Geld en Werk

Strop voor zadenbusiness: EU-rechter remt ontwikkeling

25 juli 2018 17:30 Aangepast: 25 juli 2018 17:52
Beeld © ANP

Gewassen die voedzamer zijn, resistent zijn tegen ziektes en tegen droogte kunnen. Met nieuwe methoden kunnen veredelaars zulke gewassen veel sneller ontwikkelen, maar een uitspraak van het Europees Hof bemoeilijkt het gebruik van deze technieken. "De facto gaan deze methoden niet gebruikt worden in Europa."

"Dit is een gemiste kans voor de veredelaars, de boeren en de consumenten", reageert directeur Niels Louwaards van Plantum, branchevereniging voor veredelingsbedrijven, op de uitspraak van het Europees Hof.

Multinationals zoals Monsanto

Na een jarenlange discussie heeft het Europees Hof in Luxemburg vandaag geoordeeld dat nieuwe veredelingsmethoden zoals de zogenaamde CRISPR-Cas vallen onder genetische modificatie. Wie deze methoden wil gebruiken, moet zich aan strenge veiligheidseisen houden. De te volgen procedures zullen tijdrovend en erg kostbaar zijn.

Door deze uitspraak kost het tientallen miljoenen euro's om een nieuw ras op de markt te brengen, is de inschatting van Louwaards. Dat betekent dat alleen grote multinationals als Monsanto met de nieuwe methode aan de gang kunnen, omdat die voldoende budget hebben.

De Partij voor de Dieren is wel blij met de uitspraak. "We zijn heel positief over de uitslag. Er wordt voldoende geproduceerd om iedereen te voeden. Bovendien wordt er wel gezegd: dit plantje wordt beter of kan beter tegen schimmels of droogte, maar of dat op de lange termijn ook zo is weet je niet. Voor hetzelfde geld komt er een nieuw soort schimmel waar die plant juist extra kwetsbaar voor is", reageert Kamerlid Esther Ouwehand.

Aardappelplanten tegen droogte

De uitspraak is een domper voor de Nederlandse sector. In Nederland werken 250 bedrijven die zich bezighouden met zaden en jonge planten voor de land- en tuinbouw. Ze ontwikkelen en verhandelen nieuwe rassen.

Het gaat bijvoorbeeld om aardappelplanten die beter tegen droogte kunnen of maisplanten die resistent zijn tegen ziektes. "Maar ook om pinda’s die geschikt zijn voor mensen met een pinda-allergie of tarwe voor mensen met een glutenallergie," zegt Rene Smulders, die zich bezighoudt met veredeling aan de Wageningen Universiteit.

Nederland is de grootste exporteur van zaden en jonge planten. Er gaat veel geld om in de wereld van de veredeling. In 2016 exporteerde Nederland voor 2,7 miljard euro aan zaden en jonge planten.

Tomatenzaad zo duur als goud

Nieuwe rassen hebben een enorme waarde. Neem tomatenzaad. Een kilo hoogwaardig zaad kost 50.000 euro. Dat is duurder dan een kilo goud.

Uit 1 kilo tomatenzaad teelt een tuinder bijna 8 hectare kastomaten. Per hectare oogst hij 600.000 kilo tomaten. De verkoopwaarde is 450.000 euro. Dat keer 8 hectare is 3,5 miljoen euro. De winkelwaarde is 10 miljoen euro. De waarde van 1 kilo tomatenzaad is dus 200 keer over de kop gegaan.

Miniatuurvoorbeeld

Appels resistent tegen schurft

Het ontwikkelen van nieuwe rassen gaat door middel van veredeling. De klassieke manier is dat planten gekruist en geselecteerd worden om zo eigenschappen te verbeteren. Maar deze methode kost heel veel tijd. Om tot een nieuw aardappelras te komen, is een veredelaar zo’n 30 jaar bezig.

"Wij hebben een appel gemaakt die resistent is tegen schurft. Daar zijn we 50 jaar mee bezig geweest," vertelt Smulders.

DNA en een eiwitschaartje

Met nieuwe veredelingsmethoden gaat dit veel sneller. “Dan zouden we binnen enkele jaren tot hetzelfde resultaat zijn gekomen”, aldus Smulders. Maar volgens de rechter vallen deze nieuwe methodes dus onder genetische modificatie waar strenge regels voor gelden.

Een bekend voorbeeld van zo’n nieuwe methode is CRISPR-Cas9. Met deze methode kan heel gericht een eigenschap worden aangepast in een plant. Dit gebeurt met een soort eiwitschaartje (Cas9). Met dit schaartje kan in het DNA een gen heel precies worden aangepast.

Ongelijk speelveld

In de Verenigde Staten, Australië en Argentinië worden de nieuwe veredelingstechnieken wel al deels toegepast. “De innovatie in veredeling zal van Nederland verhuizen naar andere delen van de wereld en dat is jammer”, zegt Louwaards.

`