Ga naar de inhoud
Zahra Boufadiss

Mijn identiteit, mijn keuze

Die V in mijn paspoort was me nooit opgevallen. Wel gek, want die ene letter bepaalt een groot deel van mijn identiteit: ik ben een vrouw. Niet heel verassend in mijn geval, want die letter past bij m’n gevoel. Maar niet iedereen komt daar zo makkelijk vanaf. Sommige mensen worden bijvoorbeeld geboren in het lichaam van een man, maar voelen zich vrouw of non-binair. Niet meer dan logisch dat zij die letter dan ook op hun geboorteakte willen aanpassen. 

Vroeger moest je als transgender eerst naar een chirurg; je was verplicht om je geslachtsorganen te wijzigen en gesteriliseerd te worden. Transgenders met een kinderwens hadden het nakijken. En naast het ondergaan van allerlei ingrijpende operaties kon alleen de rechter je geboortegeslacht aanpassen. In 2014 werden de sterilisatie-eis en de gang naar de rechter gelukkig afgeschaft. Een grote stap voorwaarts, maar nog steeds zijn transgenders afhankelijk van anderen om het geslacht op hun geboorteakte aan te passen.

Om je geslachtsletter nu te veranderen, heb je een verklaring van je psycholoog nodig. En daar moet je minstens drie maanden op wachten. Dat is niet alleen vervelend, maar levert vooral nare situaties op voor transgender personen. Een klein voorbeeld. Je hebt pas ontdekt dat je je vrouw voelt. Je draagt vrouwenkleding, make-up en hebt lang haar. Op Schiphol krijg je vervelende vragen van douaniers. Die letter M komt niet overeen met wie zij voor zich zien. “Kunt u dat uitleggen?” Voortaan besluit je dus maar niet meer op reis te gaan. En zo zijn er nog tal van andere situaties die je besluit te ontlopen.

Daarom is het ook zo’n goed idee dat onze regering die deskundigenverklaring wil schrappen als eis. Je moet van M naar V kunnen, zonder dat daarvoor zo’n betuttelend papiertje nodig is. De psychologen die dat soort gesprekken met transgender personen moeten voeren, voelen zich vaak ook ongemakkelijk. Wie zijn zij om te bepalen wie ze voor zich hebben? Alleen jij – en niemand anders – kan bepalen wie je bent.  Bovendien gaat de definitieve verandering van je letter pas in na twaalf weken bedenktijd. Dus eventuele spijtoptanten kunnen hun verandering ongedaan maken. 

IKEA
Lees ook:
IKEA geeft transgender personeel betaald verlof om van geslacht te veranderen

Deze wetsverandering zou het leven voor transgenders een stuk aangenamer maken. Dus wat kan je hierop tegen hebben? Toch zeggen critici bijvoorbeeld dat de problemen van transgenders hiermee niet zomaar worden opgelost. No shit, Sherlock, maar ieder probleem dat wél wordt opgelost, is er één. Pakken we daarna de andere problemen aan, deal? Andere criticasters zijn bezorgd, omdat deze wet misbruikt zou kunnen worden door ‘kwaadaardige mannen’. Mannen, die een V in hun paspoort nemen, om vrouwen lastig te vallen... Vrouwenfaciliteiten zouden niet meer veilig zijn. Dit soort zorgen klinken in eerste instantie misschien nobel: mannen die vrouwenkleedkamers binnensluipen, brrr. Maar dat soort spookverhalen hebben geen enkele basis in de wetenschap of praktijk.

In landen als Ierland en Noorwegen is de deskundigenverklaring daarom allang afgeschaft. En buiten een paar incidenten om, heeft dat niet geleid tot een stroom van misbruik. Door het opblazen van enkele incidenten lijkt het alsof dit een veelvoorkomend probleem is. Niet dus. Behoorlijk naïef trouwens, om te denken dat zedendaders zich laten tegenhouden door een lettertje in hun paspoort. Alsof vrouwen alleen om deze reden veilig zijn!? 

Misbruik moet in de gaten worden gehouden. En waar nodig: ingrijpen. Maar transrechten inperken omdat zedendelinquenten mogelijk misbruik maken van dat recht? Alsof je mensen een mobiele telefoon ontzegt, vanwege WhatsApp-fraudeurs. Oneerlijk en stigmatiserend.

Zo moeilijk is het niet: met deze wet wordt het leven van transpersonen een stuk fijner. Tegenstanders van deze wet overtuigen allerminst met hun irrationele angsten. Laat feiten en praktijk alsjeblieft het debat bepalen, in plaats van de onderbuik. Vroeger konden transgenders de gang van hun leven amper zelf bepalen. Dat is gelukkig veranderd, maar we zijn er nog niet. Wanneer transpersonen niet meer van artsen afhankelijk zijn, krijgen zij eindelijk hun autonomie terug. Zij kunnen zelf het best bepalen, wie zij zijn. Net als jij en ik.

Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.