Ga naar de inhoud
Japanse robot kan lachen

Inschatten wanneer lachen ongepast is: 'Gaat om meer dan humor'

Lachpsycholoog Alida van Leeuwen van lachpsycholoog.nl en emotie-onderzoeker Sander Koole van het VU Beeld © Alida van Leeuwen / Sander Koole

In Japan is het onderzoekers gelukt om een robot op het juiste moment te laten lachen wanneer iemand een grapje maakt. De robot herkent een grapje trouwens niet als grapje, maar reageert op hoe de andere persoon eruitziet en of diegene lacht. Of het lachen gepast is op zo'n moment, is dus nog maar de vraag. Hoe schat je dat eigenlijk in?

De robot heet Erica, en ze lijkt op een levensechte vrouw. Ze lacht dus wanneer een ander lacht, maar humor zelf herkennen is nog lastig voor haar, zo schrijft de Volkskrant. Dat komt mede doordat het erg wisselt wat iemand als humor beschouwt. "Een robot laten lachen kan wel, maar zorgen dat-ie op het goede moment lacht is een veel grotere uitdaging", vertelt Sander Koole, klinisch psycholoog en emotie-onderzoeker bij de VU.

Uitvinder
Lees ook:
Uitvinder laat slang lopen met robotpoten

Men is al langer bezig om robots gedrag aan te leren. "Lachen aanleren is moeilijk, omdat er geen gebruiksaanwijzing is voor humor of voor lachen. Terwijl het wel zo werkt bij een robot, die moet reageren op iets wat enigszins voorspelbaar is. Lachen is opgebouwd uit veel verschillende dingen."

Sociaal gedrag

Lachen draait ook niet puur en alleen om humor en grapjes, zegt Koole tegen EditieNL. "Het gaat ook om sociaal gedrag. We lachen bijvoorbeeld omdat we iets voor elkaar willen krijgen, omdat we onzeker zijn of omdat we aardig gevonden willen worden."

Het is een reactie op degene met wie je in gesprek bent. "Op goede momenten met elkaar lachen zorgt voor een sterkere emotionele band en het gevoel dat je samen een moment deelt. Uit onderzoek blijkt ook dat mensen veel minder lachen als ze alleen zijn."

Bij een echt gesprek heb je continu wederzijdse beïnvloeding. "Dat is bijvoorbeeld veel ingewikkelder dan gewoon vragen beantwoorden. Daarom zijn chatbots voor 'gewone' vragen veel makkelijker te maken", zegt Koole. "Een sociale chatbot die humor kan herkennen is heel lastig om te maken."

Ongepast?

Hoewel lachen positieve dingen kan opleveren, kun je de plank er ook mee misslaan. Zo kun je iemand onbedoeld beledigen. Hoe weet je of het ongepast is om te lachen? Bijvoorbeeld door te letten op lichaamstaal, vertelt lachpsycholoog Alida van Leeuwen. "Zit de ander rechtop of onderuit? Je kunt ook letten op de gezichtsuitdrukking. Kijkt iemand om zich heen of maakt diegene oogcontact?"

Ze
Lees ook:
Ze lachen minder en slaan veel af: 'Maar denk niet dat Oekraïners ondankbaar zijn'

"Objectieve indicatoren om in te schatten hoe je moet reageren zijn bijvoorbeeld intonatie, snelheid van praten en volume", zegt Van Leeuwen. Verder zegt ze dat je vooral bij jezelf moet blijven. "Als je met de groep meegaat dan lach je ook om dingen die je misschien helemaal niet grappig vindt."

Wat gepast is verschilt daarnaast per persoon en cultuur. "De een gaat er wat makkelijker mee om dan de ander. Maar over het algemeen geldt voor lachen dat we ongeveer wel een beeld hebben van wat er gepast is in Nederland", zegt de lachpsycholoog. "Op een begrafenis is het hier normaal gesproken niet gepast, maar toch zijn er ook daar soms situaties waarin lachen toch weer goed is."

Maatwerk

Uiteindelijk blijft het lastig inschatten wanneer lachen gepast is. Het is een soort maatwerk. "Wat iemand gepast vindt qua lachen verschilt per persoon. De ene persoon vindt een bulderlach leuk, de ander vindt dat overdreven en weer een ander vindt een glimlach al genoeg", zegt Van Leeuwen. "Wanneer en hoe je het best kunt lachen, leer je door ervaring."