Ga naar de inhoud
Archiefstukken openbaar

Sybe werd in jaren 80 afgeluisterd door geheime dienst

Sybe Schaap werd zelfs stiekem op de foto gezet door de StB Beeld © Editie NL

Afgeluisterd en achtervolgd worden door een geheime dienst. Dat klinkt als een spannende film, maar voor oud-politicus Sybe Schaap was het de werkelijkheid toen hij in de jaren 80 actief was als filosoof in Oost-Europa. Dat blijkt uit geopenbaarde archiefstukken. "Het afluisteren hoorde bij het leven."

De afgelopen tijd kwamen nieuwe archieven vrij, waaruit blijkt dat Schaap in de jaren 80 afgeluisterd werd door de geheime dienst van Tsjecho-Slowakije: de StB. Dat was voor Schaap eigenlijk geen nieuws. "Je wist toen ook al dat dat gebeurde", vertelt Schaap aan Editie NL.

"Het afluisteren hoorde bij het leven", vervolgt hij. "Ik kwam destijds erg veel in Tsjecho-Slowakije en verzorgde - geheime - lezingen. Ik was er een week, was enorm op mijn hoede en ging vervolgens weer terug naar Nederland."

Daarbij werd hij weleens staande gehouden bij de grens en ook zijn kamer werd weleens doorzocht. "Ze wisten dingen die niemand kon weten."

Achterdochtig

De 'orde van de dag', noemt de oud-politicus het. Daardoor leerde je ermee leven. "Je moest jezelf bijvoorbeeld aanleren om absoluut geen namen te noemen en eigenlijk alles te vergeten wat later tegen je kon worden gebruikt", zegt hij. "Soms was het bijvoorbeeld beter om iemand zijn naam direct te vergeten. Dat hoorde bij de eerste twee geboden: doe niet dom en breng nooit anderen in gevaar."

Kabinet
Lees ook:
Kabinet gaat meer vormen van spionage strafbaar stellen en strenger bestraffen

Ook in Nederland voelde Schaap zich niet altijd veilig. "De tijd van afluisteren heeft zijn sporen achtergelaten. Je houdt toch altijd een klein beetje de achterdocht. Dat is zelfs na het vallen van de Berlijnse muur zo gebleven", vertelt hij. "En de Russen zijn goed in mensen in de gaten houden, zij zitten zeker en vast ook in Nederland", meent hij.

Voor je het weet onder de tap

Het komt in Nederland sowieso vaker voor dat mensen in de gaten gehouden worden, zegt veiligheidsexpert Rico Briedjal. "Ik weet niet hoeveel het in absolute aantallen gebeurt, maar ik weer wel dat Nederland een van de meest tappende landen ter wereld is. Het wordt hier heel erg veel gedaan", zegt hij tegen Editie NL.

Dat kan om allerlei redenen zijn. "Als je bij mij een lading cameraatjes bestelt, is er al reden om je in de gaten te houden. Dan sta je voordat je het weet al onder de tap", meent Briedjal. "Officieel moet je ervan op de hoogte worden gebracht als je onderwerp bent van een groot onderzoek en als er dan verstrekkende zaken - zoals het afluisteren - worden toegepast. Maar er zijn heel vaak al kleine redenen waardoor je daar onderuit kan komen, dus dat gebeurt niet per se heel vaak."

Niet doorhebben

En hoe kan je daar dan achter komen? Dat is zo makkelijk nog niet. "Ik heb er vroeger mee gewerkt, maar zelfs ik zou het niet doorhebben als ik word getapt of in het vizier ben. Het is bijna niet te doen om dat door te hebben."