Piet Rietman

Slaapwandelend treden we het post-coronatijdperk binnen

27 augustus 2021 06:59

Wanneer is een crisis eigenlijk voorbij?

In de afgelopen anderhalf jaar zeiden we vaak dingen tegen elkaar als "zodra corona voorbij is, dan..." of "als dit allemaal achter de rug is…" Maar wanneer is dat?

Dit najaar, als er geen beperkende maatregelen meer zijn? Eind juli, toen de dansen-met-Janssen-besmettingsgolf voorbij was? Of heeft het meer met de economie te maken? Dan moeten we nog even wachten tot 2022: het moeilijkste punt voor huishoudens. De werkloosheid loopt dan nog op en de koopkracht stagneert.

Een specifieke datum lijkt er niet te zijn. Wellicht komt er nog een speech van het kabinet? Maar dat levert vast discussie op: welke minister en dus welke partij claimt het succes? Namens wie spreekt de premier? Past zo’n groot gebaar vanuit het Torentje wel bij de demissionaire status van het kabinet?

Weg datum. Terwijl een datum goed is, omdat het ons aanzet tot reflectie. Met Oud en Nieuw blik je vooruit en terug. Bij een afscheid memoreer je herinneringen. Bij een nationale herdenking sta je samen stil. Dat collectieve psychologische trucje hebben we bij corona niet. Waardoor we ook minder evalueren dan nodig. Riskant, want pandemieën kunnen vaker voorkomen en ook economische crises zijn een terugkerend verschijnsel.

Was het beter geweest om de vaccinproductie anders aan te pakken? Het was nu een race tussen private partijen en duurde een klein jaar. Heeft die concurrentie het proces versneld of vertraagd? Als de EU in maart 2020 de farmaceutische industrie had overgenomen, had het dan in een paar maanden gekund?

Waren al die NOW-gelden een succes? Ik lees in de CPB-augustusraming dat de staatsschuld lager wordt dan verwacht en dat de jaarlijkse loongroei meteen terugkeert naar boven de twee procent. Terwijl in de hersteljaren na een crisis de loongroei normaal gesproken veel langer nodig heeft om op dat niveau te komen.

Moeten we die lage staatsschuld niet aangrijpen om te investeren in collectieve voorzieningen? En dan ook het minimumloon naar 14 euro per uur? De arbeidsmarkt hervormen? Dan kunnen we de loongroei wellicht boven de drie procent tillen en ons maatschappelijk welzijn aanzienlijk verbeteren.

Het zou, als vervolgstap op die NOW-gelden, laten zien dat we aanzienlijk slimmer zijn geworden dan in 2009. Toen wilde niet alleen de politiek met bezuinigingen de crisis uit, maar een aanzienlijk deel van de media, commentatoren en het publiek nam die ingewikkelde gedachte over. Geld besparen op een moment dat er juist geld nodig is.

De wat grotere wetmatigheden in economie en samenleving hebben juist als kenmerk dat ze simpel te begrijpen zijn. Investeringen leveren groei op. Hogere lonen zorgen voor minder armoede. Betere collectieve voorzieningen zijn in het algemeen belang, want iedereen gebruikt ze. Simpel. Je kunt vandaag nog een gesprek met iemand aanknopen in de supermarkt of bij de bushalte en samen tot deze conclusies komen.

Dat maakt het riskant om het evalueren over te laten aan enkel ministeries, commissies en adviesorganen. Zij evalueren natuurlijk wél, soms is het zelfs hun wettelijke taak. Ze hebben niet, zoals de rest van de samenleving, een einddatum nodig om het gesprek op gang te brengen. Maar de rest van de samenleving is, zoals altijd, nodig. Om conclusies te bereiken die simpel, logisch en in het voordeel van de meeste mensen zijn.

Laten we dus snel een ceremoniële datum prikken.