Henri Bontenbal

Uit de bocht gevlogen met een rammelend onderzoek

12 november 2014 22:52

Een elektrische auto produceert net zoveel fijnstof als een benzinewagen, aldus onderzoek van Transport & Mobility Leuven. Elektrisch rijden zou daarmee net zo slecht voor de milieu zijn als een gewone auto. Maar het onderzoek rammelt aan alle kanten, stelt Henri Bontenbal.

Als je het onderzoek van TML mag geloven, is de elektrische auto net zo slecht voor de lokale luchtkwaliteit als de gewone auto. Het bewijs daarvoor is dun. Dit onderzoek is namelijk niet meer dan een hele beperkte literatuurstudie. En de beschikbare literatuur is al vrij mager.

De gebruikte cijfers hebben bijvoorbeeld alleen betrekking op de uitstoot van fijnstof in de stad. Fijnstof is een verzamelnaam voor kleine luchtverontreinigende deeltjes. Sommige deeltjes zijn schadelijker voor de gezondheid dan andere. Vooral roet blijkt schadelijk te zijn voor de gezondheid, maar daar kijkt deze studie niet expliciet naar. Naar CO2-reductie wordt ook niet gekeken, terwijl dat belangrijk is om klimaatverandering te beperken.

Waar hebben de onderzoekers dan wél naar gekeken? Naar de uitstoot van fijnstof bij elektrische auto’s en nieuwe brandstofauto’s dus. Het grootste deel van deze uitstoot wordt veroorzaakt door slijtage van remmen, banden en het wegdek. Door de innovatieve manier van remmen, waarbij energie wordt teruggewonnen, is de remslijtage bij een elektrische auto lager dan bij een gewone auto. Dat is dus winst. Maar daar staat tegenover dat er sprake is van meer rem-, band- en wegslijtage, omdat een elektrische auto door de accu zwaarder is dan een vergelijkbare moderne benzineauto. Hoe zwaarder de auto, hoe groter de slijtage. Die extra slijtage zorgt ervoor dat een elektrische auto netto maar een heel klein beetje minder fijnstof uitstoot dan een moderne benzineauto, aldus het onderzoek.

Op zichzelf is dat een valide redenering. Maar hoe komt men tot deze conclusie? Het onderzoek stelt: “De slijtage van banden, remmen en wegdek is recht evenredig met het gewicht van de auto. (…) Dat betekent dat een middenklasse auto van 1300 kg ongeveer 30% meer fijn stof veroorzaakt dan een kleine auto van ongeveer 1000 kg.” Waar is deze bewering op gebaseerd? Niet op een nieuwe meting, maar op een andere studie, namelijk deze studie uit 2010. Daarin staat echter dat deze uitstootcijfers grofweg evenredig zijn met het gewicht van een auto. Dat klinkt als een vuistregel, niet als een harde wetmatigheid. De onderbouwing met metingen ontbreekt ook. Is het daarom een aanname of een beredeneerde gok?

Maar er zijn meer gebreken. In het onderzoek van TML staat ook: “Hoewel er onzekerheid bestaat over de emissies van slijtage van remmen, banden en weg, geven ze de actuele stand van de wetenschap weer.” Hoe groot is die onzekerheid? In de studie uit 2010 waarnaar wordt verwezen, wordt rekening gehouden met een onzekerheidsmarge van 50 procent! Het gaat dus om grove getallen. Wie stellige uitspraken wil doen over de uitstoot van fijnstof door slijtage van banden, remmen en wegdek zal eerst eens een fatsoenlijk empirisch onderzoek moeten doen. De slijtage van banden is afhankelijk van allerlei factoren: bandenspanning, snelheid, wegdek, temperatuur, uitlijning en gewicht. Gewicht is dus maar één van de factoren.

Ten slotte hadden de onderzoekers naar de volledige levenscyclus van de auto moeten kijken. Zo stelt ook prof. Joeri van Mierlo (VU Brussel), die brandhout maakt van het onderzoek. Hij wijst er terecht op dat je ook moet kijken naar de emissies bij de productie van de brandstof en van het voertuig. De uitstoot van fijnstof vanwege slijtage van remmen, banden en wegdek is maar een fractie van de totale uitstoot van fijnstof over de gehele levensduur van een auto. Als je de volledige levenscyclus meeneemt, dan wint de elektrische auto het in meerdere opzichten ruim van conventionele auto, zo betoogt hij.

Kortom, een onderzoek zonder goede onderzoeksopzet, gebaseerd op gebrekkige data. Er worden gemiddelde cijfers met een grote onzekerheidsmarge uit andere literatuur toegepast op individuele auto’s en schattingen tot wetmatigheid verheven. De uitkomsten van het onderzoek zijn dan ook vrij betekenisloos.