en uitzichtloze situatie. Het was voor hem belangrijk om het in eigen hand te kunnen nemen, het te regisseren en te controleren." Tjaden besloot hem bij te staan bij de uitvoering van de euthanasie.

Toen het zover was, kwam Tjaden met een collega-huisarts naar het verzorgingshuis. Hij maakte het drankje klaar dat meneer A. moest drinken. Ook legde hij een infuus aan bij de hoogbejaarde. Dat laatste was een soort back-up, mocht het niet lukken met het drankje, bijvoorbeeld door braken. Dan zou door het infuus ook een dodelijk middel kunnen worden gegeven.

Nog één glaasje wijn

Ze waren met z'n drieën. Meneer A. had eerder al afscheid genomen van zijn familie. "Voordat we begonnen, vroeg ik hem of hij zeker wist dat dit was wat hij wilde. Dat hij zich ervan bewust was dat het onomkeerbaar is. Dat wist hij en hij wilde het nog steeds. Hij lag in bed en had twee dierbare foto's bij zich staan en een glas wijn. Hij wilde, nadat hij het dodelijke drankje had genomen, nog graag een glaasje wijn drinken omdat hij daar altijd zo van genoot."

Toen was het moment daar. "Wat ik ongelooflijk indrukwekkend vond, was zijn vastberadenheid. Hij nam het glas en met een enorme wilskracht dronk hij het in drie slokken leeg. Ik vond het echt bijzonder om te zien met hoeveel overtuiging hij dat deed."

Euthanasie in Nederland

Sinds 2002 is euthanasie en hulp bij zelfdoding in Nederland onder voorwaarden, de zogenoemde zorgvuldigheidseisen, toegestaan. Dat is vastgelegd in de Euthanasiewet. Euthanasie is dus strafbaar, tenzij de arts die euthanasie uitvoert zich houdt aan de zorgvuldigheidseisen die in de wet zijn opgenomen. Ook moet de arts de euthanasie melden.

Het drankje werkte snel. Van het glas wijn kwam het niet meer. "Ik heb hem een goede reis gewenst. Hij wist hoe belangrijk het was om het drankje binnen te houden en was daar ook geconcentreerd mee bezig. Binnen twee tot drie minuten gingen zijn ogen dicht. Na tien minuten was er geen ademhaling meer."

Een mooie dag

Een indrukwekkende gebeurtenis voor Tjaden. "Het gekke is: het was een mooie dag. Ik reed die ochtend op de fiets naar het adres van meneer A., met alle spullen in mijn koffer. Je staat voor het stoplicht, vol in het leven, er zijn mensen om je heen die met elkaar praten. En vervolgens ben je er getuige van dat een leven in tien minuten ophoudt. Dat vond ik heel indrukwekkend. Ik had van tevoren bedenkingen, maar ik vond het heel bijzonder om er deel van uit te maken."

De gebeurtenis doet Tjaden veel terugdenken aan een heel goede vriend, die hij al kent sinds zijn tienertijd, en die vorig jaar zelf uit het leven stapte. Die deed dat met een soortgelijk drankje als meneer A. "Het was een troostende gedachte voor me nu ik merkte hoe snel dat gaat."

Geen nazorg voor huisarts

Na de uitvoering van de euthanasie is er voor betrokken huisartsen geen georganiseerde nazorg, zoals gesprekken met een psycholoog. "Ik heb op de groepsapp van de praktijk geschreven dat het was gebeurd en heb het met mijn naaste collega's besproken. Natuurlijk heb ik het er thuis met mijn partner over gehad. En ik heb het opgeschreven. Het helpt om het van je af te schrijven."

Er kwamen veel emoties vrij, merkte Tjaden. "Je wordt met je neus op de feiten gedrukt dat het leven gaat eindigen." Toch heeft dit voor hem niet veranderd hoe hij zelf denkt over zijn levenseinde en of hij euthanasie wil, mocht dat nodig zijn. "Ik denk niet dat ik het zou doen. Het lijden hoort ook bij het leven. In die zin heeft dit me niet veranderd."

Of hij in de toekomst vaker zal meehelpen bij euthanasie, weet Tjaden nog niet. "Het doet me wel heel veel. Ik zie het mezelf volgende week niet doen. Maar ik zeg niet: ik doe het nooit weer."

Video: Elis (84) houdt haar leven graag in eigen hand. Dus ook het einde

Meer op rtlnieuws.nl:

`