Geld en Werk

Zo brand je als hoger opgeleide niet op vóór je pensioen

04 januari 2017 05:54 Aangepast: 29 juli 2017 08:00

Niet alleen lager opgeleiden lopen het risico dat ze niet tot hun 67ste kunnen doorwerken, dat risico is er ook voor hoger opgeleiden. Die lopen op een andere manier een risico, zegt bedrijfsarts Ernst Jurgens van de Nederlandse Vereniging van Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde.

"Hoger opgeleiden hebben over het algemeen een betere levensstijl, maar ook voor hen zijn er valkuilen: werkbelasting", zegt hij.

Eerder vandaag waarschuwde de vereniging dat vooral laagopgeleiden vanwege hun gezondheid de pensioenleeftijd nu al niet eens halen, laat staan als die verder omhoog gaat. Dat heeft onder andere te maken met de zware belasting van het lichaam en een ongezonde levensstijl. 

Terwijl het eigenlijk zo simpel is: wie geen zware arbeid verricht en gezond oud wil worden moet gezond eten, meer bewegen, niet roken en minder drinken. "De cijfers wijzen uit dat als je een hoger salaris hebt, je gezonder eet en betere keuzes maakt in je vrije tijd", zegt Jurgens. Maar toch blijkt niet iedereen zich daaraan te houden. "Er is net een wereldwijd onderzoek gedaan naar medisch specialisten. Wat blijkt: ze roken en drinken veel te veel."

Diabetes tast veel eerder dan gedacht cognitieve vermogen aan

Daarnaast is er een tweede valkuil voor hoger opgeleiden: werkbelasting. Niet fysiek, maar vooral mentaal. "Werkdruk is één, maar als je de situatie naar je hand kan zetten is het niet erg. Voor vrouwen is de steun van familie en hun partner heel belangrijk. Als dat goed zit, kunnen ze meer aan. Voor mannen geldt hetzelfde, maar dan met collega's", verklaart hij. Overigens kan leeftijd hierbij ook juist een beschermende factor zijn: "je rent niet meer zomaar achter alles aan".

Verder neemt de kans op chronische aandoeningen, zoals diabetes, toe naarmate je ouder bent. "We zijn er bijvoorbeeld recent achtergekomen dat diabetes al in een veel vroeger stadium dan we eerder dachten het cognitieve vermogen aantast. Je kunt daardoor minder werk aan, terwijl de hoeveelheid werk niet altijd wordt aangepast."

'Ga op tijd naar je bedrijfsarts'

Wie bang is voortijdig op te branden, doet er daarom goed aan om naar de bedrijfsarts te stappen, benadrukt hij. "Onze taak is om te voorkomen dat mensen ziek worden en duurzaam kunnen blijven participeren."

"Je mag ons altijd raadplegen, als je bijvoorbeeld denkt dat je afglijdt, maar liever nog daarvoor. Kom gerust langs als het goed gaat, om te kijken hoe het goed kan blijven gaan", zegt de woordvoerder van de vereniging van bedrijfsartsen.

Ruim de helft kan na 65ste doorwerken

Als je bent geboren na 1954, dan is je AOW-leeftijd nu 67 jaar en drie maanden. Vanaf 2022 hangt de AOW-leeftijd namelijk af van hoe oud mensen gemiddeld worden.

Uit onderzoek van TNO en CBS in 2014 blijkt dat 60 procent van de hoger opgeleiden die tussen de 55 en 59 jaar oud zijn wil doorwerken na zijn 65ste. Zo'n vier van de vijf van de totale groep denkt dat het ook daadwerkelijk lukt.

Betrouwbare cijfers over 65-plussers die nog werken ontbreken. Uit het onderzoek van TNO en het CBS bleek wel dat slechts drie procent van de destijds onderzochte 65 tot 75-jarigen die nog werkten zei eigenlijk niet te kunnen voldoen aan de fysieke en mentale eisen. Een bijna even grote groep had last van burn-out-klachten. Daarbij moet wel gezegd worden dat een hoop mensen in deze leeftijdsgroep toegeeft dat de enquête niet voor hen bedoeld was omdat ze al met pensioen zijn, maar 'toevallig nog een paar uurtjes' werken.

'Hoe fit je hersenen op oudere leeftijd zijn, verschilt per persoon'

Of iemand het werk mentaal nog aan kan verschilt trouwens per persoon, zegt Richard Ridderinkhof​, hoogleraar ​Neurocognitive Development and Aging aan de Uva. Hij deed onder andere onderzoek naar hersengebieden die actief zijn bij 'actiecontrole': doelgericht stoppen en selecteren van gedrag.

"Je hersenen veranderen heel geleidelijk. Voor je 65ste zijn de effecten niet heel dramatisch maar wel meetbaar. Sommige 55+'ers hebben al heel veel issues en anderen hebben nergens last van. Ouderen verschillen meer van elkaar dan je denkt", verklaart hij.

'Je kunt veel compenseren met ervaring en expertise'

Wie ouder wordt, ziet zijn werkgeheugen verminderen. "Daardoor kan je minder goed relevante informatie selecteren. Dat begint overigens al voor je pensioenleeftijd. Ook denk je minder gemakkelijk 'outside the box'. Als er een nieuwe situatie voordoet en je een oplossing moet bedenken, dan hebben ouderen meer moeite met iets creatiefs bedenken dan jongeren."

Erg? "Je kunt een hoop compenseren met ervaring en expertise. Bij delicate kwesties kan je daardoor misschien wel veel beter inschatten wat de gevolgen zijn van een bepaald besluit en kan je beter overwogen beslissingen nemen. Dan heb je er juist profijt bij. Moet je creatief met omstandigheden omgaan, dan ben je in het nadeel", legt hij uit.

Valt er wat tegen te doen?

Wie zijn hersenen 'soepel' wil houden, kan drie dingen doen, zegt hij. Ridderinkhof benadrukt echter wel dat er nog geen 'robuust' wetenschappelijk bewijs voor is. "Maar ach: baat het niet, dan schaadt niet niet."

Omega 3 drie schijnt beschermend te zijn tegen achteruitgang van het lichaam, inclusief je hersenen, zegt hij. "Ook is bij een grote groep aangetoond dat je langer mentaal gezond blijft als je beweegt. En tenslotte kan brain training helpen. Vroeger heette dat 'een kruiswoordpuzzel', maar tegenwoordig zijn er talloze verschillende taal-, reken- en videospelletjes."

`