Oekraïne-referendum

GeenPeil: heeft het referendum wel zin?

12 januari 2016 15:19 Aangepast: 03 augustus 2017 20:12
Jan Roos, het gezicht van Geenpeil. Beeld © ANP

Op 6 april mag de Nederlandse kiezer zich uitspreken over het voorgenomen associatieverdrag met Oekraïne, maar heeft dat eigenlijk wel zin? Wat er met de uitkomst van het referendum gebeurt is voorlopig in nevelen gehuld. Vijf vragen en antwoorden over het GeenPeil-referendum.

1. Wat houdt het associatieverdrag eigenlijk in?
Het verdrag tussen de EU en Oekraïne maakt verregaande samenwerking mogelijk. Veruit het grootste gedeelte van het akkoord bestaat uit afspraken over internationale handel. Daarin zijn afspraken opgenomen over het afschaffen van importbeperkingen en toegang tot elkaars markt.

Een ander belangrijk onderdeel van het verdrag is dat Oekraïne zijn wetten en regels aanpast aan de 'gemeenschappelijke waarden' van de EU. Denk daarbij aan mensenrechten, fundamentele vrijheden en de rechtsstaat. Deze twee delen van het verdrag zijn al voorwaardelijk in werking getreden.

Het laatste plukje van de overeenkomst gaat over onder andere buitenlands veiligheidsbeleid, non-proliferatie, belastingen en asiel. Dit deel is nog niet in werking getreden.

2. Waar staan we nu?
Bijna alle landen in de EU hebben het verdrag al ondertekend en officieel geratificeerd. In Nederland is het ratificatieproces opgeschort tot het referendum over het verdrag heeft plaatsgevonden. Ook België en Cyprus hebben nog niet officieel geratificeerd. Vooruitlopend op ratificatie is een groot deel (zo’n 70 procent) van het verdrag dus wel al in werking. 

De Nederlandse kiezer mag zich op 6 april uitspreken over het verdrag. Het referendum is geldig als er een opkomst is van tenminste 30 procent van de kiesgerechtigden. 

3. Hoe verder na het referendum?
Als uit het referendum een ‘ja’ volgt, dan zal de Nederlandse regering het verdrag in ieder geval gaan ratificeren.

Als de Nederlandse kiezers in meerderheid stemmen tegen het verdrag kan de regering twee dingen doen: of er wordt alsnog een wetsvoorstel ingediend tot goedkeuring van de inwerkingtreding, of er wordt een voorstel ingediend tot terugtrekking. Beide Kamers zullen hier vervolgens over moeten stemmen.

4. Wat gebeurt er met het deel van het verdrag dat al voorwaardelijk in werking is getreden?
Opmerkelijk genoeg stopt de voorwaardelijke toepassing niet als het Nederlandse volk tegenstemt, zelfs niet als de regering en de Kamer vervolgens besluiten het verdrag niet te ratificeren.

Het stopzetten van de voorwaardelijke toepassing van het verdrag kan alleen maar op voordracht van de Europese Commissie en met goedkeuring van alle landen van de EU. Dat is hoogst onwaarschijnlijk. Minister Koenders schrijft hierover: “De vereiste unanimiteit voor opzegging van de voorlopige toepassing ontbreekt.”

5. Wat gebeurt er met de rest van het verdrag?
Je zou denken dat er wel een scenario klaar ligt voor het geval één van de verdragspartners niet wil ratificeren.

Op de vraag wat er gebeurt als Nederland zijn ratificatie intrekt reageren bronnen afhoudend. Een woordvoerder van de Europese Commissie liet het bij een korte verklaring: ”Wij geven geen commentaar op nationale procedures en zullen niet speculeren op mogelijke scenario’s”.

Een bron bij de Commissie, die sprak op voorwaarde van anonimiteit, vertelde RTL Z dat er geen vastomlijnde kaders zijn voor het geval Nederland (of een ander land) het verdrag niet ratificeert en dat eventuele problemen van geval tot geval bekeken zouden moeten worden.

Conclusie: geen duidelijkheid
Al met al is het dus verre van duidelijk wat precies de consequentie zal zijn van een Nederlands ‘nee’. De Nederlandse regering geeft pas openheid van zaken na het referendum, en de Commissie wil er niets over kwijt. Volgens hoogleraar Europees Recht Henri de Waele is het meest waarschijnlijke scenario dat de verdere inwerkingtreding van het verdrag wordt bevroren als Nederland besluit om niet te ratificeren. De delen van het verdrag die nu al van kracht zijn, blijven volgens de hoogleraar dan ook gewoon in werking.

Bekijk hier ook de kritiek van Mathijs Bouman op de kiesdrempel van het referendum:

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`