Nora Neuteboom

Wat te doen met die 1,8 miljoen?

17 augustus 2021 07:09

Afgelopen vrijdag, tijdens het persconferentie, viel het getal: 1,8 miljoen. Circa 1,8 miljoen Nederlanders zijn kwetsbaar voor het coronavirus omdat ze (nog) niet gevaccineerd zijn. De vrees bestaat dat als alle maatregelen worden losgelaten, veel van die mensen in korte tijd besmet kunnen raken en de ziekenhuizen dan alsnog in de problemen komen.

Deze 1,8 miljoen ongevaccineerde Nederlanders zijn grofweg in te delen in twee groepen: de radicalen en de twijfelaars. De radicalen zijn principieel tegen het nemen van een vaccin. Omdat ze denken dat er een chip van Bill Gates in zit bijvoorbeeld, of vanwege religieuze overwegingen. En dan heb je ook nog de twijfelaars: zijn de vaccins wel goed ontwikkeld? En mijn persoonlijke favoriet: ik heb het niet nodig, ik ben gezond genoeg.

Het weigeren van een vaccin wordt vaak vergeleken met het vrijbuitersprobleem. De bedenker hiervan, econoom Mancur Olson, stelde dat individuele rationaliteit kan leiden tot collectieve irrationaliteit. Een veel aangehaald voorbeeld zijn de dijken in Nederland, want dijken worden collectief betaald, maar je kan er niemand van uitsluiten. Als iemand weigert te betalen voor de onderhoud of aanleg van een dijk, dan ondervindt diegene alsnog bescherming ervan.

Maar het probleem met vaccinweigeraars ligt ingewikkelder en is een vrijbuitersprobleem+. Als iemand weigert mee te betalen aan een dijk, betekent dit niet dat de waterstanden opeens hoger worden. Het weigeren van een vaccin betekent wél dat er een grotere kans is dat de zorg wordt overbelast en daar dragen we allemaal de lasten van.

Vanuit deze redenatie zou het logisch zijn niet-gevaccineerden uit te sluiten van activiteiten waarbij de kans groot is op een overdracht van het virus, zoals evenementen en uit eten. Weegt dit op tegen het principe dat iedereen vrij moet zijn om individuele keuzes te maken? Sterker nog: keuzes die te maken hebben met de integriteit van het lichaam?

Miniatuurvoorbeeld
Lees ook:

Steeds minder mensen worden nog gevaccineerd, 85 procent heeft prik gehad

Hierbij is de reden waarom mensen het vaccin weigeren belangrijk. De radicalen hebben hier een streepje voor: die vaccineren zich niet uit principiële overwegingen. Als ze op reis gaan in Zuid-Amerika laten ze zich ook niet inenten tegen gele koorts en nemen de kans dat ze daaraan overlijden op de koop toe.

De twijfelaars daarentegen stempelen waarschijnlijk hun hele gele boekje vol met vaccinaties voordat ze op een ayurvedische veganistische yoga retraite gaan in India. De downward facing dog met difterie is toch wat minder prettig. Dat heeft helemaal niks meer te maken met integriteit van het lichaam. Als er veel radicalen en weinig twijfelaars bestaan, dan zou het wat mij betreft oneerlijk zijn om mensen uit te sluiten van het sociale leven. Maar zijn de radicalen daadwerkelijk in de meerderheid?

Een recent onderzoek van Ipsos laat zien wat de belangrijkste redenen zijn voor mensen om het vaccin te weigeren. 90 procent van de ondervraagden twijfelt over de effectiviteit van het vaccin, 88 procent is bang voor bijwerkingen en ja, maar liefst twee derde vindt zichzelf er te gezond voor. Iets meer dan de helft weigert uit principe en slechts 25 procent van de weigeraars noemt religieuze overwegingen als reden.

Mijn conclusie? Dat we heel veel twijfelaars hebben en slechts een handjevol radicalen.

Als we willen voorkomen dat we straks in een vrijbuitersprobleem+ terecht komen als Nederlandse samenleving, moeten we keuzes maken. Willen we rekening houden met de grote groep twijfelaars, dan gaat dat ten koste van de festivalbranche, de grote (zakelijke en culture) evenementen en de nachtclubs. Willen we dat niet, dan is de oplossing simpel: mensen die het vaccin weigeren en zich niet (op eigen kosten!) laten testen voor toegang, kunnen dan niet meer naar drukke plekken.