Durf jij te kijken?

Onderwater-horror: filmmakers dol op onze angst voor open water

15 juli 2019 14:20 Aangepast: 15 juli 2019 18:42
Krijg jij hier ook zweethandjes van?

Snap jij niets van mensen die zonder zorgen van een boot springen, de zee induiken of zorgeloos rondzwemmen in een groot en vooral diep meer? Grote kans dat jij dan lijdt aan thalassophobie, oftewel angst hebt voor open water. Filmmakers spelen maar al te graag in op deze natuurlijke angst. Zo ook de makers van de recent verschenen onderwater-horrorfilm Crawl.

Een diepe en donkere zee waarvan we geen idee hebben wat er zich allemaal in bevindt. Enge grote dieren, monsters misschien wel of iets anders smerigs dat ons zeker weten die donkere diepte kan insleuren. Herkenbaar? Deze angst voor open water en vooral voor alles wat er onder het wateroppervlakte zit, heet thalassophobie.

Onvoorspelbaar = niet leuk

"Het is een heel logische angst", zegt klinisch psycholoog Ariane Faas tegen Editie NL. "Open water is niet te controleren. Je ziet niet wat er onder je zit. Het is onvoorspelbaar en dat vinden mensen over het algemeen niet leuk. Voor een grote groep mensen is een donkere zee best eng. Soms kan dat best ernstige vormen aannemen, dat iemand gewoon echt niet het water in of zelfs op een boot durft. Maar daar is natuurlijk wel mee te leven."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Reddingsbrigade: kijk uit met plotselinge kou bij zwemmen in meertjes

Voor filmmakers is deze natuurlijke vrees voor open water als een dankbare bron van inspiratie. Afgelopen week verscheen de onderwater-horrorfilm Crawl in de Nederlandse bioscopen, waarin de hoofdpersoon haar vader gaat zoeken in een door een orkaan ondergelopen kelder. In het diepe, donkere water blijken ineens alligators rond te zwemmen.

Jaws

"Filmmakers haken hier maar wat graag op in", zegt ook filmdocent Constant Hoogenbosch tegen Editie NL. Al sinds 1954, toen de film Creature from the blue lagoon verscheen. "Maar Jaws, uit 1975, is de eerste film die er écht optimaal mee speelt. We weten gewoon niet wat daar in die donkere zee zit. We weten minder over de diepste delen van de oceaan dan van de maan. Dat mysterie en angst voor diepte gaan daarin samen."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

'Beeld van haaien in media vaak onterecht'

Bovendien zegt Hoogenbosch dat 'wij als landdieren' in het water extra zwak zijn. "We leggen het af tegen alle vissen, zeker de roofvissen. Als er dreiging is kunnen we ons niet verdedigen in het water, dat maakt ons kwetsbaar. In Crawl gaat het over krokodillen, over oerbeesten met oerkrachten waar we ontzag voor hebben. In de film wordt dat nog eens aangezet", zegt Hoogenbosch.

Angst voor haaien 

Volgens de filmdocent ontstond er na het succesvolle film Jaws echt angst voor haaien bij veel kijkers. "Het bekendste shot van die film staat ook op de filmposter: een enorme haaienkop diep onder vrouwenbenen. Dat shot laat zien dat je het niet in de gaten hebt. De toeschouwer weet meer dan de personages en roept: 'Ga uit dat water!' Het niet weten vergroot de suspense."

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Kenny vangt een pijlstaartrog in Zeeland: 'Dit had ik nooit verwacht'

Handige angst

Kunnen we nu verwachten dat bioscoopbezoekers massaal met thalassophobie de film verlaten? Klinisch psycholoog Faas denkt van niet. "Mensen worden niet banger door een film als Crawl. De film grijpt in op een algemeen gedeelde angst, die je al hebt of niet."

Volgens Faas is het hebben van thalassophobie overigens niet alleen maar negatief. "Het is best een handige angst, want in water kunnen wij niet heel lang overleven. Het is niet onze basis. Zeker als het diep is, kan het best gevaarlijk zijn. Dus de alertheid of angst die we erbij voelen is gepast."

Onderwater-watchlist

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`