Ga naar de inhoud
Piet Rietman

Het lot van de columnist: de duidingspiraal

Het jaar 2021 trapte ik af met mijn eerste column bij RTL. Ik schreef dat columnisten eigenlijk vreselijke types zijn. En hoe hun kijk op de actualiteit onderhevig is aan marktwerking:

"Als je marktwaarde bestaat uit het roepen van dingen die opvallen, ga je die dingen roepen, waarna ze niet opvallend meer zijn."

Ik heb geprobeerd een jaar lang niet mee te doen aan de waan van de dag, maar moeilijk was dat wel. De hele zomer en herfst beheersten personeelstekorten de actualiteit, bijvoorbeeld. Over het algemeen doordat werkgevers de media opzochten met de boodschap dat ze hun productiviteit moesten verlagen door de personeelstekorten.

Een extra dag in de week dicht, de kwaliteit van de dienstverlening verlagen, noem maar op.

Die boodschap slaat aan, want inderdaad: productiviteitsverlaging is voor niemand goed. De omzet van het bedrijf is lager, de werkgelegenheid is lager. En als maar genoeg bedrijven dat doen, groeit de economie niet meer. Alleen maar verliezers.

Productiviteitsverlaging was alleen wel de oplossing van individuele bedrijven en sectoren: met de totale productiviteit ging het prima. En er staan de voordelen van personeelstekorten tegenover. De positie van werknemers en werkzoekenden wordt sterker. Dat kan zich vertalen in hogere lonen en betere secundaire voorwaarden. En in meer keuzevrijheid: in een arbeidsmarkt met personeelstekorten is het veel makkelijker om iets te gaan doen dat je leuker of zinniger vindt.

Om die kant van het verhaal te laten horen heb ik een flink deel van 2021 besteed aan columns, quotes en tweets over die kant van de personeelstekorten. "Countering the narrative", noemen mediamensen dat dan: het gesprek overnemen met je eigen invulling.

"Stappen in een frame", noemen andere mediamensen dat weer. Je besteedt je tijd aan een onderwerp dat een ander gekozen heeft. Waarmee je de boodschap versterkt dat dit onderwerp hét onderwerp van het moment is.

Bedrijven
Lees ook:
Bedrijven halen alles uit de kast voor personeel: 'Je krijgt er een huis bij'

U, de lezer van deze column, bent niet gemiddeld. Het is de dag na oud&nieuw en u had iets gezelligs kunnen doen, maar u leest een column van een econoom. U consumeert misschien meer media-uitingen dan gemiddeld en bent iets hoger opgeleid, of had dat kunnen zijn. U gelooft in 'countering the narrative'. Want u ziet veel narratieven langskomen en begrijpt die dynamiek. 

Maar veel van uw medemensen zijn meer van het 'stappen in een frame'. Stel je bijvoorbeeld eens voor dat je niet vaak artikelen leest, maar wel vaak de koppen leest. Dan weet je dat er in 2021 iets was met personeelstekorten. En verder niets.

Dan denk je bijvoorbeeld ook dat er iets aan de hand is met 'loon-prijsspiralen'. Maar er is precies niks aan de hand met loon-prijsspiralen. Het effect van de inflatieverwachting op de loongroei is lager dan ooit, de relatie tussen lonen en inflatie wordt überhaupt al decennialang zwakker. Een loon-prijsspiraal is daardoor geen reëel scenario. Het was dus geen wonder dat de afgelopen weken veel economen dat zeiden in de media.

Maar toch verschenen er artikelen over. Ik deed zelfs een keer mee aan een stuk waarin álle geciteerde mensen zeiden dat er geen kans is op een loon-prijsspiraal. Er was gewoon niemand die vond van wel.

Ontkennen dat iets een ding is, maar het ding groter maken door er toch over te praten. Het lijkt onschuldig – wat maakt het nou uit als we met zijn allen praten over niets – tot het moment dat het echt effect heeft.

Van onderwerpen als inflatie, consumptie en sparen weten we dat het niet heel rationele verschijnselen zijn. Het is moeilijk te voorspellen omdat het te maken heeft met gedrag en sentiment. Praten over niets kan het sentiment doen omslaan, waarna het toch iets is. Zo creëren duiders hun eigen spiraal.