Ga naar de inhoud
Piet Rietman

Door de energieprijzen de schulden in

Als bij de minste of geringste storm je huis instort, dan is de storm het probleem niet. De bouwkundige staat van je huis is het probleem.

Daar denk ik vaak aan, nu veel besproken wordt hoe de koopkracht van mensen daalt door de hoge inflatie. Die inflatie zal boven de 5 procent zitten dit jaar en de lonen willen nog niet zo stijgen. Een koopkrachtdaling van 3 procent lijkt geen gek scenario voor 2022. Waarbij moet worden gezegd dat dit een gemiddelde is en dat het voor lage inkomens wel eens anders zou kunnen uitpakken. De 20 procent laagste inkomens betalen al gauw 13 procent van hun inkomen aan energiekosten.

En toch ontkomen we er niet aan dat af en toe de koopkracht daalt. Die koopkracht bestaat uit twee componenten: inkomens en prijzen. De inkomenskant is in Nederland altijd redelijk stabiel. Lonen stijgen in een slecht jaar met 1 procent en in een goed jaar met 3 procent, maar nooit veel meer of minder. Via verlagingen van de inkomstenbelasting kan de koopkracht wat bijgeplust worden. Uitkeringen en pensioenen zijn uiterst voorspelbaar.

De koopkracht kan eigenlijk alleen dalen door plotselinge schokeffecten aan de kant van de consumentenprijzen. Problemen in toeleveringsketens, in de nasleep van de coronacrisis. De Russische inval in Oekraïne. Twee crises die niemand zag aankomen, op virologen en Ruslandkenners na dan. Er zal ook altijd weer een nieuwe onvoorziene crisis zijn, met gevolgen voor de consumentenprijzen.

Kijk maar eens naar het pakket van goederen en diensten dat het CBS gebruikt om de consumentenprijsindex (oftewel inflatie) te meten. Huur, auto's, huishoudelijke apparaten, energie, voeding. Bij zowat alle categorieën kun je wel een crisissituatie bedenken waardoor de prijzen plotseling omhoog schieten. Een internationale handelsoorlog, het boycotten van een voedselproducerend land, mislukte oogsten door droogte.

Energiecontract
Lees ook:
Energiecontract loopt af, wat nu? Dit kun je doen

En soms zullen we zelfs vrijwillig keuzes willen maken die de prijzen nog verder opdrijven. In reactie op oorlogsmisdaden klinkt de roep om nog meer sanctiepakketten. Het voelt vreemd aan om het effect op de Nederlandse koopkracht onderdeel te laten zijn van die afweging.

Huishoudens zouden meer schokbestendigheid moeten hebben, zodat het niet uitmaakt dat sommige jaren de koopkracht stijgt en in sommige jaren daalt. Die schokbestendigheid bereik je door grotere koopkrachtstijging in de goede jaren, door minder vermogens- en inkomensongelijkheid, door minder mensen onder de armoedegrens te laten leven. 

Het lastige van die oplossingen is dat het allemaal langetermijnoplossingen zijn. Voor de korte termijn zijn er niet echt oplossingen. Wie met de auto naar het werk gaat móet de hogere benzineprijs betalen. En de verwarming kan best wat lager, maar niet uit. Zeker niet als je op leeftijd bent of als je kleine kinderen hebt.

Ook de energiebedrijven komen niet met oplossingen. Laatst hadden ze een gezamenlijk persbericht waarin ze signaleerden dat steeds meer huishoudens in de problemen komen. Hun oplossing: budgetcoaching. Nu kan inzicht in je financiën je inderdaad op het spoor brengen van onnodige uitgaven, maar onnodige uitgaven zijn niet de kern van het probleem. De combinatie van een laag inkomen met plotseling stijgende prijzen is de kern van het probleem.

En dus zullen we de komende jaren niet alleen aan de schokbestendigheid van huishoudens moeten werken, maar ook aan het oplossen van schulden. Minnelijke trajecten, schuldenpauzes en schuldkwijtschelding zetten daarbij de meeste zoden aan de dijk. Niet alleen voor het welzijn van de betreffende huishoudens en voor de overheadkosten van de energiebedrijven. Maar ook voor de toekomst.

Een land waar een deel van de bevolking incassobureaus en deurwaarders van het lijf probeert te houden, is slecht voorbereid voor de koopkrachtdaling die de volgende crisis met zich meebrengt.