Piet Rietman

Een krantenkop kun je niet eten

09 september 2021 07:11

Emotie levert clicks op. Nieuws over lonen en koopkracht doet het dus goed als het één van de volgende twee emoties oproept. Boos, omdat de inkomens stagneren. Of blij, omdat de inkomens er op vooruit gaan.

Decennia van loonmatiging hebben vooral boosheid opgeleverd. Met af en toe een lichtpuntje. Zo was er laatst de koopkrachtinvestering van het demissionaire kabinet. 'Haagse ingewijden' (het kabinet) lekten dat er ruim 200 miljoen in koopkracht geïnvesteerd zou worden.

Fijn, denk je dan. Misschien gaan de uitkeringen omhoog? Of de salarissen in de publieke sector? 200 miljoen erbij zou zo een kleine maar doelgerichte investering zijn die het economisch herstel kan ondersteunen. Daarnaast kan het via de uitkeringen armoedeproblematiek voorkomen, of kan het gebruikt worden om onze waardering te uiten voor medewerkers in de zorg.

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Prinsjesdag: kabinet trekt 400 miljoen extra uit voor aanpak criminaliteit

Laten we maar eens op de website van de Tweede Kamer de vergaderstukken downloaden waar het allemaal in staat… of wacht. Die stukken zijn er niet. Want het is een Prinsjesdaglek: het jaarlijkse ritueel waarbij 'bronnen' (het kabinet) zeggen wat ze met Prinsjesdag gaan doen en véél later de Tweede Kamer pas officieel informeren. Volksvertegenwoordigers, journalisten en burgers kunnen dan pas de boel narekenen en reageren. Maar in de tussentijd zijn de krantenkoppen al gemaakt: "Kabinet investeert in koopkracht."

De kern van het probleem zit niet bij journalisten, maar bij volksvertegenwoordigers en burgers. Kennelijk is er jaar na jaar een Kamermeerderheid bereid om kabinetten te ondersteunen die in de hoedanigheid van 'Haagse ingewijden' de controleurs van de macht te snel af zijn. En verkiezing na verkiezing blijft dit zo, dus de partijen waar we als burgers op stemmen doen er niks aan.

"Een krantenkop waar je blij van wordt, maar precies nul vooruitgang in je portemonnee."

In plaats van checken waar die 'ruim 200 miljoen' op slaat kunnen we alleen een onderbouwde gok doen. Mijn gok is dat dit de al lang afgesproken verlaging van de laagste schijf inkomstenbelasting is. Die gaat in 2022 omlaag van 37,10 procent naar 37,07 procent.

Voor mensen boven de AOW-leeftijd gaan er ook twee schijven omlaag. Daar staat tegenover dat aftrekposten iets minder lucratief worden. Alles bij elkaar, op de achterkant van een bierviltje, kom ik tot een 'koopkrachtinvestering' van 207 miljoen per jaar.

Daar zijn drie dingen mis mee. Ten eerste is het heel weinig (1,70 euro per belastingbetaler per maand). Ten tweede is het helemaal geen nieuwe koopkrachtimpuls als het eerder al afgesproken is. Ten derde is het Haagse jargon 'koopkrachtinvestering' onzin voor een verlaging van de belastingen. Met een belastingverlaging schaf je je eigen instrumentarium af, terwijl je met een uitgavenverhoging écht investeert.

"Beeldvorming helpt niet als je de boodschappen moet betalen, geld wel."

Een krantenkop waar je blij van wordt, maar precies nul vooruitgang in je portemonnee. In die categorie vallen ook de cao-loonafspraken in de maand augustus, waar eind deze of begin volgende week veel over geschreven zal worden. Als die loonafspraken hoger zijn dan in juli dan zullen de krantenkoppen misschien zijn 'loonstijging trekt verder aan'.

Het lijkt me heel fijn als de loongroei verbetert, maar er zijn twee problemen met de loonafspraken in augustus. Ten eerste is dat een maand met minder cao's dan in andere maanden, ten tweede zijn de overeengekomen loonstijgingen in deze maand gemiddeld genomen hoger.

Voor zowel werkgevers als vakbonden is het in deze maand moeilijker om achterbannen te raadplegen. Als vakbonden zich zeker genoeg voelen om zonder ruggespraak te tekenen, moet de loonstijging wel goed zijn.

De afgelopen vijf jaar lag de loonstijging in augustus gemiddeld 0,15 procentpunt boven het jaargemiddelde. Dit jaar waarschijnlijk zo'n 0,2 procentpunt. Dat lijkt niet veel, maar als de loonstijging bijvoorbeeld van 2,3 procent (juli) naar 2,5 procent (augustus) gaat is 'loonstijging trekt verder aan' een niet kloppend frame. 'Loonstijging blijft op hetzelfde niveau' is dan de juiste, saaie conclusie.

Saaie conclusies roepen minder emotie op. Maar beeldvorming helpt niet als je de boodschappen moet betalen, geld wel.