Geld en Werk

Hoe voorkom je bestuurscrisis als bij ABN? 'Ga op tijd op de hei zitten'

12 februari 2018 14:32 Aangepast: 16 november 2018 10:30
Beeld © Manfred Kets de Vries

Na aanhoudende kritiek op haar dominante manier van toezichthouden, stapte president-commissaris Olga Zoutendijk van ABN Amro vorige week op. Manfred Kets de Vries van business school Insead, expert op het gebied van processen in de bestuurskamer, legt uit hoe bedrijven dergelijke drama’s kunnen voorkomen.

Afgelopen week beschreef het FD hoe Zoutendijk in aanvaring kwam met de bestuurstop van ABN Amro. Bent u bekend met de bestuurscrisis?

"Ik heb er over gelezen. Het is al heel lang geleden dat ik iets bij ABN Amro heb gedaan. Ik heb deze dame nooit ontmoet, en ken ook de leden van de raden van bestuur en toezicht niet. Als dat wel zo was, had ik me er overigens niet over kunnen uitlaten."

Hoe kijkt u naar deze crisis, met uw ervaring met spanningen binnen bedrijven?

"Het is een klassieke discussie over de verdeling van verantwoordelijkheden tussen bestuurders en toezichthouders. Ik lees dat deze dame niet zo makkelijk lag. Het kan best zijn dat zij heel goede ideeën had, maar het lijkt erop dat zij te assertief was en daardoor op te veel tenen stond."

"Misschien heeft ook meegespeeld dat zij geen deel uitmaakt van het besloten clubje Nederlandse bankiers, en wellicht dat zij vrouw is. Maar ik ken de waarheid niet. In dergelijke gevallen heeft vaak iedereen gelijk. Als voorzitter van de raad van commissarissen moet je echter ook diplomatiek zijn. Dat was ze blijkbaar niet. Anders was ze niet zo snel weggeweest."

Komen dergelijke spanningen bij bedrijven vaker voor?

"Zeker. Er is vaker sprake van discussies over de manier waarop verantwoordelijkheden worden ingevuld. Onder meer in Nederland is het bestuur van een onderneming en het toezicht daarop gesplitst in twee aparte raden. In veel andere landen zitten die taken in één board. Maar in beide gevallen kan behoefte zijn aan 'boundary management', het duidelijk bepalen waar de grenzen liggen."

Hoe kunnen bedrijven zo'n crisis voorkomen?

"Bij Insead doen wij veel interventies met teams van topmensen uit bedrijven. Dan gaan we met zo'n groep een paar dagen op de hei zitten voor preventief onderhoud. Misschien was het verstandig als ze dat bij ABN Amro ook hadden gedaan."

Wat gebeurt er tijdens die sessies?

"Vaak is er sprake van een 'elephant in the room', een overduidelijk probleem of risico dat niemand eigenlijk wil bespreken. Die olifant móét de kamer uit. Dat doen we door intensieve groepscoaching en rollenspellen onder leiding van buitenstaanders. Daarbij maken we mensen bewust van de groepsdynamiek. Het is heel belangrijk dat leiders niet alleen maar bezig zijn met hun eigen agenda, maar zich allemaal richten op de taak die moet worden gedaan. Men moet gaan zingen van dezelfde hymn sheet, dezelfde pagina in het psalmenboek."

Welke rol vervult u dan?

"Ik noem mezelf een 'silo buster'. Binnen bedrijven bestaan allemaal silo’s. Mensen zijn verantwoordelijk voor hun afdeling of divisie, en kunnen zich daar volledig op richten. Zo ontstaan die silo’s, en soms ook een machtsstrijd. Mensen vergeten soms dat ze óók verantwoordelijkheid hebben voor het totaal. Daar moeten zij zich bewuster van worden. De silo’s moeten dus worden vernietigd."

Geldt dat ook voor de verhoudingen tussen bestuurders en toezichthouders?

"Die verhoudingen zijn nog iets ingewikkelder, omdat de laatste natuurlijk in zekere zin outsiders zijn."

Hier lijkt het alsof toezichthouder Zoutendijk te veel zelf aan het roer wilde zitten, geïnspireerd op het Angelsaksische bestuursmodel. Welk model heeft uw voorkeur?

"Ik vind het Nederlandse model met de splitsing tussen bestuur en toezicht nog niet zo gek. In de VS zie je dat iemand tegelijk chairman, chief executive oficer en president kan zijn. Als je te veel macht in de handen van één individu legt, gaan mensen gekke dingen doen. Absolute power corrupts absolutely, zeg ik met Lord Acton."

Had ABN Amro u niet gewoon moeten inhuren?

"Ach, ik heb genoeg te doen."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore