Menu Zoeken Mijn RTL Nieuws

07 maart 2018 08:59

Buurtzorg sluisde miljoen naar privébedrijven oprichter Jos de Blok

De met publiek zorggeld gefinancierde Stichting Buurtzorg heeft minstens 1 miljoen euro naar Nederlandse bedrijfjes van topman Jos de Blok gesluisd. Ook heeft de thuiszorginstelling leningen verschaft aan buitenlandse bedrijven, waarin De Blok belangen heeft. Dat blijkt uit onderzoek door RTL Z.

De geldstromen zijn omstreden. Experts op het gebied van financiering en bestuur van de zorg keuren de constructie met de privébedrijfjes rond de zorginstelling af. En onder druk van de Belastingdienst heeft De Blok de hele constructie op de schop moeten gooien.

Als onderdeel van een geheime deal met de fiscus draagt De Blok de privébedrijven in Zweden en de Verenigde Staten over aan de Stichting Buurtzorg.

Innovatieve thuiszorg

Jos de Blok startte in 2006 Stichting Buurtzorg, om op een innovatieve manier thuiszorg te leveren. De stichting werkt zo min mogelijk met managers en legt veel verantwoordelijkheden bij de uitvoerende zorgverleners, de zogenoemde zelfsturende zorgteams. Uitgangspunt is dat zorggeld niet wordt besteed aan management, maar aan zorg zelf.

Buurtzorg werd een doorslaand succes. In tien jaar tijd schoot de omzet omhoog tot 362 miljoen euro, en het aantal werknemers tot 13.500. Buurtzorg verleent inmiddels aan 80.000 patiënten per jaar thuiszorg. Jaren achtereen won het bedrijf de prijs voor 'de beste werkgever van Nederland'.

Oprichter De Blok – in de media omschreven als 'zorgprofeet' en 'hogepriester van de kleinschalige zorg' - groeide uit tot een van de meest bewonderde personen in de Nederlandse gezondheidszorg. Ook het feit dat De Blok het relatief bescheiden jaarsalaris van 136.000 euro verdient, leverde hem veel krediet op. (lees verder onder de video)

Hoe Buurtzorg de privébedrijfjes van oprichter De Blok financierde, legt Peter van Zadelhoff uit in deze video:

 

Ondernemer De Blok

De Blok is echter ook een ondernemer, die een reeks privébedrijven bezit. En uit jaarrekeningen van Stichting Buurtzorg blijkt dat de zorginstelling sinds de oprichting in 2006 meerdere malen substantiële en omstreden betalingen heeft gedaan aan die privébedrijven.

Bovendien blijkt de thuiszorginstelling leningen te hebben verschaft aan buitenlandse bedrijven, waarin De Blok belangen heeft.

Betalingen voor concept

Zo deed Stichting Buurtzorg onder leiding van De Blok betalingen aan het bedrijfje Buurtzorg Concepts. In die vennootschap is het intellectuele eigendom van het 'concept Buurtzorg' ondergebracht. De zorginstelling betaalde dit bedrijfje voor het gebruik van de formule.

Gezien de naam lijkt Buurtzorg Concepts een onderdeel van Stichting Buurtzorg. Maar dat is niet zo. Het bedrijf, dat in 2006 door De Blok werd opgericht, staat helemaal los van de zorginstelling.

Belangrijkste eigenaar van Buurtzorg Concepts is Jos de Blok. Hij bezit 51 procent van de aandelen in het bedrijf en is er ook bestuurder. Een belang van 35 procent is in handen van zijn zakenpartner Ard Leferink. Wie de resterende 14 procent bezit, is onbekend.

Minstens 1 miljoen

Uit onderzoek van de jaarrekeningen blijkt dat de met publiek zorggeld gefinancierde Stichting Buurtzorg, die geen eigendom is van De Blok, maar wel door hem wordt geleid, minstens 1,1 miljoen euro betaalde aan het conceptbedrijf van De Blok. Dat bedrag is gespreid over twee transacties.

De eerste zichtbare transactie stamt van eind 2013. Toen was er volgens de jaarrekening sprake van een schuld van Buurtzorg aan het conceptbedrijfje van 585.023 euro. Deze schuld werd in 2014 door de zorginstelling ingelost.

De tweede zichtbare transactie vond plaats in 2015. Toen betaalde Buurtzorg 525.202 euro aan het bedrijfje van De Blok, als 'vergoeding voor het gebruik van het Buurtzorg-concept en het ontwikkelen van nieuwe concepten'.

Gedachtegoed verspreiden

In een kort telefonisch gesprek dat RTL begin vorig jaar met De Blok had, bevestigde hij de twee betalingen van elk een half miljoen. Volgens hem doet zijn conceptbedrijf goede dingen met het geld. "Het is bedoeld om het gedachtegoed van Buurtzorg te verspreiden over de hele wereld. Dat doe ik via die constructies. (…) De bedoeling is niet om er rijk van te worden", zei hij destijds.

Hoeveel de stichting in de loop der jaren in totaal heeft betaald aan het privébedrijf, wil de oprichter van Buurtzorg niet zeggen.

Automatiseringsbedrijf

De betalingen door Buurtzorg aan Concepts zijn niet de enige geldstromen van de zorginstelling naar bedrijven, waarin De Blok privébelangen heeft. Zo betaalt Buurtzorg ook Ecare, het automatiseringsbedrijf dat software voor Buurtzorg ontwikkelt en onderhoudt.

Ecare werd in 2007 opgericht door Edwin Oude Middendorp, Ard Leferink, Geert Quint en Jos de Blok. De automatiseerder uit Enschede won in 2011 en 2014 de Gazelle Prijs voor snelgroeiende bedrijven. De omzet bedroeg in 2014 al 6 miljoen euro, en groeide jaarlijks met tientallen procenten.

Uit de jaarrekening over 2014 van Holding Buurtzorg, dat volledig in handen is van Jos de Blok, blijkt dat hij 27 procent van de aandelen in Ecare Holding bezit. Hoeveel Buurtzorg sinds 2006 precies aan Ecare betaalde, is onbekend. De Blok wil het niet zeggen.

Ecare-bestuurder Oude Middendorp wil evenmin kwijt hoeveel omzet de automatiseerder boekt bij Buurtzorg. "Dat zijn vertrouwelijke klantgegevens". Hij wil evenmin zeggen wat de huidige omzet van Ecare Holding is. "Maar met de betalingen van Buurtzorg aan Ecare is niets mis."

Kerstboom aan privé-bv's

Naast Buurtzorg Concepts en Ecare hangen er rondom de zorginstelling nog veel meer bedrijven, waarvan Jos de Blok (mede-)eigenaar is of was. De man die 'versimpeling' als credo huldigt, blijkt een kerstboom aan privévennootschappen rond de thuiszorginstelling te hebben opgetuigd.

Zo zijn er Holding Buurtzorg, Buurtzorg Consultancy & Advies, Buurtzorg Services, BuurtzorgT en nog een trits bedrijven die actief zijn in het buitenland, zoals het Zweedse Grannvard Sverige en het Amerikaanse Buurtzorg Minnesota LLC.

Ook bij die bedrijven ontbreekt transparantie. De ondernemingen worden in de jaarrekeningen van stichting Buurtzorg weliswaar genoemd als 'verbonden partijen'. Maar dat De Blok er belangen in heeft, staat niet vermeld. En met enkele uitzonderingen ontbreken gegevens over of en hoeveel de thuiszorgorganisatie aan deze bedrijven heeft betaald of geleend.

Dividenduitkering

Evenmin helder is, of er vanuit Buurtzorg Concepts en de andere privébedrijven geld is gestroomd naar Holding Buurtzorg, de houdstermaatschappij die volledig in handen is van De Blok. En of er uiteindelijk dividend is uitgekeerd aan De Blok zelf. Onlangs schreef NRC 'dat er geen grote bedragen als dividend zijn uitgekeerd.'

De vraag hoeveel dividend er dan wél is uitgekeerd, blijft onbeantwoord. Een verzoek aan De Blok om toe te lichten hoe groot zijn belangen in de 'verbonden bedrijven' precies zijn, hoeveel de thuiszorginstelling aan die bedrijven heeft betaald en hoeveel dividend is uitgekeerd, levert niets op. (Zie ook kader onderaan).

Wel laat De Blok in een schriftelijke verklaring weten dat de methode voor de betalingen van Buurtzorg aan zijn conceptbedrijf tussen 2010 en 2015 tot stand is gekomen 'na een voorstel' van zijn raad van toezicht. Ook zou er in 2010 met advies van 'meerdere gerenommeerde externe adviesbureaus (...) zijn gekeken naar de structuur, governance en mogelijke belangenverstrengeling.'

Leningen aan Zweeds privébedrijf

In de schriftelijke verklaring meldt De Blok ook dat de thuiszorginstelling na 2010 leningen heeft verschaft aan de buitenlandse Buurtzorg-bedrijven in Zweden en de VS. Dat zijn bedrijven waarin hij privébelangen heeft of had.

Uit de jaarrekeningen van zijn houdstermaatschappij blijkt dat de bedrijven in elk geval tot 2014 volledig van hem waren. De leningen zijn pikant, omdat Buurtzorg daarmee risico’s liep met de buitenlandse activiteiten van De Blok. Hoe groot de leningen zijn, wil hij opnieuw niet zeggen.

In een rapport van de Europese Commissie over zorgpersoneel uit 2015 valt te lezen dat Buurtzorg opdraaide voor de opstartverliezen van Buurtzorg Zweden. Dat het Zweedse Buurtzorg een privébedrijf van Jos de Blok was, staat in het rapport en de meeste publicaties over de Zweedse activiteiten echter niet vermeld.

Schijn van belangenverstrengeling

Diverse deskundigen op het gebied van financiën en bestuur in de zorg die RTL Z afgelopen weken sprak, zetten vraagtekens bij de geldstromen van de zorginstelling naar de privébedrijven van De Blok.

Zorgeconoom Wim Groot van de Universiteit van Maastricht keurt de constructie met de privébedrijven af. "Er is geen enkele reden om geld door te sluizen naar deze bedrijven. Zeker in het licht van het imago van De Blok als sobere zorgbestuurder die een hekel heeft aan verspillen van zorggeld, is het vreemd."

Groot vindt ook dat er sprake is van belangenverstrengeling. "De Blok maakte als bestuurder van Buurtzorg geld over naar bedrijven waarin hij zelf een belang heeft. Dat druist in tegen de code voor een goed bestuur in de zorg, omdat hier sprake is van dubbele petten."

Dat De Blok met het geld buitenlandse Buurtzorg-bedrijven heeft opgericht, doet volgens Groot niet ter zake. "Het gaat er niet om wat je met het geld doet, maar dat je het naar je eigen bedrijven sluist."

Gebrekkige transparantie

Ook hoogleraar accountancy Jeroen Suijs van de Erasmus Universiteit Rotterdam zet vraagtekens bij de geldstromen naar de privébedrijven. "Ik zou geen andere reden voor de constructies kunnen bedenken dan dat ze zijn opgezet om er zelf wijzer van te worden."

Suijs maakt ook bezwaar tegen de gebrekkige transparantie. "Omdat de privébedrijfjes van De Blok niet veel publiceren, is onduidelijk wat er precies met het geld gebeurt. Het spoor loopt dood."

Conflict met fiscus

Ook de Belastingdienst stelde de betalingen van Buurtzorg aan de privébedrijven van De Blok afgelopen jaren ter discussie. Afgelopen zomer meldde dagblad Trouw dat Buurtzorg 6,5 miljoen euro moest uittrekken voor een flinke naheffing van de fiscus.

Uit de jaarrekeningen van Buurzorg blijkt dat die naheffing onder meer het gevolg was van de – door de fiscus als 'onverschuldigd' aangeduidde - betalingen aan de privébedrijven van De Blok.

Vanwege deze betalingen vond de fiscus dat Buurtzorg zijn vrijstelling voor de vennootschapsbelasting, die geldt voor zorginstellingen, was kwijtgeraakt. Buurtzorg betaalde de naheffing vorig jaar onder protest.

Geheime belastingdeal

In een kort telefoongesprek en eerder genoemde schriftelijke verklaring meldt De Blok dat hij onlangs een geheim akkoord met de Belastingdienst heeft gesloten, waarna de fiscus het geld terugbetaalde. "Dat is inmiddels overigens opgelopen tot 8 miljoen euro."

De Blok erkent wel dat die terugbetaling deel uitmaakt van een breder akkoord met de fiscus. De details daarvan wil de Buurtzorg-topman niet toelichten. "Dat hebben we zo met de Belastingdienst afgesproken."

Privébedrijven naar de stichting

NRC meldde onlangs dat de privébedrijven als gevolg van de belastingdeal het vermogen dat De Blok in die bedrijven heeft opgebouwd, moeten 'terugploegen' naar Stichting Buurtzorg. In totaal zou dat gaan om 1,4 miljoen euro.

Dat zijn bedrijven geld moeten terugbetalen aan de thuiszorgorganisatie, wil De Blok niet bevestigen. Wel laat hij weten dat de bedrijven in Zweden en de VS, die onder meer door leningen van Stichting Buurtzorg zijn gefinancierd, als onderdeel van de deal met de fiscus worden 'overgedragen' aan de thuiszorginstelling.

Nieuwe structuur

Inmiddels is Jos de Blok een stap verder. Uit het register van de Kamer van Koophandel blijkt dat hij een nieuwe structuur met nieuwe privébedrijven heeft opgezet. Zijn nieuwe aanwinsten heten Jos de Blok Dromen en Daden BV, Buurtzorg International Holding BV en Buurtzorg Concepts & Consultancy BV. De kakelverse privébedrijven zullen de andere privébedrijven deels vervangen, bevestigt De Blok.

Uit de oprichtingsactes blijkt dat De Blok nog steeds de belangrijkste aandeelhouder van de constructie is. Alleen het bestuur van Buurtzorg International Holding is in handen gelegd van een van zijn zakenpartners; Edwin Oude Middendorp. Dat is de belangrijkste man achter Ecare, de softwareleverancier van Buurtzorg.

Grotere afstand

Daardoor komt het bestuur van de privébedrijven op afstand van Jos de Blok te staan. Ook aan de zijde van Stichting Buurtzorg is de afstand tussen de topman en de geldstromen vergroot. Volgens De Blok mag de thuiszorgorganisatie alleen nog maar gebruikmaken van de commerciële bv’s, als de raad van toezicht daar toestemming voor heeft gegeven.

Doordat De Blok zich zowel bij zijn privébedrijven als bij de stichting op grotere afstand heeft gezet, neemt het risico op belangenverstrengeling af. Bovendien zullen 'alle transacties tussen de stichting en de commerciële bv’s vooraf worden getoetst bij de Belastingdienst', aldus zijn verklaring. "Alle verbindingen (die er nog zijn) tussen de verschillende entiteiten voldoen aan de governance-regels en zijn zakelijk."

Maar de zakelijke banden tussen de thuiszorginstelling en de privébedrijven van De Blok blijven bestaan.

Hoe dit artikel tot stand kwam

RTL Z heeft met tussenpozen een jaar lang onderzoek gedaan naar de geldstromen van thuiszorginstelling Stichting Buurtzorg naar de privébedrijven van Jos de Blok. In februari 2017 spreken we De Blok daar kort telefonisch over. Op donderdag 8 februari van dit jaar benaderden we hem opnieuw telefonisch. Na enkele vragen gooit De Blok echter de hoorn op de haak. Daarop volgen twee weken, waarin - op zijn zachts gezegd - zeer moeizaam contact kan worden gelegd. Een deel van de vragen beantwoordt De Blok uiteindelijk in een schriftelijke verklaring.

Topnieuws