René Tissen

Ineens is de bankenunie er

24 september 2013 12:41

Vrijwel geheel onopgemerkt door het overigens zeer aandachtige publiek, maakte de koning in zijn recente troonrede melding van het voornemen van de regering om haar steun te geven aan de vorming van een Europese Bankenunie.

De bankenunie is een lang gekoesterde wens van vooral de zuidelijke lidstaten (want die kunnen daarmee hun bankproblemen aan het oog van de eigen bevolking onttrekken) en van de ECB (want die kan de rekening van deze problemen over alle partijen uitsmeren en gladstrijken).

Net zo ongemerkt als de troonrede besloot onlangs het Europees Parlement om haar goedkeuring te geven aan de oprichting van het Europese Bankentoezicht. Dat zal definitief ondergebracht worden bij de ECB. Het Europees Parlement krijgt hier wél de bevoegdheid om zich te bemoeien met de benoeming van de directeur toezicht van de ECB, maar krijgt geen toegang tot de notulen van bestuursvergaderingen. Men is terecht bang voor het daadwerkelijk ineenstorten van banken, als en zodra deze op het bespreeklijstje van de toezichthouder komen te staan.

En zinkt Italië dieper weg

Ondertussen verkeert de Italiaanse grootbank Monte dei Paschi di Siena in zulke enorme en levensbedreigende problemen, dat deze bank tot een bail-in heeft besloten, namelijk door bestaande obligatiehouders te dwingen mee te betalen aan de redding van de bank, ter hoogte van zo’n 635 miljoen euro. Dat zal echter bij lange na niet genoeg zijn. Naar verwachting zal de bank het tienvoudige bedrag moeten zien op te hoesten.

Volgens de regels van de nog op te richten Europese Bankenunie moeten banken die in de problemen verkeren, deze eerst zelf oplossen. Dat betekent in de praktijk dat vermogende spaarders inderdaad voor hun geld moeten vrezen en hun geld daarom beter in stenen en andere zaken kunnen stoppen, dan bij hun noodlijdende bank te zien wegkwijnen.

Vrezen voor je geld

Komt een bank onverhoopt toch niet uit de problemen via bail-ins, dan moeten ze volgens de nieuwe regels eerst bij elkaar te rade gaan. Andere banken in Europa moeten dan te hulp schieten, het liefst zonder dat het publiek dit in de gaten heeft, vanwege het bekende vertrouwenseffect. Mijn bewering is dat alle Europese banken momenteel dermate zwakke kapitaalbuffers hebben, dat deze geen aderlatingen en bloedtransfusies ten behoeve van anderen kunnen verdragen. Door de solidariteit die de bankenunie afdwingt komen banken alleen nog maar méér in de problemen.

Pas in laatste instantie mogen banken zich melden voor staatshulp (onder andere via nationalisatie) en/of Europese hulp via de noodfondsen van het EFSF en het ESM. Mijn constatering is dat door de bankenunie deze fondsen op termijn óók bank zullen worden (een banklicentie zullen krijgen), waarna het in de verwachting ligt dat er euro-obligaties worden uitgegeven, die vervolgens van ultra lange looptijden zullen worden voorzien (30-100 jaar) en van coupons met nul tot negatieve rente. Op deze manier komt Europa van zijn onhoudbare schuldenberg af en kunnen de banken hun oude draad van het rondpompen van geld in de vorm van krediet weer oppakken.

Nooit gedacht, stil gezwegen

De kern van de bankenunie en het bankentoezicht is dat hun activiteiten zoveel mogelijk aan de openbaarheid onttrokken worden, om zodoende een sfeer van ‘business as usual’ uit te kunnen stralen. Zelfs nu al kondigt Minister Dijsselbloem als voorzitter van de Eurogroep actuele ontwikkelingen en besluiten met grote mate van vanzelfsprekendheid aan. Hij doet zo normaal mogelijk over zaken die niet normaal zijn.

Gaat de bankenunie de crisis oplossen?

Moet de bankenunie er komen? Voor de VVD is het te vroeg om daar nu over te besluiten, zeker nu de troonrede impliceert dat het besluit al genomen is. Wat mij betreft moet eerst glashelder worden hoe de bankensector zodanig hervormd kan worden, dat problemen uit het verleden zich in de toekomst niet meer voor zullen doen. Ik ben ook benieuwd naar de vele stresstests van banken die we de revue hebben zien passeren. Is goed toezicht mogelijk? Ik betwijfel het. Is onderlinge solidariteit tussen banken wenselijk? Welzeker. Maar waarschijnlijk niet mogelijk.

Dit kon weleens een dure grap voor de belastingbetaler worden, eentje die via de achterdeur binnenkomt.