Piet Rietman

Er wordt nog steeds gedweild met de kraan open

14 oktober 2021 06:54

Er zijn nog steeds talloze hindernissen bij het oplossen van de toeslagenaffaire, zo meldden advocaten van de slachtoffers gisteren. Dossiers van hun cliënten worden gecensureerd aangeleverd en de advocaten worden niet direct te woord gestaan.

Eén van de meest trieste elementen aan de toeslagenaffaire - in combinatie met het institutionele racisme - is de ongelijke strijd die geleverd moet worden. Individuele gedupeerden staan tegenover een omvangrijk en machtig overheidsapparaat. Het woord 'vermorzeld' viel in deze affaire niet voor niets zo vaak. Gedupeerden hadden 'geen schijn van kans', werd er dan gezegd.

Die machtsongelijkheid heeft een gevoelige snaar geraakt bij de Nederlandse bevolking en het is vast en zeker aan de publieke opinie te danken dat er aan een oplossing wordt gewerkt. Een oplossing die logischerwijs in de eerste plaats gaat over het herstellen van fouten. Betaal meteen een financiële compensatie uit, moet daarbij de richtlijn zijn. Te snel en te veel betalen is beter dan te langzaam en te weinig. Richt een Rijksdienst voor Snelle Transacties op, die problemen kan oplossen door direct geld over te maken.

Maar met geld overmaken los je nog geen machtsongelijkheid op, zoals een basisinkomen ook niets structureels oplost voor de tanende werknemersmacht. De machtspositie van huishoudens moet worden versterkt. Hoe is het mogelijk dat het dossier dat de overheid over je heeft gecensureerd wordt aangeleverd? Waarom moeten advocaten van burgers hierover aan de bel trekken, in plaats van dat je eigen dossier standaard inzichtelijk is en de overheid aannemelijk moet maken waarom dit niet kan?

Met geld overmaken voorkom je ook niet dat er niet opnieuw zulke fouten worden gemaakt. Het is daarom goed dat uitvoeringsorganisaties op de schop gaan en moeten verbeteren. Bij zulke organisaties is 'de kwaliteit van de dienstverlening medebepalend voor het vertrouwen in de overheid'. Een citaat uit de toelichting die het kabinet aan de Tweede Kamer stuurde bij het besluit om vanaf 2022 elk jaar honderd miljoen meer uit te geven aan het UWV en de Sociale Verzekeringsbank (SVB).

De spijker op zijn kop. En inderdaad een uiterst verstandige gedachte om, als de Belastingdienst zo de mist in gaat, te voorkomen dat andere uitvoeringsorganisaties hun dienstverlening niet op orde hebben.

En toch zijn met machtsongelijkheid, institutioneel racisme, geld overmaken en dienstverlening niet alle elementen benoemd.

Want hoe wordt die honderd miljoen per jaar betaald? Het plan is, zo werd gisteravond in de Tweede Kamer besproken, om die te betalen door de kinderbijslag in 2022 en 2023 niet aan te passen aan jaarlijkse prijsstijgingen. Netto gaat dat dan om zo'n 50 euro per kind per jaar. Voor mensen met een minimuminkomen en drie kinderen is dat een krimp van zo'n 6 procent van het besteedbaar jaarinkomen, rekende de FNV voor.

Voor wat betreft de UWV gaan uitkeringsgerechtigden er op achteruit om dienstverlening te betalen die ze niet nodig hadden gehad als ze geen uitkering hadden. Terwijl het nog moeilijker wordt om je leven op de rit te krijgen en werk te vinden, als je er nog verder op achteruit gaat. Als een hond die zijn eigen staart achterna zit.  

Maar ook in het geval van de SVB is de redenatie krom. Ouders, ongeacht inkomen, krijgen minder kinderbijslag om dienstverlening van de organisatie die deze kinderbijslag uitbetaalt, te verbeteren.

In beide gevallen is de verbetering van de dienstverlening een goede zaak, maar was op zijn minst een deel van de dienstverlening niet nodig als huishoudens een beter besteedbaar inkomen hadden.

Het gratis maken van diensten die veel mensen gebruiken – zoals kinderopvang – kan de positie van veel huishoudens zo verbeteren dat veel dienstverlening van uitvoeringsorganisaties niet eens nodig is. Net als het verhogen van de inkomens. Anders blijven we dweilen met de kraan open.