Middeleeuws skelet

Middeleeuwse monnik heeft een gezicht gekregen: 'Geen aapmens'

06 oktober 2021 16:43
Beeld © EditieNL / Maja d’Hollosy - Skullpting

Een skelet uit de middeleeuwen heeft een naam én een gezicht gekregen. Dankzij een reconstructie weten we nu hoe monnik Wilbert eruit heeft gezien. En dat gebeurt vaker. Onlangs kreeg Krijn, de eerste Neanderthaler van Nederland, een gezicht. Hoe gaat zo'n reconstructie te werk en waarom is het belangrijk dat we het doen?

Het skelet van monnik Wilbert werd jaren geleden ontdekt bij Hof te Zandekerk in Kloosterzande door archeoloog Richard Lensen. Fysisch antropoloog Maja d'Hollosy van Skullpting maakte de gezichtsreconstructie van de archeologische vondst. Daar komt nog heel wat bij kijken.

"Als de schedel heel is, kun je een reconstructie maken. Als er stukjes ontbreken, kun je dat nog wel invullen door bijvoorbeeld te spiegelen", vertelt d'Hollosy aan EditieNL. Voor een goede reconstructie is meer informatie nodig, zoals leeftijd en geslacht, maar dat is vaak uit de schedel te halen. "Andere informatie, zoals de tijd waarin iemand leefde, is ook nuttig. Net als de informatie over het werk wat de persoon deed."

Kleur ogen

Met behulp van dit soort informatie lukte het om monnik Wilbert een gezicht te geven. "De kleur ogen hebben we gegokt, want dat weet je alleen als je DNA hebt. De neus en de dikte van de lippen konden we wel afleiden uit de schedel", aldus d'Hollosy. Ook kun je aan de schedel zien waar de spieren lopen. "Aan een skelet kun je niet zien of iemand dik of dun is, maar daar zijn tabellen voor."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Dit is Krijn: de eerste Nederlandse neanderthaler met een gezicht

Ook over het kapsel van de monnik is zorgvuldig nagedacht: "De monnik is kaal bovenop het hoofd, omdat sommige monniken vroeger werden kaalgeschoren. Waarschijnlijk was hij ook wel kaal geweest gezien zijn leeftijd." De monnik was naar schatting namelijk tussen de 63 en 73 jaar oud.

'Heel normale mensen'

We weten nu dus hoe Wilbert eruit zag, maar waar is dat goed voor? "Zo'n reconstructie en illustratie zijn goed voor educatie en om archeologie naar de mensen te brengen", zegt d'Hollosy. "Soms denken mensen bijvoorbeeld dat iedereen in de steentijd een soort aapmens was, maar dat was niet zo, zeker niet in Nederland. Het waren heel normale mensen om te zien, zoals jij en ik." 

Sinds de middeleeuwen zijn mensen niet meer zo heel erg veranderd. "Behalve dat we langer, dikker en meer vermengd zijn geworden. We zagen er dan weer wel heel anders uit dan de Neanderthaler."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Ötzi de IJsman at alpensteenbok en adelaarsvaren

Neanderthalers

Wie daar alles van weet is steentijdarcheoloog Gerrit Dusseldorp, die betrokken was bij een andere recente reconstructie: die van Neanderthaler Krijn. "Ik heb informatie gegeven over hoe Neanderthalers leefden en eruit zagen en twee paleokunstenaars, Alfons en Adrie Kennis, hebben vervolgens de reconstructie gemaakt."

Hoewel Dusseldorp een expert is op het gebied van Neanderthalers, was het voor hem bijzonder om een reconstructie te zien in plaats van een schedel. "Ook wetenschappelijk heeft zo'n reconstructie een functie. Het helpt bijvoorbeeld om betere reconstructies te maken van vermiste personen of ongeïdentificeerde overledenen."

Neanderthaler Krijn Neanderthaler Krijn

En wie naar Krijn kijkt ziet inderdaad dat we een stuk minder op hem lijken dan op de monnik. "We zagen er anders uit dan de Neanderthaler. Ons voorhoofd is wat hoger en boller en de Neanderthalers hebben een langgerekte schedel", legt Dusseldorp uit. "Er is geen eenduidig antwoord op te geven waarom de schedels er anders uitzien. Het kan natuurlijke selectie zijn, of het is puur toeval."

Er zijn nog meer verschillen tussen ons en de Neanderthalers, maar volgens Dusseldorp is ook het uiterlijk van de moderne mens nog veranderd. "Grotere veranderingen in het skelet zijn niet echt opgetreden, maar we zijn de afgelopen honderdduizend jaar wel eleganter geworden en minder robuust."

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore