Piet Rietman

De bijstand daalt

23 september 2021 07:05

Als je naar de Algemene Politieke Beschouwingen luistert, of de commentaren over Prinsjesdag nog eens goed leest, is er één rode draad: "Deze beleidsarme begroting is een schande! Voor de grote vraagstukken van deze tijd is een kabinet nodig dat eindelijk beleid maakt!"

Dat is volgens mij niet zo. We hebben juist een beleidsrijke begroting: al het oude beleid zit er in. Er is dit jaar alleen geen missionair kabinet dat de lelijke kanten van dat oude beleid kan wegpoetsen met wat extra miljarden hier en daar. Zo is het beleid van de status quo dit jaar nóg beter zichtbaar. En niets is ideologischer dan de status quo.

Bijvoorbeeld het beleid ten aanzien van lonen. De afgelopen jaren kreeg flexwerk alle ruimte. Het minimumloon was laag. Cao's die met een door werkgevers gefinancierde 'vakbond' werden afgesloten, werden toch algemeen bindend verklaard. Drie factoren waardoor de loongroei onnodig laag was. 

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Een krantenkop kun je niet eten

Ook de pensioenen waren onnodig laag. Er komt een beter en eerlijker pensioenstelsel aan, maar er is ondertussen niks gedaan voor de generatie waarvan het pensioen nu al jaren niet geïndexeerd is. Dat kan wel, bijvoorbeeld via de AOW.

De status quo op het gebied van werkloosheidsuitkeringen is heel zwart-wit. Enerzijds is er de WW, een uitkering die in vergelijking met de rest van de EU redelijk hoog, efficiënt en solide gefinancierd is.

Maar als de WW stopt, volgt de bijstand. Een uitkering die zo laag is dat het vreemd zou zijn als je níet in de schulden belandt. Al een paar kabinetten terug is beleid gemaakt voor de bijstand waardoor het uitkeringsbedrag in principe minder hard stijgt dan de inflatie.

Dit alles kon de afgelopen jaren weggepoetst worden. Voor de ontvangers van loon, pensioen of uitkering was er het 'koopkrachtplusje'. Steeds werd gekeken hoe verschillende groepen er toch iets bij konden krijgen. Werkenden plus zoveel procent, uitkeringsgerechtigden en gepensioneerden plus zoveel.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Anders de crisis uit

De knoppen waar het kabinet aan draaide waren doorgaans de heffingskorting, de arbeidskorting en de laagste schijf van de inkomstenbelasting. Zodat we iets minder belasting gingen betalen. Met twee resultaten: ten eerste gingen alle groepen er gecorrigeerd voor inflatie tóch op vooruit. Ten tweede bleven de onderliggende trends onzichtbaar.

Zo camoufleer je je eigen beleid terwijl je snijdt in je inkomsten.

Doordat er dit jaar bijna niks wordt weggepoetst – de laagste schijf ging van 37,10 procent naar 37,07 procent - blijft de koopkrachtontwikkeling rond de 0 procent. Voor bijstandsgerechtigden noteren we een kleine koopkrachtdaling.

Het laten dalen van een uitkering die al onder de armoedegrens ligt is een tweeledig probleem. Een moreel probleem en een financieel probleem.

Wie mensen onnodig de armoede in duwt, veroorzaakt een golf aan overheidsuitgaven. Welzijnswerk, armoedebestrijding, zorgkosten, schuldhulpverlening: allemaal overheidsuitgaven die stijgen naarmate er meer mensen onder de armoedegrens leven. Ook dat is het bestaande, niet weggepoetste beleid.

Het oude beleid staat vol in het licht. Misschien is een jaartje niet wegpoetsen het noodzakelijke kwaad voordat we zinniger nieuw beleid maken.