Openbaar vervoer

Duitsland schrapt term zwartrijden: 'Zwart wordt met negatief geassocieerd'

24 juli 2021 11:00 Aangepast: 24 juli 2021 13:25
Beeld ter illustratie Beeld © iStock

Het woord 'Schwarzfahren' zul je in Duitse treinen, trams en bussen niet meer horen. De openbaarvervoerbedrijven schrappen het omdat het discriminerend en stigmatiserend zou zijn. Moeten we het woord zwartrijden in Nederland ook in de ban doen?

Het Duitse woord stamt af van het jiddische 'shvarts', dat arm betekent. "Dat slaat terug op mensen die te arm zijn om een kaartje te kopen. Het heeft dus an sich geen raciale connotatie", legt Markus Balkenhol van het Meertens Instituut uit aan EditieNL.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Test Duitse spoorwegen: witte rails tegen de hitte

Maar we moeten volgens Balkenhol verder kijken dan dat. "Dan zie je dat het woord zwart vaak met iets negatiefs geassocieerd wordt. Zwart is iets wat niet mag, iets wat illegaal is. Die negatieve connotatie heeft gevolgen voor het leven van zwarte mensen, het laat zien hoe zwartheid in de samenleving gezien wordt."

Zwart

In Nederland wordt het woord zwart vaker in negatieve context geplaatst. Zoals bij een zwarte dag, wat een dag met een groot ongeluk of een zware tegenslag inhoudt. Of op zwart zaad zitten, wat inhoudt dat je blut bent. Met zwart geld bedoelen we meestal illegaal verdiend geld – bijvoorbeeld met zwartwerken.

Volgens Vivien Waszink, neerlandicus en taalkundige bij het Instituut voor de Nederlandse Taal, is het goed dat er kritisch naar taal wordt gekeken. "Ik snap dat Duitsland dit doet omdat ze willen voorkomen dat het racistisch overkomt. In deze tijd is racisme en discriminatie veel in het nieuws. Er ligt een vergrootglas op onze taal."  

'Kinderachtig'

Maar niet iedereen is het ermee eens. Zo vindt Jan Stroop, taalkundige bij Universiteit van Amsterdam, dat deze discussie doorslaat. "Je moet niet kinderachtig gaan doen. Mogen zwarte inkt en zwart geld dan ook niet meer? Het woord zwart is een neutraal woord, er is niets discriminerends aan."

Reactie NS

De NS laat in een reactie aan EditieNL weten voorlopig niet van plan te zijn om de term te schrappen. "We gebruiken de term zwartrijden nauwelijks, al komt het af en toe wel voor op de website. We krijgen amper reacties van reizigers die het beladen vinden. Maar mocht de term weerstand oproepen, dan is het goed dat we meewerken en gaan we nadenken of de term gewijzigd moet worden. Maar dat is nu nog niet het geval".

Clandestien rijden

Mocht het woord zwartrijden toch ooit in de ban moeten, dan zou het vervangen kunnen worden door 'clandestien rijden', zegt Stroop. "Dat betekent bij wet verboden. Maar nogmaals, ik vind het belachelijk om het woord te schrappen. Taal is een instrument, daar moet je van afblijven. Het ontwikkelt zich vanzelf. Een verandering moet niet dwangmatig worden opgelegd."  

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Sterling laakt discriminatie minderheden in Engels voetbal

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore