Piet Rietman

Lok bedrijven door te investeren, niet met lagere belastingen

18 november 2021 06:50

Nu zowel Unilever als Shell op papier Brits worden, moeten we het woord 'vestigingsklimaat' eens een nieuwe invulling geven.

De afgelopen tijd was vestigingsklimaat vaak een eufemisme voor lagere belastingen. Dat vestigingsklimaat was oorspronkelijk best goed. Shell betaalde, zo gaven zij in 2019 toe, nauwelijks winstbelasting.

Maar er waren ook andere bewegingen. De door bedrijven gewenste afschaffing van de dividendbelasting – kosten 1,9 miljard euro – ging niet door.

De voorgenomen verlaging van de winstbelasting ging alleen door voor winsten tot twee ton, waardoor het mkb profiteert maar grotere bedrijven nauwelijks. Hier bovenop komt binnenkort de 'vertrekboete' voor bedrijven die hun zetel naar het buitenland verplaatsen.

Er zijn meerdere goede redenen voor het vertrek, maar het sommetje is uiteindelijk niet moeilijk. Als de belastingdruk niet afneemt en het wordt binnenkort duur om te vertrekken, dan is dit een mooi moment om te gaan.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Afschaffing dividendbelasting alweer in prullenbak

Het is begrijpelijk dat een Kamermeerderheid niet alsnog de dividendbelasting wil afschaffen. We weten zeker dat bij de huidige belastingdruk bedrijven vertrekken, maar weten niet zeker of ze blijven bij een lagere belastingdruk.

Een race naar de bodem kan resulteren in zowel vertrekkende bedrijven als bedrijven die blijven en minder betalen. Langs beide wegen komt er hoe dan ook minder belastinggeld binnen.

Het vestigingsklimaat verbeteren – voor die belastinginkomsten maar bijvoorbeeld ook voor de banen, productiviteit en innovatie – kan met slimmere instrumenten.

Een klimaatneutraal land met een goede infrastructuur en een hoog niveau van onderwijs en onderzoek, is een heel aantrekkelijk land om je als bedrijf te vestigen. Zo'n vestigingsklimaat kost geld, net zoals belastingverlagingen geld kosten, maar om drie redenen is dit een heel andere manier van geld uitgeven.

Investeren in plaats van belastingen verlagen

Ten eerste profiteren burgers ook van deze investeringen, terwijl ze niet profiteren van belastingverlagingen voor bedrijven. Los van hoe het is voor bedrijven, is het als burger fijn om in een klimaatneutraal land met een goede infrastructuur en een hoog niveau van onderwijs en onderzoek te wonen. In dat land zijn onze inkomens en ons welzijn hoger.

Ten tweede is het bij deze investeringen geen probleem als er een race met andere landen ontstaat. Als landen om en om belastingen verlagen hebben ze uiteindelijk allemaal minder belastinginkomsten. Als landen om en om investeren in klimaat, infrastructuur, onderwijs en onderzoek dan staan ze er uiteindelijk allemaal béter voor.

Ten derde kunnen we met zulke investeringen ook differentiëren in welke bedrijven we een goed vestigingsklimaat willen bieden en welke niet. Infrastructuur, onderwijs en onderzoek zijn daarbij best onomstreden.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Bijna kwart bedrijven verwacht tot 2100 niet klimaatneutraal te zijn

Maar je kunt je voorstellen dat er bedrijven zijn die zich graag vestigen in een land dat klimaatneutraal is, omdat hun bedrijfsvoering dat ook is, terwijl er andere bedrijven zijn waarvoor dit moeilijker is. Het eerste type bedrijf wíl je graag binnenhalen en het tweede wil je graag stimuleren om zich aan te passen.

Differentiëren beschermt ook bedrijven die hun maatschappelijke verantwoordelijkheid nemen tegen bedrijven die dit niet doen. Deze week was in het nieuws dat omgevingsdiensten nauwelijks controleren op milieu-overtredingen. Wordt toch iets geconstateerd, dan leggen ze bijna nooit boetes op.

Naast grote lokale verschillen in aansturing hebben omgevingsdiensten ook gewoon te weinig fte's om voldoende te kunnen controleren en beboeten. Het doet erg denken aan de arbeidsinspectie: ook daar zijn te weinig fte's, wordt te weinig gecontroleerd en te weinig beboet.

Logischerwijs gaat bij falende inspectie van bedrijven alle aandacht uit naar waarom die inspectie faalt en naar wat bedrijven verkeerd doen. Maar niet optreden tegen rotte appels heeft ook grote consequenties voor de andere appels in de mand.

We bieden hiermee geen goed vestigingsklimaat aan bedrijven die hun verantwoordelijkheid nemen. Zij ondervinden oneerlijke concurrentie van bedrijven die profiteren van een overheid die wegkijkt.