Onderzoek

Liegen is spiegelen: zo ontmasker je een leugenaar

23 januari 2021 12:32
Foto ter illustratie Beeld © iStock

Erachter komen of iemand liegt, daar hebben wetenschappers nu een nieuwe manier voor ontdekt. En dat is niet door te kijken of je neus groeit. Wie liegt, blijkt het gedrag van z'n gesprekspartner te imiteren. Het kan een betrouwbare manier zijn om leugenaars te ontmaskeren.

De onderzoekers keken naar de non-verbale communicatie tussen de leugenaar en de gesprekspartner. Wat bleek? We spiegelen het gedrag van de ander meer als we liegen dan wanneer we de waarheid spreken. Ondertussen imiteerde de gesprekspartner ook het gedrag van de leugenaar.

"Hoe moeilijker de leugen, hoe meer er gespiegeld wordt", vertelt onderzoeker en psychologe Sophie van der Zee van de Erasmus Universiteit aan EditieNL. "Bij een makkelijke leugen doen we het minder dan wanneer je een heel verhaal verzint."

Onderzoeker Sophie van der Zee Onderzoeker Sophie van der Zee

Hoofd belast

Dat spiegelen komt door de cognitieve belasting. Als je liegt, dan is je hoofd belast en ben je volgens de onderzoeker eerder geneigd om het gedrag van de ander te imiteren. Een voorbeeld: "Door bepaalde verhoortechnieken te gebruiken, kun je het moeilijker maken voor de leugenaar. Dit kan bijvoorbeeld door te vragen of de persoon in omgekeerde volgorde kan herhalen wat er is gebeurd."

Wie liegt heeft het daar moeilijk mee en moet hard nadenken, waardoor het spiegelen erger wordt.

Niet manipuleren

Het spiegelgedrag kun je niet manipuleren, in tegenstelling tot ander gedrag. Het gaat namelijk automatisch. Zo imiteren we het gedrag van mensen ook als we ze aardig vinden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Zweten in een leugendetectiepak: 'Zelfs de dominee loog'

Van der Zee: "En dat maakt dit zo betrouwbaar voor bijvoorbeeld politieverhoren. Met het blote oog is het niet zo goed te zien, maar wel aan de hand van data die we hebben verkregen via sensoren.

Trekjes

Toch is het eruit pikken van een leugenaar niet zo gemakkelijk, zegt oud-rechercheur Klaas Jan Dijkema. "Er zijn geen standaard tekenen waaruit blijkt: hé, die verdachte liegt, of als verdachten dit doen, dan weet ik dat ze liegen."

Rechercheurs gaan tijdens verhoren op zoek naar trekjes. "Het is eigenlijk een spel. Wat zijn iemands trekjes? En veranderen die trekjes als ik een bepaald onderwerp aanhaal? Je ziet mensen zweten, zich in bochten wringen, aan dingen pulken... en soms valt dan op: hé, die pulkt de hele tijd aan z'n snor als het over een bepaald onderwerp gaat."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Onderzoek naar liegen: wanneer gaat een leugen te ver?

In 2001 merkte Dijkema dit bijvoorbeeld op tijdens het verhoren van de verdachte in de moord op de 15-jarige Jan de Wit uit Oude Pekela. "We kwamen tot de overtuiging dat het de buurman moest zijn. Die had een alibi, waar we aan twijfelden, en een motief."

Vanaf dag een vond Dijkema dat de verdachte signalen gaf dat hij loog. "Als het om het motief ging, werd hij heftig en praatte hij snel en op verontwaardigde toon. Onze interpretatie was dat hij iets probeerde te rechtvaardigen. Als het alibi aan de orde kwam werd hij juist bedachtzaam en lette erg op zijn woorden." Het gevoel bleek te kloppen: de tweede dag bekende de verdachte, toen het alibi werd ontkracht.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore