Geld en Werk

Oeps, kunstwerk aan diggelen: hoe verzekert een museum zich?

09 april 2018 17:17 Aangepast: 02 mei 2018 10:59
Gazing Ball Jeff Koons met Gazing Ball, voordat het kunstwerk kapot sprong. Beeld © AFP

Dikke pech: een bezoeker van de tentoonstelling van de wereldberoemde kunstenaar Jeff Koons maakte per ongeluk een kunstwerk ter waarde van miljoenen euro's kapot. Wat kost dat eigenlijk en wie draait ervoor op?

Hij wilde het kunstwerk 'alleen even aanraken', maar daar was Gazing Ball (een replica van een renaissance-schilderij met daarvoor een glazen, blauwe bol) van Jeff Koons niet tegen bestand.

Op de laatste dag van de tentoonstelling in de Nieuwe Kerk in Amsterdam sneuvelde het meesterwerk. Een woordvoerder van de Nieuwe Kerk vertelt AT5 dat de bol uiteenspatte door de aanraking van een bezoeker.

De woordvoerder vertelt ook dat de man 'hartstikke van slag' is en ondersteuning krijgt van de organisatie. Dat hij overstuur is, is niet zo gek, want het kunstwerk was 'miljoenen euro's waard'. Wie moet dat betalen?

Bij de Nieuwe Kerk weten ze dat nog niet, vertelt woordvoerder Martijn van Schieveen tegen RTL Z. "We moeten nu eerst uitzoeken wat de toedracht precies was en of de schade te herstellen is", zegt hij. "Voor ons is het ook nieuw. In de 37 jaar dat wij tentoonstellingen organiseren in de Nieuwe Kerk is nog nooit zoiets gebeurd."

We vroegen Marcel Schreuder van Aon Fine Art, één van de grootste verzekeraars voor de kunstwereld, om uitleg.

Hoe verzekert een museum zich tegen dit soort incidenten?

"Bij een tentoonstelling is er bijna altijd sprake van een bruikleengever (buitenlands museum, verzamelaar, red.) en een bruikleennemer (het museum of de persoon die de tentoonstelling organiseert, red.). De bruikleennemer regelt altijd de verzekering van de kunst. Die geldt allrisk en 'van spijker tot spijker', oftewel: vanaf het moment dat het kunstwerk van de muur bij de eigenaar wordt gehaald, tot het moment dat het daar weer terug is."

"Dat betekent dat het kunstwerk altijd verzekerd is als er iets gebeurt tijdens vervoer, opslag of tentoonstelling. Dat betaalt de organisatie die de kunst in bruikleen neemt. De verzekering zorgt dat de eigenaar van het kunstwerk een vergoeding krijgt voor de schade."

De verzekeraar draait dus op voor de kosten?

"De verzekeraar keert de schade uit, maar zoekt daarna uit of de schade te verhalen is. Als een bezoeker een kunstwerk beschadigt, zoekt de verzekeraar uit of het hem te verwijten is. Dat wordt beoordeeld aan de hand van getuigenissen en camerabeelden. Ik ken een voorbeeld van een vrouw die flauwviel en zo een kunstwerk omstootte, daar kon zij niets aan doen."

"Als blijkt dat de bezoeker onvoorzichtig was of het kunstwerk bewust wilde beschadigen, dan zal de verzekering de kosten bij die persoon verhalen. De bezoeker is dan verwijtbaar."

Moet de bezoeker dan betalen?

"Als de bezoeker het kunstwerk niet opzettelijk heeft beschadigd en hij heeft een wettelijke aansprakelijkheidsverzekering (WA), dan zal die verzekering de kosten vergoeden."

De meeste WA-verzekeringen vergoeden niet meer dan een paar miljoen euro. Wat gebeurt er als het kunstwerk meer waard was?

"Dan zal de bezoeker de bijkomende kosten moeten betalen. Dat een bezoeker aansprakelijk is, is trouwens bijna nooit het geval. Als het misgaat, is dat meestal per ongeluk."

Museum ontziet bezoeker

Musea nemen vaak de kosten op zich om de bezoeker te ontzien. In het Gemeentemuseum in Den Haag liep een fotograferende bezoeker achteruit en stootte zo een plantenstandaard van Vilmos Huszar omver. Het werk moest gerestaureerd worden, maar dat betaalde het museum zelf uit gastvrijheid en om te voorkomen dat bezoekers een ongeluk niet meer durven te melden.

In de Nieuwe Kerk mochten bezoekers heel dichtbij het glazen kunstwerk komen, dat was onderdeel van de beleving. Heeft dat invloed op de verzekeringspremie?

"Over dit specifieke geval kan ik geen uitspraak doen, maar ik denk niet dat het invloed had. Bij tentoonstellingen is er altijd een spanning tussen het voorkomen van schade en de beleving van bezoekers. In een kist in de kelder is je kunstwerk het veiligst, maar dat wil je niet. Musea gaan heel professioneel om met bescherming. Denk aan cameratoezicht en getrainde beveiligers."

Wat kost het eigenlijk voor een museum om een tentoonstelling te verzekeren?

"Dat hangt af van wat de collectie kost en hoe lang de expositie duurt. In het NRC noemde de voormalig directeur van het Rijksmuseum ooit een bedrag van 'ruim een miljoen' voor de expositie Late Rembrandt, maar dat is een buitengewoon dure tentoonstelling."

"Ik kan geen bedragen noemen, maar ik kan je wel vertellen dat de tarieven van kunstverzekeringen relatief het laagst zijn in de hele verzekeringsbranche. Ook al gaat het om grote bedragen, het risico dat er iets misgaat is heel laag. Zo'n incident als dat van de Gazing Ball komt groot in het nieuws, maar dit gebeurt bijna nooit."

Ook woordvoerder Martijn van Schieveen van de Nieuwe Kerk mag geen bedrag noemen. Schieveen: "We hebben geheimhoudingsplicht over verzekerde waardes. Dat heeft ook met veiligheid te maken."

Seriekunstvernieler

De Duitse seriekunstvernieler Hans-Joachim Bohlmann beschadigde in dertig jaar tijd meer dan vijftig werken met een gezamenlijke waarde van rond de 140 miljoen euro. Hij kreeg meerdere keren gevangenisstraf. Zijn laatste misdaad was in het Rijksmuseum in Amsterdam. Hij probeerde het schilderij Schuttersmaaltijd ter viering van de Vrede van Münster (1648) van Bartholomeus van der Helst in brand te steken. Dat mislukte grotendeels, maar toch kreeg hij drie jaar gevangenisstraf en moest hij ruim 18.000 euro schadevergoeding betalen.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van