Van beton tot bioplastic

De groene belofte van olifantsgras: 'De weg naar de markt is lang'

09 oktober 2020 06:00 Aangepast: 09 oktober 2020 17:54
Eerste oogst olifantsgras, ook wel Miscantus Beeld © ANP

Het is duurzaam, groeit als kool en kan als grondstof dienen voor bioplastic, papier en bouwmaterialen zoals beton. Olifantsgras wordt al een tijdje bejubeld om zijn mogelijkheden. Gertjan de Jong is deel van een groep Nederlandse ondernemers die experimenteert met de toepassingen van dit rietachtige gewas. "Er kan zoveel mee", zegt hij. Maar de weg naar succes is lang.

In 2010 startte een kleine groep boeren in Haarlemmermeer bij wijze van proef met het verbouwen van olifantsgras, een gewas uit Azië. Onder de rook van Schiphol, want de luchthaven had grote last van ganzen en die werden daarom bijvoorbeeld vergast.

Olifantsgras, dat rustig drie meter hoog wordt, bleek een goed middel om de beesten te verjagen. En dat niet alleen, want de betrokken boeren en onderzoekers van de Wageningen Universiteit (WUR) zagen in het plantje een grote belofte voor de toekomst. Het is duurzaam, gedijt goed op Nederlandse bodem en je kunt er van alles van maken.

"Het kan in de toekomst een belangrijke grondstof worden voor bioplastics, papier, karton enzovoorts", zegt onderzoeker Arjan Koomen. In ruwe vorm kan olifantsgras fungeren als stalstrooisel of kachelbrandstof, maar na bewerking zijn er ook bouwmaterialen en biobrandstoffen van te maken, weten ze bij de WUR.

Gertjan de Jong van Elgra Gertjan de Jong van Elgra

Erin gerold

En daar zijn inmiddels ook al een aantal ondernemers opgesprongen, zoals de Nieuw-Vennepse Gertjan de Jong. Bevriende boeren gingen aan de slag met olifantsgras. Er volgden gesprekken. "Zo ben ik erin gerold, een jaar of zes geleden en ik ben een reis gaan maken om te onderzoeken wat er allemaal mee kan", zegt hij.

Naast een drukkerij runt hij inmiddels een een olifantsgrasbedrijf met de naam Elgra, onder de merknaam Gooed verkoopt hij strooisel voor dierenhokken, pellets en tuinbedekking van het materiaal. Het is laaghangend fruit, weet de ondernemer, want dit zijn de snelle commerciële toepassingen van het gewas.

Weg naar de markt

Zijn droom is om een bijdrage te leveren aan een groenere economie met olifantsgras. De Jong steekt daarom zijn tijd en geld ook in projecten die de belofte van olifantsgras moeten helpen waarmaken.

"Ik ben een soort spin in het web, wil samen met de boeren, onderzoekers en bedrijven een weg naar de markt vinden", aldus De Jong.

Tekst gaat door onder de video.

Papier, plastic en beton

Er wordt bijvoorbeeld gewerkt aan papier gemaakt van olifantsgras. Dat kan het gebruik van hout als basis ontlasten. "Een boom heeft dertig jaar nodig om te groeien, olifantsgras kan elk jaar geoogst worden en heeft een hogere opbrengst per hectare", zegt De Jong.

In samenwerking met het Kenniscentrum Papier en Karton (KCPK) moet dat bovendien een biologisch, chemievrij papier worden. "Bacteriën en schimmels kunnen de chemische processen vervangen", weet de ondernemer.

'Alles wat je maar wil'

Een plastic met vezels van olifantsgras behoort ook tot het palet. Dan worden de vezels ingezet als granulaat, een materiaal dat normaal bestaat uit kunststof korrels. "We maken een mix van vezels en polypropeen. Dat kun je vervolgens omvormen tot alles dat je maar wilt."

Zo wordt in het innovatiecentrum BouwLab R&Do in Haarlem getest met het maken van spoorbielzen voor de NS, weet de ondernemer te vertellen.

Olifantsgras kan als vezel op eenzelfde manier gemixt worden met beton. Relatief jonge Nederlandse bedrijven zoals Vibers en Bio Bound werken hier bijvoorbeeld mee.

Duurzaam isolatiemateriaal

De Jong zelf heeft zijn zinnen gezet op een ander veelgebruikt bouwmateriaal: isolatiemateriaal. "Net als bij papier, werken we aan een duurzamere versie", zegt hij. Een soort groene versie van het 'fossiele' piepschuim. En dat gebeurt met de schimmel mycelium.

"Die laten we groeien op olifantsgras. Onder bepaalde condities." Uiteindelijk vormt zich een schuimachtig materiaal in een gewenste vorm. "Het is licht en zacht, heeft hoge isolatiewaarden en is vocht- en brandwerend", aldus de ondernemer. Dat moet uiteraard allemaal nog officieel worden aangetoond.

'Isolatie-piepschuim' van Olifantsgras 'Isolatie-piepschuim' van Olifantsgras

Veel, snel en goedkoop

Net als de commerciële haalbaarheid van al deze projecten. Misschien wel het allermoeilijkste aan het hele verhaal, weet De Jong. "De weg naar de markt is ingewikkeld, dat gaat zeker nog wel even duren", zegt hij. De huidige industrie is gewend aan veel, snel en goedkoop. "Er is veel geld en durf voor nodig om het echt een succes te maken."

De ondernemer praat ook met grote bedrijven in de sector, zegt hij, zoals in de bouw en papierindustrie. Ook volgens de WUR is er interesse vanuit onder meer de papiersector, maar voordat er serieus geïnvesteerd kan worden is het onder meer nodig dat het gewas op veel grotere schaal wordt verbouwd.

'Wanneer de grootschalige doorbraak komt weet ik natuurlijk ook niet.'

Grotere vraag

"Voordat boeren grootschalig gaan telen is natuurlijk een grotere vraag nodig", zegt Christiaan Bolck, programmamanager hernieuwbare materialen bij de WUR. Volgens hem zouden boeren kunnen werken in coöperaties om de teelt commercieel aantrekkelijk te maken."Naar voorbeeld van wat we in het verleden hebben gedaan met de suikerbieten, melk en aardappelen." 

De vraag vanuit de markt naar meer duurzame producten groeit al, maar hier kan de overheid ook een rol spelen, zegt Bolck. "Overheidsingrijpen kan, of misschien wel moet, een bijdrage leveren." Hij denkt aan stimulerend beleid of beleid dat het gebruik van fossiele materialen juist ontmoedigt.

De coronacrisis maakt stimuleren er niet makkelijker op, maar volgens de kenner is de bereidheid er wel en is er voldoende geld om te investeren. "Wanneer de grootschalige doorbraak komt weet ik natuurlijk ook niet." 

Rendabel maken

"Kijk, de bouwwereld gaat niet zomaar investeren in een piepschuim dat tien keer duurder is dan de huidige", zegt De Jong over zijn route naar het grote publiek. Rendabel maken is moeilijk en kan volgens hem ook niet zonder hulp van de overheid.

Aan die business case moet dus nog flink gesleuteld worden. "Maar over vijf jaar hoop ik een heuse olifantsgrasfabriek te hebben neergezet", aldus de Jong.

Energieweek

RTL Z Energieweek

Zonnepanelen, energie opwekken, isoleren. Om de klimaatverandering tegen te gaan moeten ondernemers en particulieren verduurzamen. Maar wat zijn de spelregels en waar zit de winst? RTL Z zoekt het uit in de Energieweek, van 5 t/m 9 oktober, in samenwerking met Essent.

Altijd weten wat er speelt?
Download de gratis RTL Nieuws-app en blijf op de hoogte.

Playstore Appstore

Dit is een artikel van