Campagne Statenverkiezingen

Eerste Kamer: stem uit Flevoland 26 procent belangrijker dan stem uit Friesland

17 maart 2015 13:45 Aangepast: 17 maart 2015 18:52
Beeld © ANP

De verkiezingen voor de Provinciale Staten bepalen ook de zetelverdeling in de Eerste Kamer. Maar doordat die Eerste Kamer 'getrapt' gekozen wordt, telt niet iedere stem even zwaar mee. Een stem uit Flevoland telt wellicht 26 procent zwaarder dan een stem uit Friesland. Hoe kan dat?

De leden van de Provinciale Staten kiezen op 26 mei de Eerste Kamer. Krijgt ieder Statenlid gewoon één stem?
Nee. Niet iedere stem is evenveel waard. Iedere stem van een Statenlid krijgt een aantal 'punten', de zogenoemde 'stemwaarde'. Voor Zuid-Holland is die 655, voor Flevoland en Zeeland 98.

Dus een stem uit Zuid-Holland is zes keer zo belangrijk als een uit Flevoland?
De stem van het individuele Statenlid wel. Maar in Zuid-Holland wonen een stuk meer mensen, terwijl er 55 Statenleden zijn. Dat is maar ietsje meer dan in Flevoland, waar 41 Statenleden zijn. En daar is die stemwaarde nu juist op gebaseerd: op het aantal Statenleden en op het aantal inwoners.

Aha. Dus het is precies eerlijk verdeeld en elke stem van elke kiezer telt even zwaar mee?
Nee. Dat is nu juist het punt: niet iedereen die op 18 maart stemt, is even belangrijk voor de zetelverdeling van de Eerste Kamer. De 'stemwaarde' is namelijk gebaseerd op het totaal aantal inwoners op 1 januari 2015. Maar in Flevoland wonen meer kinderen dan in bijvoorbeeld Limburg. En kinderen mogen helemaal niet stemmen. Bovendien verschilt de opkomst van provincie tot provincie.

Zo kan het dat de stem van één kiezer, als je die omrekent naar Eerste Kamerstemmen, in de ene provincie veel meer uitmaakt dan in de andere. Over het algemeen geldt: hoe meer kinderen, en hoe lager de opkomst, des te zwaarder telt je stem mee voor de Eerste Kamerverkiezingen. 

En hoeveel scheelt dat dan?
De researchredactie van RTL Nieuws heeft voor Editie NL op basis van de verkiezingen van 2011 berekend hoeveel de ene stem meer waard was dan de ander. We hebben voor elke provincie het aantal Statenleden vermenigvuldigd met de stemwaarde. Als je dat deelt door het aantal mensen dat een geldige stem heeft uitgebracht, weet je hoeveel 'punten' een stem waard is in de Eerste Kamerverkiezing. 

In 2011 was een stem in Flevoland 2,652 procent van een punt waard. Een stem in Utrecht telde voor 2,174 procent. Dat betekent dat een stem uit Flevoland bij de vorige Eerste Kamerverkiezingen 22 procent zwaarder meetelde dan een stem uit Utrecht. 

En hoe zit het dit jaar?
Voor dit jaar hebben we een verwachting berekend van de waarde van iedere stem. Op basis van die schatting blijkt dat een stem uit Flevoland waarschijnlijk weer het zwaarst mee gaat tellen: 2,788 procent van een punt. Een stem uit Friesland, waar de opkomst traditioneel wat hoger is, zal als de voorspelling klopt, slechts voor 2,209 punt meetellen. Dat betekent dat een stem uit Flevoland 26 procent zwaarder meetelt dan een stem uit Friesland.

Maar kan het ook anders?
Ja. Je kunt de stemwaarde ook baseren op het aantal geldige stemmen in een provincie, in plaats van op het inwonertal. Toen de huidige systematiek in 1983 werd ingevoerd, is dat ook voorgesteld. Maar een meerderheid in de Tweede Kamer vond dat staatsrechtelijk niet netjes, omdat Statenleden alle inwoners horen te vertegenwoordigen en niet alleen hun eigen kiezers. 

De Kiesraad zegt in een reactie dat het huidige systeem wordt gehanteerd omdat het zo in de Kieswet staat. Een woordvoerder zei verder dat die wet wellicht een update nodig heeft, maar dat dat aan de politiek is.

ZIE OOK: Bekijk hoe zwaar jouw stem meetelt bij de Eerste Kamerverkiezingen

Bekijk de reportage uit Editie NL:

 

Editie NL / Frank Tieskens

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

`