Willem Middelkoop

De wraak van Poetin

04 mei 2014 21:59

Het westerse financiële systeem staat onder enorme druk, en dat geeft Poetin de ruimte om, stapje voor stapje, door te gaan met de opbouw van een nieuw maar kleiner Russisch imperium, aldus Willem Middelkoop in zijn nieuwe column.

In de jaren tachtig kregen Ronald Reagan en Margaret Thatcher Rusland op de knieën met een dure wapenwedloop en structureel lage grondstofprijzen. Samen met de perestrojka-politiek van Gorbatsjov leidde het tot een Russisch bankroet en de implosie van het Sovjetimperium. Voor het kapitalistische westen een glorieuze overwinning van een economische oorlog.  Poetin, op dat moment een jonge ambitieuze KGB-agent, maakte het van binnenuit mee. Nu lijken de rollen omgedraaid. Sinds de kredietcrisis beseft hij als geen ander dat het Amerikaanse dollar-imperium op instorten staat. Rusland profiteert van de hoge olie- en grondstofprijzen en het feit dat de handen van de VS gebonden zijn. 

Het verklaart de grote terughoudendheid van de VS op de annexatie van de Krim. De Amerikanen durven niet hard in te grijpen omdat ze maar al te goed beseffen dat door Poetin’s reactie de dollarhegemonie verder kan worden bedreigd. Een groep Russische parlementsleden heeft deze maand al opgeroepen te stoppen met de verkoop van grondstoffen in dollars. Daarom was de annexatie voor Poetin zonder veel risico. Zijn inschatting dat de VS het niet aan zou durven om zware economische sancties op te leggen bleken juist. Een maand later zijn slechts een dozijn Russen op de economische zwarte lijst gezet. Het verbannen van Russische banken uit het SWIFT internationale betalingssysteem, zoals Iran twee jaar geleden overkwam, zou Rusland pas echt isoleren.  

Om de machtsverhoudingen goed te begrijpen moeten we terug naar de start van de kredietcrisis. Eind 2008 waren we getuige van ‘het einde van het Amerikaanse bedrijfsmodel’. De auto-industrie (Ford en GM), de grootste verzekeraar (AIG), de meeste Wall Street banken en de grootste hypotheekverstrekkers (Fannie Mae en Freddie Mac), allen moesten door de overheid worden gered na een dreigend faillissement. Dat gebeurde door de dollarkraan van de Amerikaanse centrale bank, de Federal Reserve, volledig open te zetten. Sindsdien is de balans van de Federal Reserve van $800 naar $4.000 miljard gegroeid.

Onlangs werd bekend dat Poetin, die lang op dit moment van Amerikaanse zwakte had gewacht, China tijdens deze crisis had benaderd met het voorstel om gezamenlijk dollarbeleggingen te gaan dumpen. Het had vrijwel zeker geleid tot een complete ineenstorting  van het Amerikaanse dollarsysteem. China weigerde. Je grootste klant failliet laten gaan is nooit een goed idee. Maar China stopte wel met het investeren in Amerikaanse staatsobligaties.  Hierdoor moest de VS overgaan op het ‘monetair financieren’ van een enorm begrotingstekort. Een ‘Weimariaanse’ oplossing van heel veel ongedekt geld bijdrukken. De laatste jaren ook vrij succesvol toegepast in het failliete Zimbabwe. In het besef dat de dagen van de dollar als wereldreservemunt hierdoor geteld zijn, begonnen zowel Rusland als China grote hoeveelheden dollar om te wisselen in goud. 

Rusland en China sorteren daarbij voor op een verwachte herziening van het wereldwijde financiële systeem. Zelfs het IMF gaf eind 2013, in een rapport van de economen Rogoff en Reinhart, toe dat schulden massaal zullen moeten worden afgeboekt.  Het vervangen van de dollar als monetair anker is volgens de organisatie slechts een kwestie van tijd is. In stilte wordt toegewerkt naar een plan om de dollar, euro en yuan (en hoogstwaarschijnlijk ook de roebel) te laten opgaan in een nieuwe ‘wereldreservemunt’ (de SDR van het IMF). Een openlijk economische oorlog met Rusland zou daarbij roet in het eten kunnen gooien en moet dus ten koste van alles worden voorkomen.

Het feit dat het westerse financiële systeem onder enorme druk staat geeft Poetin de ruimte om, stapje voor stapje, door te gaan met de opbouw van een nieuw maar kleiner Russisch imperium. De financiering hiervan is geen probleem. Door de krapte op de oliemarkt zal de VS dit keer niet in staat zijn de Russische inkomsten te beperken. Elke dag ontvangt Rusland ruim een miljard dollar aan olie- en gasinkomsten. Dat is meer dan Saoedi Arabië.