Marieke Blom

Handelsoorlog: geen acute crisis, wel een sluipende tragedie

26 maart 2018 06:15

Het zijn de handelsoorlogweken. Dat klinkt als crisis. Als econoom moet je dan natuurlijk zeggen dat handelstarieven dom zijn (check). Maar ik wil er twee nuanceringen aan toe voegen, voor ik uitleg waar die tragiek zit.

De eerste nuancering op het crisisgevoel rond de handelsoorlog was u al opgevallen: er wordt veel harder geblaft dan gebeten. Trump en China? De man begon ooit over tarieven van 45 procent op alle importen uit China. Hij heeft dus aardig wat gas teruggenomen.

Het zijn ook de weken waarin duidelijk wordt hoe de Brexiteers varen: tot eind 2020 verandert er tussen Europa en de Britten niets. Brexit betekent voorlopig 'gewoon doorgaan'.

Twee: voor zover er gebeten wordt, zijn de economische effecten klein. Dat is omdat de tarieven beperkt zijn, maar ook omdat het welvaartsverlies van tarieven – zeker voor grote landen - afneemt naarmate de belemmeringen kleiner zijn. Zie het zo: als je een raam op een smalle kier hebt staan en je doet het dicht, dan wordt je kamer bedompt. Staat je raam wijd open, dan maakt het niet zo veel uit als je het één centimeter dichter doet.

Zo is het economische effect slechts een kleine verslechtering van de economische vooruitzichten. De orde van grootte: een economie die niet groeit van 100 naar 103, maar van 100 naar 102,7. Jammer, maar geen acute crisis.

Natuurlijk kan het voor een individueel bedrijf gaan om echte pijn. Dus hou het in de gaten als je voor een groot staalbedrijf werkt. Ook de markten kunnen er zenuwachtig over zijn, let dus op als je er handelt. Maar zo niet, dan kun je deze 'oorlog' met gepaste nuchterheid bekijken.

Toch zie ik een tragische kant, zij het van de sluipende soort. Want waar komt die handelsoorlog vandaan? Trump beloofde zijn kiezers niet zozeer de baas van de wereld te zijn, maar vooral voor Amerika te zorgen. De Britten kozen met Brexit voor meer 'controle' op hun eigen land en minder invloed op Europa.

De onderliggende drijver achter de handelsoorlogen zijn politici die steun krijgen van kiezers omdat ze gaan voor het lokale belang. De parallel met de gemeenteraadsverkiezingen van vorige week, waarin de macht naar de lokale partijen ging, zal u niet ontgaan.

De toenemende lokale macht maakt het moeilijker voor overheden om onderling te coördineren. De 'bovenlokale' macht versnippert namelijk sterk. Zie de maling van Trump aan internationale instituties zoals de wereldhandelsorganisatie of het klimaatakkoord.

Denk aan de druk die het onderhandelen met de Britten zet op de Europese Unie. Of bedenk dat lokale partijen in de gemeenteraden niet beschikken over een coördinatiemechanisme, zoals bij een landelijke partij.

Niks mis met het behartigen van lokale belangen? Niet als de schaal van de problemen lokaal is. Maar wat doen versnipperde, lokaal gerichte partijen met problemen die het lokale belang overstijgen? Die vragen om coördinatie en om het sluiten van compromissen die misschien niet direct in het lokale belang zijn? Dat is in de nieuwe wereldorde steeds lastiger.

We hebben een paar uitdagende problemen die het lokale belang overstijgen. De meest voor de hand liggende zijn de milieuvraagstukken, zoals het klimaat. Hoe voorkomen nationale overheden onderling het 'vals spelen' op klimaat? Hoe zorgen de gemeenten die gaan voor het lokale belang samen voor de luchtkwaliteit of biodiversiteit?

Hoe organiseren verkruimelde, lokale overheden internationale vluchtelingenstromen of het voorkomen daarvan? Hoe creëren overheden een gelijk speelveld voor bedrijven op arbeidsvoorwaarden, belastingwetgeving of bijvoorbeeld privacy regels, als ze elkaar onderling de tent uitvechten als potentiële vestigingsplaats? Hoe organiseren 'lokale' politici het voorkomen van resistente antibiotica? De vrede en veiligheid?

Wat ik beschrijf zijn, in economentermen, publieke goederen: dingen die goed zijn voor iedereen, maar ook iets kosten en daarom pas tot stand komen als iedereen samenwerkt. We spreken over een 'tragedy of the commons' (tragedie van de meent), als te weinig afstemming leidt tot een uitkomst die voor iedereen suboptimaal is. De kans daarop neemt toe als steeds minder politici de motivatie en macht hebben om de overstijgende belangen te dienen.

De handelsoorlogweken zijn waarschijnlijk niet de aanloop van een acute economische crisis. Maar wel een symptoom van een sluipende tragedie.